Theo đánh giá của Hiệp hội Dừa Việt Nam, cây dừa đang chịu tác động ngày càng rõ nét của xâm nhập mặn, thời tiết cực đoan và sự gia tăng đối tượng sâu bệnh. Trong khi thị trường xuất khẩu liên tục nâng cao yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và tiêu chuẩn sản xuất xanh. Điều này buộc ngành dừa phải thay đổi phương thức canh tác theo hướng giảm sử dụng hóa chất, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học và bảo vệ hệ sinh thái vườn dừa.
Vĩnh Long là địa phương dẫn đầu cả nước về diện tích trồng dừa, với trên 122 nghìn hecta, chiếm hơn 60% so cả nước. hiện toàn tỉnh có hơn 30,7 nghìn hecta dừa được chứng nhận hữu cơ, với sản lượng khoảng 337,8 triệu quả/năm, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản…;hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đang được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu chính ngạch, đặc biệt là thị trường Trung Quốc.
Thúc đẩy liên kết sản xuất là giải pháp quan trọng để phát triển bền vững ngành dừa tại Vĩnh Long (Ảnh: HH).
Cùng với việc mở rộng vùng sản xuất hữu cơ, trên địa bàn tỉnh đã hình thành các mô hình liên kết sản xuất- tiêu thụ thông qua HTX và tổ hợp tác (THT). Hiện toàn tỉnh có khoảng 153 HTX nông nghiệp và 32 THT; trong đó phần lớn tham gia chuỗi giá trị dừa. Những mô hình này giúp nông dân ổn định đầu ra, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm Các HTX ngành hàng dừa tại Vĩnh Long đang từng bước khẳng định vai trò hạt nhân trong xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ, liên kết nông dân và doanh nghiệp sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.
Một trong những mô hình liên kết tiêu biểu hoạt động ngành hàng dừa ở Vĩnh Long là HTX Nông nghiệp Tâm Phát, xã Càng Long. Thành lập năm 2024 với 12 thành viên, đến nay HTX đã phát triển lên 30 thành viên và liên kết với khoảng 860 hộ dân sản xuất dừa hữu cơ trên diện tích 730 ha.
Thông qua liên kết với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu, HTX hiện tiêu thụ khoảng 1.300 tấn dừa (đã tách vỏ) mỗi tháng; trong đó, khoảng 1.200 tấn được cung cấp cho Công ty Á Châu và 100 tấn cung cấp cho Công ty Thuận Phong phục vụ chế biến xuất khẩu. Đáng chú ý, vùng nguyên liệu của hợp tác xã đã được cấp chứng nhận hữu cơ Hoa Kỳ từ tháng 7/2025. Đây là điều kiện quan trọng để sản phẩm tham gia vào các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Còn tại HTX Nông nghiệp Hưng Thành, xã Tam Ngãi hiện có 65 thành viên, với vùng nguyên liệu dừa hữu cơ tập trung ở các ấp Trà Mẹt, Rạch Nghệ và Ô Chích; đồng thời liên kết gần 300 hộ trồng dừa trên diện tích gần 210ha. Theo đại diện HTX, mỗi tháng đơn vị thu mua hơn 50 ngàn trái dừa khô cung cấp cho Công ty CP Đầu tư dừa Bến Tre (BEINCO) chuyên sản xuất, xuất khẩu các sản phẩm từ dừa. Do nhu cầu nguyên liệu của công ty không giới hạn nên HTX đang tiếp tục mở rộng diện tích liên kết trồng dừa hữu cơ trên địa bàn.
HTX giữ vai trò quan trọng thúc đẩy liên kết nông dân và doanh nghiệp sản xuất, tiêu thụ sản phẩm (Ảnh minh họa). Nằm giữa hai nhánh sông Tiền và sông Hậu, Vĩnh Long được bồi đắp phù sa dồi dào của hệ thống sông Mekong. Điều kiện tự nhiên đặc thù này giúp cây dừa sinh trưởng tốt, cho trái nhiều nước, ngọt và cơm dày. Đây là những yếu tố quan trọng phục vụ chế biến sâu ngành hàng dừa. Nhờ đó, dừa Vĩnh Long được đánh giá thuộc nhóm có chất lượng hàng đầu cả nước, tạo lợi thế rõ nét trong phát triển công nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Ngành nông nghiệp tỉnh đã chỉ ra những “điểm nghẽn” đối với ngành hàng chủ lực của địa phương. Trước hết, tình trạng sản xuất còn manh mún, quy mô nhỏ lẻ, bình quân mỗi hộ chỉ khoảng 0,3-0,4ha, gây khó khăn cho việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân vẫn cần được đẩy mạnh hơn, hợp đồng thiếu tính ràng buộc. Tỷ lệ diện tích dừa tham gia liên kết mới đạt khoảng 30%, thấp so với yêu cầu phát triển chuỗi giá trị bền vững. Giá dừa biến động mạnh cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến tâm lý người trồng...
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, phát triển ngành hàng dừa theo hướng hữu cơ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và liên kết chuỗi giá trị là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng chủ lực của địa phương. Thời gian tới, ngành tiếp tục hỗ trợ các HTX xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, ứng dụng khoa học công nghệ, mở rộng liên kết với doanh nghiệp và phát triển chế biến sâu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất./.
Hồng Vân