Gia Lai đang từng bước mở ra hướng đi mới trong phát triển nông nghiệp bền vững thông qua việc xây dựng các vùng trồng giảm phát thải. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Nhiều mô hình canh tác xanh đã được triển khai như sử dụng phân bón hữu cơ, tiết kiệm nước tưới, giảm thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp. Không chỉ giúp giảm lượng khí nhà kính phát sinh trong sản xuất, các mô hình này còn góp phần cải thiện độ màu mỡ của đất, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Đặc biệt, việc hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn còn tạo điều kiện để doanh nghiệp liên kết với nông dân theo chuỗi giá trị, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng sức cạnh tranh cho các mặt hàng chủ lực của tỉnh như cà phê, hồ tiêu, trái cây và rau màu. Đáng chú ý, tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu phát triển ngành trồng trọt giảm phát thải, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị nông sản.
Để triển khai hiệu quả, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Kế hoạch hành động triển khai thực hiện “Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050” trên địa bàn tỉnh. Theo kế hoạch, Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2035 triển khai ít nhất 8.000 ha lúa giảm phát thải tại các địa phương có điều kiện phù hợp.
Gia Lai đặt mục tiêu mở rộng diện tích nông nghiệp giảm phát thải. (Ảnh minh hoạ).
Đồng thời, xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp giảm phát thải gắn với vùng nguyên liệu tập trung gồm: 2.000 ha mía, 1.000 ha chuối, 1.000 ha cà phê và 1.000 ha khoai mì (sắn). Bên cạnh đó, tỉnh sẽ tổ chức đào tạo, tập huấn cho ít nhất 1.000 cán bộ kỹ thuật, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp về kỹ thuật canh tác giảm phát thải.
Để đạt mục tiêu đề ra, tỉnh tập trung triển khai nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, chú trọng chuyển đổi cơ cấu cây trồng kém hiệu quả sang trồng rau, đậu đỗ các loại, cây ăn quả, cây dược liệu, cây thức ăn chăn nuôi, cây trồng khác có giá trị kinh tế cao, thích ứng biến đổi khí hậu.
Mở rộng và phát triển diện tích các cây lâu năm có giá trị kinh tế cao vừa giúp tăng hiệu quả kinh tế vừa hấp thụ carbon. Phát triển mô hình “1 vụ lúa, 1 vụ màu” hoặc “1 vụ lúa, 2 vụ màu” để nâng cao sức khỏe đất, giảm phát thải. Cùng với đó, Gia Lai sẽ đẩy mạnh áp dụng các gói kỹ thuật canh tác giảm phát thải như tưới tiết kiệm nước, tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân, áp dụng quy trình “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI).
Đồng thời, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, giảm thuốc bảo vệ thực vật hóa học và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Tỉnh Gia Lai cũng khuyến khích ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất như cảm biến thông minh điều tiết nước, bón phân, phân tích đất và giám sát phát thải.
Đồng thời, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất than sinh học, phân bón hữu cơ nhằm tăng khả năng hấp thụ carbon và giảm phát thải khí nhà kính. Theo kế hoạch, nhiều mô hình sản xuất giảm phát thải sẽ được triển khai trên các cây trồng chủ lực của tỉnh. Trong lĩnh vực lúa, sẽ tập trung tại các địa phương như Bình Khê, Tuy Phước Bắc, Phù Mỹ Nam, Hoài Ân, Chư A Thai, Phú Thiện…
Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả, tỉnh sẽ xây dựng các mô hình giảm phát thải trên vùng nguyên liệu mía của các nhà máy đường; vùng cà phê của doanh nghiệp, HTX; cùng các vùng sản xuất chuối tập trung. Một số đơn vị tham gia triển khai mô hình gồm: Công ty TNHH Sản xuất và Dịch vụ Tam Ba, Công ty Cổ phần chè Bàu Cạn, Công ty Cà phê Đăk Đoa, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp… Ngoài ra, Gia Lai sẽ phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu về phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt, kết nối với hệ thống kiểm kê khí nhà kính quốc gia, phục vụ truy xuất nguồn gốc môi trường và hướng tới tiếp cận thị trường tín chỉ carbon.
Tỉnh Gia Lai cũng xác định việc nâng cao nhận thức cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ kỹ thuật là yếu tố then chốt. Các chương trình truyền thông, tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật canh tác giảm phát thải, hệ thống đo lường - báo cáo - thẩm định và tín chỉ carbon sẽ được triển khai thường xuyên trong giai đoạn 2026-2035. Về tổ chức thực hiện, UBND tỉnh Gia Lai giao các xã, phường căn cứ mục tiêu và định hướng của kế hoạch để xây dựng chương trình sản xuất giảm phát thải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Các địa phương tại Gia Lai sẽ canh tác cây trồng chủ lực gắn với giảm phát thải. (Ảnh: DV).
Các địa phương sẽ triển khai mô hình trồng trọt giảm phát thải gắn với cây trồng chủ lực, vận động người dân, HTX và doanh nghiệp tham gia. Đồng thời, lồng ghép nội dung sản xuất giảm phát thải vào chương trình xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi cơ cấu cây trồng của địa phương. Trong khi đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì tham mưu UBND tỉnh tổ chức thực hiện kế hoạch, xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất giảm phát thải phù hợp.
Đồng thời, tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ kỹ thuật, HTX, doanh nghiệp và nông dân về quy trình canh tác giảm phát thải. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, bền vững. Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp đề xuất, triển khai các đề tài, dự án khoa học phục vụ sản xuất trồng trọt giảm phát thải; Sở Tài chính phối hợp tham mưu bố trí nguồn kinh phí thực hiện theo khả năng cân đối ngân sách địa phương. Các sở, ngành liên quan căn cứ chức năng, nhiệm vụ để phối hợp triển khai đồng bộ các nội dung của kế hoạch.
Đối với doanh nghiệp, tỉnh khuyến khích chủ động phối hợp với ngành nông nghiệp và môi trường, chính quyền địa phương xây dựng các mô hình sản xuất giảm phát thải trên vùng nguyên liệu; đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại trong canh tác, thu hoạch, chế biến nhằm giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Đồng thời, tham gia xây dựng thị trường tín chỉ carbon và phát triển các dự án nông nghiệp carbon thấp. Việc phát triển vùng trồng giảm phát thải có ý nghĩa quan trọng nhất là trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng phổ biến trên thế giới, các sản phẩm nông nghiệp thân thiện môi trường sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận những thị trường lớn và giá trị cao.
Tuy nhiên, để mục tiêu này đạt hiệu quả bền vững, địa phương cần tiếp tục đầu tư đồng bộ về hạ tầng sản xuất, chuyển giao khoa học kỹ thuật và hỗ trợ nông dân thay đổi tư duy canh tác. Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cũng đóng vai trò then chốt trong xây dựng chuỗi sản xuất ổn định, minh bạch và có khả năng truy xuất nguồn gốc.
Khi các vùng trồng giảm phát thải được mở rộng và vận hành hiệu quả, không chỉ giá trị nông sản được nâng lên mà đời sống người dân cũng được cải thiện, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.
Minh Quân