Sáng 29/6, Bộ Tài chính cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường khai trương sàn giao dịch carbon Việt Nam, sản phẩm thí điểm giao dịch là hạn ngạch khí nhà kính (mã VN2025). Hạn ngạch giao dịch được niêm yết trên website Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, cập nhật kết quả cuối ngày. Lúc hơn 9h, ghi nhận khối lượng giao dịch 400 tấn CO2e, tổng giá trị 54 triệu đồng. Trong đó, giá giao dịch gần nhất là 136.000 đồng một tấn.
Khai trương sàn giao dịch carbon trong nước.
Sàn giao dịch carbon trong nước vận hành trên cơ sở tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán. Hàng hóa trên sàn carbon là những giá trị vô hình: hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Nếu xem hạn ngạch là giấy phép phát thải được cấp phát trước, thì tín chỉ carbon là kết quả giảm phát thải đã đạt được. Khi hàng hóa carbon đưa vào giao dịch trên sàn có thể xem như đã có sự chứng nhận của cơ quan quản lý nhà nước về đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải chung của ngành, của quốc gia.
Có thể hình dung, một nhà máy xi măng được Nhà nước phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính (quyền phát thải) 100.000 tấn CO2 tương đương (CO2tđ) trong một năm. Nếu doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới, sử dụng nhiên liệu sạch hơn và chỉ phát thải 90.000 tấn, phần hạn ngạch còn thừa (10.000 tấn) có thể trở thành hàng hóa để bán cho doanh nghiệp khác.
Sàn giao dịch carbon trong nước.
Trong khi đó, tín chỉ carbon được hình thành từ các dự án tạo ra lượng giảm hoặc hấp thụ phát thải bổ sung. Chẳng hạn, một dự án trồng và phục hồi rừng được cơ quan có thẩm quyền hoặc tiêu chuẩn quốc tế xác nhận đã hấp thụ thêm 50.000 tấn CO2 so với thời điểm chưa có dự án. Khi được thẩm định và cấp chứng nhận, dự án sẽ được phát hành 50.000 tín chỉ carbon và có thể bán cho các doanh nghiệp có nhu cầu bù trừ phát thải. Ngược lại, một doanh nghiệp phát thải vượt mức được phân bổ sẽ phải mua thêm hạn ngạch, hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ theo quy định. Sàn giao dịch carbon chính là nơi ghi nhận và bảo đảm các giao dịch này diễn ra minh bạch.
Thời gian qua, giảm phát thải ở Việt Nam chủ yếu gắn với các quy định hành chính hoặc các chương trình hợp tác quốc tế thì từ ngày 29/6, quá trình này sẽ có thêm một công cụ hoàn toàn mới (cơ chế thị trường). Bởi, thay vì chỉ yêu cầu doanh nghiệp cắt giảm phát thải bằng mệnh lệnh hành chính, sàn giao dịch carbon tạo ra động lực kinh tế. Doanh nghiệp giảm phát thải tốt có thể thu được lợi ích từ phần hạn ngạch dư thừa, các tổ chức phát triển dự án tạo tín chỉ carbon cũng có “đầu ra” ngay trong nước, bên cạnh phương án thông qua các bên trung gian để bán tín chỉ ra nước ngoài. Ngược lại, doanh nghiệp phát thải nhiều sẽ phải cân nhắc giữa việc đầu tư công nghệ sạch hay bỏ thêm chi phí để mua quyền phát thải từ đơn vị khác.
Những ngành dễ giảm phát thải sẽ giảm trước và bán lại quyền phát thải cho các ngành khó cắt giảm hơn. Từ đó, góp phần vào mục tiêu giảm phát thải chung của quốc gia, hướng tới mục tiêu Net Zero với chi phí tối ưu nhất mà vẫn đảm bảo phát triển sản xuất, tăng trưởng bền vững.
PHẠM DUNG