Mô hình phát triển kinh tế bền vững từ trồng dâu nuôi tằm ở Lào Cai

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai, đến hết năm 2025, diện tích sản xuất cây dâu tằm trên địa bàn tỉnh đạt 1.535 ha, tập trung chủ yếu tại các xã: Trấn Yên 659 ha, Quy Mông 286 ha, Xuân Ái 163, Chấn Thịnh 110 ha; còn lại phát triển tại các xã: Văn Chấn, Thượng Bằng La, Đông Cuông, Tân Hợp, Mậu A, Hưng Khánh, Lương Thịnh, Việt Hồng, Phúc Khánh, Bảo Hà.

Trong đó, diện tích trồng mới 100 ha, diện tích dâu kinh doanh 1.435 ha. Sản lượng lá dâu đạt 34.800 tấn/năm. Các giống dâu thích ứng tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của tỉnh, năng suất đạt trung bình từ 30-32 tấn lá/ha. Vùng sản xuất dâu tập trung của tỉnh đang sử dụng 3 giống chủ lực là GQ2, Sa Nhị Luân, Quế Ưu.

Toàn tỉnh hiện nay có 1.710 hộ trồng dâu nuôi tằm, 26 hộ nuôi tằm con tập trung. Sản lượng kén cả năm của tỉnh đạt khoảng 2.172 tấn/năm, giá kén tằm trên địa bàn tỉnh dao động từ 150.000 đồng - 200.000 đồng/kg tùy từng thời điểm và chất lượng kén tằm, giá trị thu nhập trên 400 tỷ đồng/năm. Hiện nay, ngành hàng dâu tằm của tỉnh đang thu hút được 1 doanh nghiệp, 19 hợp tác xã, 133 tổ hợp tác tham gia liên kết.

Các địa phương mở rộng vùng trồng dâu tạo nguyên liệu để phát triển nghề kén tằm (Ảnh: BH). 

Những năm gần đây, xã Bảo Hà chú trọng tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm tạo sinh kế bền vững và góp phần giảm nghèo bền vững. Mô hình trồng dâu trên đất đồi kết hợp nuôi tằm của gia đình chị Nguyễn Thị Sinh ở thôn Khoai 3 trở thành mô hình tiêu biểu.

Cuối năm 2023, thực hiện theo định hướng chuyển đổi cây trồng của chính quyền xã, chị Nguyễn Thị Sinh được hỗ trợ 4.000 m² cây dâu giống cùng phân bón để triển khai thử nghiệm mô hình trồng dâu nuôi tằm. Từ những vụ nuôi đầu tiên cho kết quả khả quan, chị Sinh đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng để dựng nhà mái tôn phục vụ nuôi tằm theo quy trình an toàn; đồng thời mở rộng diện tích trồng dâu lên gần 4 ha, tạo nguồn thức ăn dồi dào, ổn định quanh năm.

Sau gần hai năm kiên trì theo đuổi mô hình, chị Sinh đã nắm vững kỹ thuật chăm sóc và chủ động được nguồn lá dâu tại vườn, giúp quá trình nuôi tằm diễn ra thuận lợi. Theo chị, mỗi vòng nuôi kéo dài chỉ 15 ngày, sản lượng thu được ổn định từ 18 - 20 kg kén và tằm sống/vòng. Với việc nuôi tằm quanh năm, sau khi trừ chi phí, gia đình chị Nguyễn Thị Sinh thu lãi khoảng 150 triệu đồng/năm, vượt xa so với hiệu quả của các mô hình nông nghiệp truyền thống trước đây.

Nghề trồng dâu nuôi tằm trở thành mô hình kinh tế hiệu quả tại nhiều địa phương. 

