Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai, giai đoạn 2021 - 2025, ngành chăn nuôi của tỉnh đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 5,55%/năm, giá trị sản xuất năm 2025 ước đạt hơn 6.400 tỷ đồng (theo giá so sánh năm 2010). Toàn tỉnh hiện có trên 1,5 triệu con gia súc, 13,2 triệu con gia cầm.
Số liệu thống kê cho thấy trong 7 tháng của năm 2026, tổng đàn gia súc toàn tỉnh ước đạt 1.475.090 con, bằng 98,34% kế hoạch năm và tăng 0,16% so với cùng kỳ. Tổng đàn gia cầm đạt 13,215 triệu con, tăng 1,64%; sản lượng thịt hơi xuất chuồng lũy kế đạt 99.373 tấn, tăng 2,22% so với cùng kỳ.
Hiện toàn tỉnh duy trì 1.178 cơ sở chăn nuôi đạt tiêu chí trang trại, trong đó có 13 trang trại quy mô lớn và 07 chuỗi liên kết chăn nuôi khép kín. Sự chuyển dịch từ chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ sang chăn nuôi tập trung, quy mô trang trại đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn sinh học và kiểm soát dịch bệnh.
Bảo vệ môi trường trong hoạt động chăn nuôi được các địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng.
Đối với tỉnh Lào Cai, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nông nghiệp, đặc biệt là ngành chăn nuôi, được xác định là động lực trung tâm để hiện thực hóa mục tiêu phát triển toàn diện, bền vững và hiện đại. Thời gian gần đây, các doanh nghiệp, cơ sở chăn nuôi tại Lào Cai đã tích cực tham gia chuyển đổi số và đạt được nhiều kết quả tích cực.
Sự kết hợp giữa công nghệ số và công nghệ sinh học đã giúp các cơ sở chăn nuôi tại Lào Cai tối ưu hóa công tác chọn tạo giống. Các phần mềm quản lý gia phả và dữ liệu sinh trưởng cho phép theo dõi sát sao từng cá thể vật nuôi. Tại một số doanh nghiệp, cơ sở chăn nuôi tại Lào Cai, việc lắp đặt camera giám sát AI và các cảm biến môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ khí độc) đã giúp chủ trang trại phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của vật nuôi ngay cả khi không có mặt tại chuồng.
Bên cạnh đó, hệ thống thú y hiện đại được tích hợp dữ liệu số giúp chính quyền địa phương và doanh nghiệp phản ứng nhanh chóng với các ổ dịch, thực hiện tiêm chủng và tiêu độc khử trùng chính xác. Đây chính là những trụ cột then chốt trong chuyển đổi số chăn nuôi địa phương.
Trước yêu cầu triển khai hiệu quả công tác bảo vệ môi trường đối với hoạt động sản xuất, trong đó có ngành chăn nuôi, Lào Cai triển khai kế hoạch quan trắc, cảnh báo và giám sát môi trường phục vụ quản lý Nhà nước trong lĩnh vực chăn nuôi năm 2026 và giai đoạn 2026 – 2030.
Trong đó, ngành chức năng tỉnh chủ động quan trắc, cảnh báo và giám sát môi trường tại các trang trại chăn nuôi tập trung, chất thải tại khu vực chăn nuôi, đối tượng là các động vật trên cạn (trâu, bò, lợn, vật nuôi khác) môi trường nước và môi trường đất. Phấn đấu đến năm 2030 khoảng 80% cán bộ quản lý chăn nuôi được đào tạo, tập huấn nghiệp vụ về quản lý môi trường trong chăn nuôi; 50% cơ sở chăn nuôi trên địa bàn tỉnh được hướng dẫn, tập huấn, tuyên truyền các biện pháp giám sát, kiểm soát các yếu tố môi trường trong chăn nuôi.
Hàng năm thực hiện khảo sát, quan trắc môi trường tại 28 cơ sở chăn nuôi trên địa bàn tỉnh để thiết lập được cơ sở dữ liệu về quan trắc môi trườnglĩnh vực chăn nuôi trên địa bàn tỉnh; đồng thời được hệ thống hóa vào cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi theo quy định của Luật Chăn nuôi.
Theo yêu cầu của UBND tỉnh, trước khi lựa chọn địa điểm, vị trí quan trắc cần điều tra, khảo sát các nguồn thải gây ô nhiễm môi trường xung quanh khu vực cần quan trắc. Điểm quan trắc được chọn nằm trong vùng, trang trại chăn nuôi tập trung, cơ sở chăn nuôi, môi trường chất thải tại khu vực chăn nuôi, đại diện cho địa phương về quy mô, sản lượng.
Điểm quan trắc có tính ổn định; xác định được tọa độ và được đánh dấu trên bản đồ (nếu có). Điểm quan trắc được chọn không trùng lặp với các điểm quan trắc thuộc chương trình quan trắc môi trường khác của Trung ương và địa phương; không thay thế trách nhiệm quan trắc môi trường của các mạng lưới quan trắc khác trên cùng địa bàn.
