Liên kết chuỗi giá trị, đưa cá rô phi thành ngành hàng xuất khẩu chiến lược

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành thủy sản đang nỗ lực chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng giảm khai thác, tăng nuôi trồng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và bảo đảm phát triển bền vững. Mục tiêu đến năm 2030, sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt 7 triệu tấn, chiếm 70% tổng sản lượng thủy sản của cả nước. Tỷ trọng nuôi trồng đã gia tăng liên tục từ mốc vượt khai thác năm 2007 lên mức 61% vào năm 2025.

Tại chiến lược tổng thể đó, bên cạnh các đối tượng chủ lực như tôm nước lợ, cá tra và nuôi biển, cá rô phi trở thành đối tượng nuôi trồng đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh nguồn tài nguyên nước ngọt toàn cầu chịu nhiều áp lực và sản lượng khai thác tự nhiên đạt ngưỡng, cá rô phi nổi lên như một giải pháp phát triển bền vững nhờ bậc dinh dưỡng thấp, tác động môi trường nhỏ và không cạnh tranh trực tiếp nguồn nước sinh hoạt. Ngoài ra, cơ hội xuất khẩu vào các thị trường tiềm năng như Hoa Kỳ, Trung Đông, Brazil và Nhật Bản đang mở rộng. 

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, ngành cá rô phi Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2015 - 2025. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 420.000 tấn, tăng bình quân 8,4%/năm. Hiện cả nước có khoảng 420.000 ha nuôi chuyên canh, 300.000 ha nuôi kết hợp và khoảng 3 triệu m³ lồng nuôi thương phẩm. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng nhanh, từ 17 triệu USD năm 2023 lên 41 triệu USD năm 2024 và đạt gần 100 triệu USD vào năm 2025.

Trong tháng 8/2026, xuất khẩu cá rô phi đạt 11 triệu USD, giảm 8% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tính chung 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu vẫn đạt 90 triệu USD, tăng 43%, cho thấy nhu cầu tại nhiều thị trường vẫn duy trì tích cực. Brazil tiếp tục là thị trường triển vọng của ngành hàng cá rô phi. Riêng trong tháng 8, xuất khẩu sang thị trường này đạt 4 triệu USD. Lũy kế 8 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 44 triệu USD, tăng tới 22,14% so với cùng kỳ năm trước.

(Ảnh minh họa). 

Trong khi đó, xuất khẩu cá rô phi sang Mỹ tiếp tục gặp nhiều khó khăn. Trong tháng 8/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 2 triệu USD, giảm 72% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang thị trường này đạt 21 triệu USD, giảm 48% so với cùng kỳ năm trước.

Theo các chuyên gia tại Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), sức mua tại Mỹ vẫn chưa phục hồi rõ rệt, trong khi lượng hàng tồn kho còn ở mức tương đối cao khiến các nhà nhập khẩu thận trọng hơn trong việc ký kết các đơn hàng mới. Điều này tiếp tục tạo áp lực đối với xuất khẩu cá rô phi Việt Nam tại một trong những thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới.  

Bên cạnh Brazil, một số thị trường khác cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Tại Ả Rập Xê Út, xuất khẩu cá rô phi tháng 8 đạt 2 triệu USD, tăng 20%; lũy kế 8 tháng năm 2026 đạt 7 triệu USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước. Đây hiện là thị trường đóng góp chủ yếu cho kết quả xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam tại khu vực Trung Đông.

Nhật Bản cũng được đánh giá là một thị trường nhiều tiềm năng. Tháng 8/2026, xuất khẩu cá rô phi sang Nhật Bản đạt khoảng 400 nghìn USD, tăng 192% so với cùng kỳ. Tính chung 8 tháng năm 2026, kim ngạch đạt 2 triệu USD, tăng 77% so với cùng kỳ năm trước. Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu cá rô phi sang các nước thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đạt 6 triệu USD, tăng 50% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó Nhật Bản và Mexico là những thị trường đóng góp đáng kể.

Tại thị trường Liên minh châu Âu (EU), xuất khẩu đạt 4 triệu USD, tăng 7%, trong đó Bỉ là thị trường tạo động lực tăng trưởng chính. Tại EU, nguồn cung các loại cá thịt trắng khai thác tự nhiên đang có xu hướng hạn chế, trong khi giá bán duy trì ở mức cao. Điều này tạo thêm cơ hội cho các loài cá nuôi có khả năng cung ứng ổn định như cá rô phi.

Mặc dù đạt được những kết quả nổi bật trong xuất khẩu, theo các chuyên gia tại VASEP cho rằng ngành hàng cá rô phi vẫn đối mặt với không ít thách thức. Sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường, cùng với mức sụt giảm mạnh tại Mỹ, cho thấy xuất khẩu cá rô phi vẫn chịu tác động đáng kể từ những biến động của thị trường quốc tế.

Trước thách thức trên, để cá rô phi cá rô phi thực sự trở thành ngành hàng xuất khẩu có giá trị cao, Việt Nam vẫn cần khắc phục nhiều điểm nghẽn. Trước hết là tăng cường liên kết chuỗi, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, ổn định về sản lượng và chất lượng, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp chế biến.

Chất lượng con giống và kiểm soát dịch bệnh cũng cần được cải thiện nhằm nâng cao năng suất, giảm rủi ro trong quá trình nuôi. Đồng thời, việc kiểm soát giá thành sản xuất có ý nghĩa quan trọng để cá rô phi Việt Nam duy trì sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ở khâu sau thu hoạch, ngành hàng cần đa dạng hóa sản phẩm chế biến, mở rộng thị trường và hoàn thiện hệ thống phân phối, thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng sản phẩm có giá trị gia tăng thấp. Cùng với đó là yêu cầu ngày càng cao về chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Việc xây dựng thương hiệu cá rô phi Việt Nam gắn với chất lượng, an toàn và sản xuất bền vững sẽ là yếu tố quan trọng để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu./.

Thu Trang