Những năm qua, nghề trồng dâu nuôi tằm trở thành hướng phát triển kinh tế hiệu quả tại xã Phúc Khánh. Gia đình chị Ngô Thi Diên, thôn Cóc Khiểng một trong những hộ nuôi tằm lâu năm Hiện gia đình chị Diên duy trì nuôi đều 10 -12 lứa tằm mỗi năm, trừ chi phí thu về hàng trăm triệu đồng. Theo lãnh đạo xã Phúc Khánh, mô hình trồng dâu đang được xã xây dựng theo hướng sản phẩm nông nghiệp liên kết chuỗi. Xã Phúc Khánh xác định đây là sinh kế lâu dài, đã quy hoạch vùng dâu tập trung, đưa vào tiêu chí giảm nghèo bền vững giai đoạn 2025-2030.  

Trước đó, HĐND tỉnh Lào Cai đã ban hành Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản trên địa bàn tỉnh. Trong đó, cây dầu tằm được hỗ trợ về chi phí mua cây giống/hom giống cho diện tích trồng mới, trồng thay thế vùng nguyên liệu dâu tằm; hỗ trợ chi phí xây mới nhà nuôi tằm con tập trung có diện tích xây dựng từ 150 m2 trở lên; hỗ trợ chi phí xây mới, sửa chữa nâng cấp, cải tạo nhà nuôi tằm lớn có diện tích xây dựng từ 100 m2 trở lên; hỗ trợ chi phí mua mới bộ né ô vuông nuôi tằm; hỗ trợ chi phí mua mới bộ khay trượt nuôi tằm bằng thép hộp mạ kẽm.

Giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai đặt mục tiêu phát triển, mở rộng diện tích trồng dâu đạt 2.000 ha. Sản lượng kén tằm đạt trên trên 3.000 tấn vào năm 2030, giá trị đạt trên 600 tỷ đồng. Qua đó, tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động với thu nhập trên 60 triệu đồng/năm.

Tại kế hoạch về phát triển và mở rộng sản xuất ngành hàng dâu tằm tơ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2024 - 2025, định hướng đến năm 2030, tỉnh Lào Cai hướng tới mục tiêu phát triển ngành dâu tằm tơ theo hướng sản xuất hiệu quả, bền vững; hình thành vùng nguyên liệu dâu tằm ổn định; nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cho sản phẩm dâu tằm tơ...

Khôi phục diện tích cây dâu tằm đã có, đồng thời mở rộng diện tích trồng dâu tằm tại các địa phương có điều kiện thổ nhưỡng phù hợp trồng dâu tằm để phát triển diện tích. Trên cơ sở diện tích trồng dâu và quy mô nuôi tằm, các địa phương tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn hộ sản xuất xây dựng nhà nuôi tằm lớn đảm bảo các tiêu chuẩn và quy mô sản xuất của hộ, nhóm hộ sản xuất phù hợp với quy mô sản xuất.

Để thực hiện các mục tiêu trên, các sở, ngành, địa phương tổ chức rà soát toàn bộ quỹ đất hiện có trên địa bàn để quy hoạch vùng trồng, bố trí đất sản xuất cây dâu phù hợp theo định hướng chung của tỉnh, huyện và phải đảm bảo duy trì, mở rộng quy mô diện tích. Xây dựng kế hoạch chuyển đổi đất trồng các cây trồng nông nghiệp có giá trị thấp sang trồng dâu theo hướng hàng hóa, đảm bảo duy trì và mở rộng quy mô diện tích trên địa bàn.

Gắn phát triển vùng trồng dâu nuôi tằm với các cơ sở chế biến, tiêu thụ kén tằm. Tiếp tục thực hiện chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư xây dựng cơ sở sơ chế, chế biến sản phẩm kén tằm. Phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp định hướng quy mô vùng trồng, thúc đẩy hình thành các chuỗi liên kết sản xuất dâu tằm từ xây dựng vùng trồng đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Áp dụng khoa học công nghệ xây dựng các vùng sản xuất trồng dâu an toàn dịch bệnh, sử dụng các giống dâu chất lượng cao như GQ2, số 28, TBL- 03, giống dâu của Trung Quốc (Quế ưu số 6, DA 10, Yunsan 2, S7 cb tại Lâm Đồng )... Trong đó, giống TBL-03 thích hợp cho việc cắt cành và nuôi tằm con tập trung.../.

Hồng Hạnh