Khai thác hiệu quả thị trường carbon rừng

Carbon rừng đang trở thành một hướng đi chiến lược nhằm khai thác hiệu quả giá trị kinh tế từ tài nguyên rừng, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính tại nước ta. Tuy nhiên việc thu hút đầu tư vào lĩnh vực này đòi hỏi khung pháp lý rõ ràng, cơ chế minh bạch và hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định chặt chẽ.

Khi được triển khai đồng bộ, thị trường carbon rừng không chỉ tạo nguồn thu ổn định mà còn khuyến khích bảo vệ, phục hồi rừng. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường carbon toàn cầu, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và trung hòa carbon trong dài hạn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, cả nước đã trồng được khoảng 285.000 ha rừng trồng tập trung, đạt 109,5% kế hoạch; đồng thời trồng mới 108 triệu cây xanh phân tán. Sản lượng gỗ khai thác đạt 32,8 triệu m³, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu.

Giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản ước đạt trên 18 tỷ USD, tăng 6% so với năm 2024, trong đó xuất siêu đạt khoảng 14,8 tỷ USD. Thu từ dịch vụ môi trường rừng đạt 3.940 tỷ đồng, tỷ lệ che phủ rừng tiếp tục được duy trì ổn định ở mức 42,03%.

Trong chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu, rừng ngày càng được nhìn nhận như một “tài sản carbon” có giá trị kinh tế và môi trường đặc biệt. Đối với Việt Nam, với tỷ lệ che phủ rừng hơn 42% và diện tích rừng tự nhiên lớn, việc tham gia sâu hơn vào thị trường carbon rừng không chỉ giúp huy động nguồn lực cho bảo vệ rừng mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế xanh.

Do đó, những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước xây dựng khung pháp lý để tham gia thị trường carbon toàn cầu. Năm 2022, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022 về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn, trong đó xác định lộ trình hình thành thị trường carbon trong nước, tiến tới vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon vào giai đoạn 2025-2027 và vận hành chính thức từ năm 2028.

Việt Nam có diện tích rừng lớn, là điều kiện thuận lợi để giao dịch tín chỉ carbon rừng. 

Theo các chuyên gia, lĩnh vực lâm nghiệp có lợi thế lớn trong việc tham gia thị trường này thông qua các dự án hấp thụ và lưu trữ carbon. Tiềm năng của thị trường này là thỏa thuận chuyển nhượng kết quả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ giữa Việt Nam và Ngân hàng Thế giới (WB) vào năm 2023. Theo đó, Việt Nam đã chuyển nhượng khoảng 10,3 triệu tấn CO2 giảm phát thải từ rừng tại sáu tỉnh Bắc Trung Bộ, với tổng giá trị khoảng 51,5 triệu USD.

Đây được xem là giao dịch tín chỉ carbon rừng quy mô lớn đầu tiên của Việt Nam trên thị trường quốc tế, mở ra hướng đi mới cho việc khai thác giá trị kinh tế từ tài nguyên rừng. Theo lãnh đạo Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với việc vận hành chính thức Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris và sự ra đời của Quỹ Rừng Nhiệt đới Vĩnh viễn, thế giới đang chuyển từ tư duy “bù đắp” phát thải sang “đóng góp thực chất” cho quá trình giảm phát thải toàn cầu.

Điều này đặt ra tiêu chuẩn mới đối với thị trường carbon, trong đó các tín chỉ carbon, nhất là tín chỉ rừng, phải bảo đảm tính toàn vẹn môi trường, tính bền vững và sự minh bạch. Việc xây dựng thị trường carbon không chỉ nhằm gia tăng khối lượng giao dịch mà quan trọng hơn là trở thành công cụ thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng phát thải thấp.

Mặc dù tiềm năng lớn, việc phát triển các dự án carbon rừng tại Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là rủi ro của các dự án carbon, do thời gian thực hiện dài, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu. Ngoài ra, các dự án carbon rừng thường có quy mô lớn, liên quan nhiều chủ thể khác nhau, từ cơ quan quản lý nhà nước đến cộng đồng dân cư và doanh nghiệp.

Điều này đòi hỏi cơ chế quản lý minh bạch, đồng thời cần hệ thống đo lường, báo cáo và kiểm chứng phát thải chặt chẽ để bảo đảm tính tin cậy của tín chỉ carbon. Một vấn đề khác là quyền sử dụng đất và quyền hưởng lợi từ rừng, đặc biệt ở các khu vực có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Nếu không có cơ chế phân chia lợi ích hợp lý, việc triển khai các dự án carbon rừng sẽ gặp nhiều khó khăn trong thực tế. Để thúc đẩy thị trường carbon rừng phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết cần tiếp tục hoàn thiện khung thể chế và các quy định pháp lý liên quan, bao gồm việc làm rõ cơ chế sở hữu, đăng ký, xác nhận và giao dịch tín chỉ carbon, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý, giám sát và minh bạch hóa dữ liệu phát thải.

Việc cải thiện môi trường đầu tư và đơn giản hóa quy trình, thủ tục cũng đóng vai trò quan trọng. (Ảnh minh hoạ).