Số lượng cơ sở, đối tượng vật nuôi thực hiện quan trắc môi trường hằng năm: 28 cơ sở (12 trang trại chăn nuôi lợn, 10 cơ sở chăn nuôi trâu, 05 cơ sở chăn nuôi bò và 01 cơ sở chăn nuôi vật nuôi khác). Khi môi trường có diễn biến bất thường, có phản ánh của cộng đồng về ô nhiễm, khi xảy ra sự cố môi trường từ trang trại chăn nuôi, phát hiện bất thường từ hệ thống giám sát môi trường, khi dự án chăn nuôi mới đi vào hoạt động nhưng có dấu hiệu vi phạm về cam kết bảo vệ môi trường; khi khu vực chăn nuôi xảy ra dịch bệnh; khi môi trường vùng chăn nuôi có dấu hiệu ô nhiễm, tích tụ chất hữu cơ, mùi hôi…
Thông số, tần suất quan trắc, giám sát: Dựa trên các thông số quan trắc và giám sát môi trường thường xuyên tại các trang trại chăn nuôi tập trung, môi trường chất thải tại khu vực chăn nuôi. Tùy theo tình hình thực tế để lựa chọn và bổ sung các chỉ tiêu khác ngoài các chỉ tiêu quan trắc thường xuyên cho phù hợp. Số lượng điểm quan trắc dự kiến hằng năm: Tại 05 cơ sở chăn nuôi tập trung và chất thải tại khu vực chăn nuôi (nếu có).
Tại các khu vực chăn nuôi đẩy mạnh giám sát chất lượng nguồn nước, đất.
Lào Cai yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ và phát triển nguồn nhân lực đủ năng lực về chuyên môn kỹ thuật, kinh nghiệm trong quản lý để thực hiện hoạt động quan trắc, cảnh báo môi trường trong lĩnh vực chăn nuôi, phục vụ cho công tác quản lý, định hướng hoạt động sản xuất chăn nuôi.
Triển khai, ứng dụng các công nghệ trong việc điều tra, giám sát, quan trắc và phân tích chất lượng môi trường; xác định tác nhân gây ô nhiễm và các biện pháp xử lý môi trường, phòng ngừa nguy cơ tái ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi. Đồng thời, ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong việc số hóa, xâydựng cơ sở dữ liệu, có kết nối với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia; theo dõi sự biến đổi các yếu tố môi trường tác động, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất chăn nuôi.
Đa dạng hóa các hình thức thông tin, tuyên truyền (như hội nghị, tập huấn, tờ rơi, áp phích, sách chuyên đề, thông tin trên đài truyền hình, truyền thanh, hệ thống mạng, ứng dụng điện thoại,...) để thông tin kịp thời diễn biến chất lượng môi trường khu vực chăn nuôi; đồng thời nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về vai trò của quan trắc môi trường nhằm phục vụ cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm cũng như bảo vệ môi trường trong chăn nuôi.
Phổ biến, tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn người chăn nuôi áp dụng các mô hình chăn nuôi tiên tiến gắn kết với ứng dụng khoa học, công nghệ về giống vật nuôi, thức ăn, quy trình chăn nuôi và hệ thống xử lý chất thải… qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
UBND tỉnh yêu cầu các cơ sở, trang trại chăn nuôi tập trung/doanh nghiệp chăn nuôi: Tham gia giám sát chất lượng môi trường nước, môi trường đất/trầm tích tại khu vực trang trại chăn nuôi tập trung và môi trường chất thải tại khu vực chăn nuôi của mình khi được lựa chọn địa điểm thực hiện quan trắc. Phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý chăn nuôi, các đơn vị có liên quan trong quan trắc, giám sát và cảnh báo môi trường chăn nuôi tại khu vực trang trại chăn nuôi tập trung và môi trường chất thải tại khu vực chăn nuôi của mình.
Kịp thời thông báo các diễn biến bất thường về môi trường nước, môi trường đất/trầm tích tại khu vực trang trại chăn nuôi tập trung và môi trường chất thải tại khu vực chăn nuôi và báo cáo với chính quyền địa phương, Sở Nông nghiệp và Môi trường theo quy định. Chủ động xây dựng, lắp đặt hệ thống quan trắc, cảnh báo môi trường tự động theo quy định của pháp luật.
Ghi chép đầy đủ thông tin, số liệu thu thập, các biện pháp xử lý môi trường tại khu vực trang trại chăn nuôi tập trung và môi trường chất thải tại khu vực chăn nuôi của mình vượt ngưỡng cho phép theo hướng dẫn của cơ quan quản lý chăn nuôi, đơn vị thực hiện quan trắc hoặc cơ quan quản lý về môi trường. Tuân thủ thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong chăn nuôi./.
Nguyễn Mai