Những năm gần đây, tỉnh Lào Cai từng bước triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và y tế. Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có một số công trình xử lý nước thải sinh hoạt tập trung và hai trạm xử lý tại khu vực Sa Pa, tổng công suất 7.500 m³/ngày đêm. Cùng với đó là hai nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt công suất trên 200 tấn/ngày, 15 bãi chôn lấp và ba lò đốt rác đang đảm nhiệm xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn.
Tại khu vực đô thị, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh năm 2025 ước đạt trên 133.700 tấn. Đáng chú ý, trên 50% khối lượng rác thải đã được thu gom, tái chế. Kết quả này cho thấy hiệu quả bước đầu của việc phân loại, thu gom và tái sử dụng chất thải, góp phần giảm lượng rác phải chôn lấp, qua đó hạn chế phát thải khí nhà kính từ quá trình phân hủy.
Công tác thu gom, xử lý rác thải được các địa phương triển khai đồng bộ.
Toàn tỉnh hiện có 7 khu công nghiệp và 22 cụm công nghiệp, chất thải rắn công nghiệp thông thường phát sinh chủ yếu là xỉ thải, xỉ than và bùn thải. Thời gian qua, tỉnh đã khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh tái chế, tái sử dụng chất thải ngay trong nội bộ ngành hoặc chuyển giao cho các đơn vị có nhu cầu sử dụng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng. Đến nay, khối lượng chất thải rắn công nghiệp thông thường được thu gom, tái chế, tái sử dụng đạt khoảng 2.500 tấn/năm.
Thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, toàn tỉnh có 89 bãi chôn lấp và cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Trong đó, 60 bãi chôn lấp, cơ sở xử lý đang hoạt động, gồm 50 bãi chôn lấp và 10 lò đốt rác. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 29 bãi chôn lấp, cơ sở xử lý không hoạt động, một số công trình được đầu tư trong giai đoạn xây dựng nông thôn mới nhưng không còn phù hợp về vị trí, khoảng cách theo quy định.
Qua rà soát, nhiều bãi chôn lấp trên địa bàn tỉnh đã hình thành từ lâu, không đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Vì vậy, việc đầu tư các khu xử lý rác thải tập trung theo quy hoạch, từng bước đóng cửa các bãi rác không hợp vệ sinh là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu ô nhiễm, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư và đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh.
Định hướng đó đã được cụ thể hóa bằng lộ trình đầu tư hạ tầng xử lý chất thải rắn giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, tỉnh dự kiến đầu tư 38 dự án bằng nguồn ngân sách, 6 dự án xã hội hóa; đồng thời sẽ tổ chức đóng cửa 59 bãi chôn lấp rác thải rắn sinh hoạt ở các xã, phường do không đảm bảo vệ sinh môi trường. Tổng kinh phí thực hiện trên 1.000 tỷ đồng.
Trong đó, ở giai đoạn 2026-2027 đầu tư Khu xử lý (KXL) chất thải rắn xã Khao Mang khối lượng xử lý dự kiến 12-15 tấn/ngày, tập trung xử lý rác thải tại xã: Khao Mang, Mù Cang Chải, Lao Chải, Chế Tạo. Khoảng cách dưới 50km. KXL chất thải rắn xã Tú Lệ (xử lý 25-30 tấn/ngày) tại xã: Tú Lệ, Púng Luông, Nậm Có, Gia Hội Khoảng cách dưới 40km.
Khu xử lý chất thải rắn xã Chấn Thịnh (xử lý 30-35 tấn/ngày) tại các xã: Chấn Thịnh, Thượng Bằng La, Cát Thịnh, Nghĩa Tâm); KXL chất thải rắn xã Mậu A (45-50 tấn/ngày) tại các xã Mậu A, Xuân Ái, Tân Hợp, Đông Cuông, Mỏ Vàng Khoảng cách dưới 40km; KXL chất thải rắn Lùng Phình (35-40 tấn/ngày) tại các xã Lùng Phình, Bắc Hà, Tả Củ Tỷ Khoảng cách dưới 40km...
Lào Cai sẽ đầu tư các khu xử lý chất thải, hạn chế, chấm dứt tình trạng đốt rác.
Trong giai đoạn 2027-2028 tập trung đầu tư KXL chất thải rắn xã Ngũ Chỉ Sơn (10-15 tấm/ngày) tại các xã Phong Dụ Thượng và Phong Dụ Hạ Khoảng cách dưới 40km; KXL chất thải rắn xã Nghĩa Đô (30 tấn/ngày) tại các xã Nghĩa Đô và một phần Bản Liền, Xuân Hoà Khoảng cách dưới 40km; KXL chất thải rắn xã Si Ma Cai (15 tấn/ngày) tại xã Si Ma Cai.....
Giai đoạn 2028-2030 tập trung đầu tư KXL chất thải rắn xã Bảo Yên (20-25 tấn/ngày) tại các xã Bảo Yên, Phúc Khánh, Xuân Hoà Khoảng cách dưới 40km; KXL chất thải rắn xã Mường Khương (10 tấn/ngày); KXL chất thải rắn xã Thượng Hà (10 tấn/ngày) và KXL chất thải rắn xã Pha Long (4 tấn/ngày).
Lào Cai đang hướng tới hình thành các khu xử lý tập trung, áp dụng công nghệ hiện đại, đồng thời xây dựng lộ trình đóng toàn bộ bãi rác không hợp vệ sinh trước năm 2030. UBND tỉnh yêu cầu việc đầu tư dự án/công trình xử lý CTRSH phải tổ chức lấy ý kiến nhân dân và cộng đồng dân cư chịu tác động, làm cơ sở triển khai các thủ tục đầu tư dự án theo đúng quy định của pháp luật, có sự rà soát với các địa phương lân cận có nhu cầu vận chuyển CTRSH về khu xử lý đầu tư trên địa bàn, có lộ trình đầu tư, kinh phí, dự kiến mô hình quản lý, vận hành khai thác sau đầu tư bảo đảm các điều kiện theo quy định về an toàn, vệ sinh môi trường, tính khả thi và hiệu quả đầu tư;
Chủ động phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Lào Cai, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 tỉnh Lào Cai (chủ đầu tư cũ) trong việc tiếp nhận lại toàn bộ hồ sơ, tài liệu, thông tin về các dự án đầu tư khu xử lý CTRSH khẩn trương thực hiện dự án theo quy định. Rà soát, cập nhật đầy đủ các cơ sở xử lý CTRSH trên địa bàn vào Quy hoạch chung xã, phường đảm bảo đồng bộ theo quy định của pháp luật.
Chủ động huy động các nguồn lực hợp pháp ngoài ngân sách nhà nước để đầu tư hạ tầng xử lý chất thải rắn sinh hoạt; nghiên cứu, áp dụng các cơ chế, chính sách khuyến khích xã hội hóa phù hợp, tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, quản lý, vận hành các cơ sở xử lý chất thải theo quy định của pháp luật./.
Thu Thủy