Gia Lai phát triển vùng lúa tập trung, gia tăng giá trị nông sản

Thông qua việc tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, nông dân Gia Lai được liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để áp dụng đồng bộ khoa học kỹ thuật, từ khâu gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch. Mô hình này giúp giảm chi phí sản xuất, hạn chế tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và nâng cao năng suất trên cùng diện tích canh tác.

Bên cạnh đó, việc liên kết chuỗi còn góp phần ổn định đầu ra cho hạt lúa, giúp nông dân yên tâm sản xuất, tránh tình trạng bị ép giá trên thị trường. Các giống lúa chất lượng cao cũng được đưa vào canh tác rộng rãi hơn, từng bước nâng cao thương hiệu gạo của địa phương.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thị trường nông sản ngày càng cạnh tranh, việc phát triển cánh đồng lớn được xem là hướng đi phù hợp, giúp ngành nông nghiệp Gia Lai chuyển đổi theo hướng hiện đại và hiệu quả hơn. Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai), mỗi năm toàn tỉnh duy trì 334 cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết với tổng diện tích bình quân 12.811 ha, tập trung chủ yếu tại khu vực phía Đông tỉnh.

Cùng với đó là 8 dự án cánh đồng lớn và liên kết sản xuất lúa giống được triển khai. Năm nay, dù chịu tác động kép từ giá vật tư đầu vào tăng theo giá xăng dầu và giá lúa giảm so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng nông dân tham gia các mô hình liên kết vẫn duy trì được lợi nhuận. Nhờ tuân thủ quy trình kỹ thuật và được doanh nghiệp bao tiêu, giá lúa luôn cao hơn thị trường khoảng 200 đồng/kg. Trung bình mỗi héc ta mang lại lợi nhuận hơn 30 triệu đồng;

Không chỉ nâng cao năng suất, mô hình còn giúp giảm chi phí và công lao động. Theo đại diện HTX Nông nghiệp Đại Đồng, HTX triển khai cánh đồng lớn một giống lúa với diện tích 135 ha. Việc thống nhất giống lúa không chỉ giúp kiểm soát dịch bệnh mà còn nâng cao năng suất, đạt trên 8,5 tấn/ha vụ Đông Xuân và hơn 7 tấn/ha vụ Hè Thu. Tổng sản lượng bình quân hơn 12.420 tấn/năm. Trong đó, khoảng 50% sản lượng được HTX thu mua, chế biến; phần còn lại được liên kết doanh nghiệp bao tiêu.

Nhờ đó, nông dân yên tâm sản xuất, lợi nhuận các năm trước đạt 35-40 triệu đồng/ha, riêng năm nay đầu vào tăng cao theo giá xăng dầu tăng, giá bán cũng giảm nên lợi nhuận đạt 20-30 triệu đồng/ha. Tương tự, tại phường An Nhơn Nam, mô hình cánh đồng lúa giống gần 100 ha tiếp tục phát huy hiệu quả.  Hiệu quả từ các mô hình hiện có đang tạo nền tảng để nhiều địa phương tiếp tục mở rộng cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết.

Tại xã Chư A Thai, với hơn 2.000 ha lúa nước, địa phương đã hình thành 3 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ. Với năng suất bình quân 7,5-8 tấn/ha, các vụ trước giá bán dao động 8.000-11.000 đồng/kg, lợi nhuận 25-30 triệu đồng/ha. Một số sản phẩm gạo của HTX đã đạt chứng nhận OCOP, cho thấy bước chuyển từ sản xuất thô sang nâng cao giá trị. Theo đại diện Phòng Kinh tế xã Chư A Thai, việc hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô hàng trăm héc ta tạo điều kiện thuận lợi cho dồn điền đổi thửa, cơ giới hóa và áp dụng đồng bộ kỹ thuật.

Triển khai cánh đồng lớn mang lại năng suất, chất lượng lúa gạo ổn định cho người dân Gia Lai. (Ảnh: HC). 

Trên cơ sở đó, địa phương định hướng phát triển các cánh đồng liên kết quy mô lớn, sử dụng chung giống chất lượng cao, kiểm soát đầu vào và gắn với bao tiêu sản phẩm. Trong khi đó, tại xã Tuy Phước Đông, mô hình cánh đồng lớn cũng đang được triển khai với quy mô ngày càng mở rộng lên đến 265 ha cánh đồng mẫu lớn, 100 ha cánh đồng lớn và 15 ha cánh đồng liên kết.

Năng suất các năm trước đạt 8-9 tấn/ha, lợi nhuận 30-35 triệu đồng/ha. Dù vụ Đông Xuân năm nay dự kiến lợi nhuận giảm do chi phí tăng, nhưng hiệu quả tổng thể vẫn cao hơn so với sản xuất nhỏ lẻ. Lãnh đạo UBND xã Tuy Phước Đông chia sẻ, thực tế, việc canh tác theo mô hình cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết đem lại nhiều thuận lợi, nhất là giúp bà con có đầu ra ổn định. Vì vậy, xã đang giao các HTX rà soát để nhân rộng mô hình này tại các cánh đồng có quy mô diện tích lớn triển khai vụ Đông Xuân tới.

Việc áp dụng đồng bộ quy trình giúp giảm chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; đồng thời, nâng cao năng lực canh tác nhờ chuyển giao khoa học kỹ thuật. Đặc biệt, cơ chế bao tiêu theo hợp đồng giúp ổn định đầu ra, lợi nhuận cao hơn 10-16 triệu đồng/ha so với mô hình không liên kết. Trên nền tảng đó, ngành nông nghiệp xác định tiếp tục duy trì và mở rộng mô hình cánh đồng lớn không chỉ với cây lúa mà cả các cây trồng chủ lực khác.

Định hướng là tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, chuyên canh, hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, gắn với chế biến sâu và xuất khẩu. Cốt lõi của quá trình này không chỉ là mở rộng diện tích, mà là nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị của sản phẩm lúa gạo.

Với những kết quả trên, mô hình cánh đồng lớn trong sản xuất lúa gạo đang mở ra hướng phát triển tích cực cho ngành nông nghiệp Gia Lai. Không chỉ giúp nâng cao năng suất và chất lượng hạt lúa, mô hình này còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân từ nhỏ lẻ sang liên kết, hợp tác theo chuỗi giá trị. Việc gắn kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đã tạo ra nền tảng ổn định hơn cho đầu ra sản phẩm, giảm rủi ro về giá cả và thị trường.

Đồng thời, việc áp dụng đồng bộ khoa học kỹ thuật cũng giúp tối ưu hóa quy trình canh tác, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng đơn vị diện tích. Trong thời gian tới, nếu tiếp tục được mở rộng và đầu tư đúng hướng, mô hình này sẽ góp phần quan trọng vào quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương, xây dựng thương hiệu gạo Gia Lai có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu, từ đó nâng cao thu nhập và  ổn định đời sống cho người nông dân.

Kim Tuyến