Theo Cục Sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu dùng để chỉ nguồn gốc địa lý của sản phẩm từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hoặc quốc gia cụ thể. Danh tiếng của sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý do điều kiện địa lý quyết định, được xác định bằng mức độ tín nhiệm của người tiêu dùng đối với sản phẩm đó thông qua mức độ rộng rãi người tiêu dùng biết đến và chọn lựa sản phẩm. Tại Điện Biên, đây là địa phương có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển lúa gạo, trong đó gạo Điện Biên từ lâu đã được biết đến là sản phẩm đặc sản mang hương vị riêng, gắn với vùng lòng chảo Mường Thanh. Thời gian qua, việc xây dựng và phát triển chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm gạo Điện Biên đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao giá trị, uy tín và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Nhờ cơ chế bảo hộ này, sản phẩm được quản lý chặt chẽ về nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng, qua đó giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện và tin tưởng hơn. Các hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân trên địa bàn tỉnh đã tích cực áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, mở rộng sản xuất theo hướng hàng hóa, đồng thời chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý.
Theo đó, chỉ dẫn địa lý “Điện Biên” không chỉ là sự khẳng định về nguồn gốc, chất lượng đối với gạo Bắc thơm số 7 và IR64, mà còn là tài sản trí tuệ, góp phần nâng tầm thương hiệu nông sản địa phương. Cụ thể, tại Quyết định số 3340/QĐ-SHTT ngày 25/9/2014 của Cục Sở hữu trí tuệ, công bố chỉ dẫn địa lý Điện Biên đối với 2 sản phẩm là gạo Bắc Thơm số 7 và gạo IR64.
Các khu vực được đăng bạ chỉ dẫn địa lý gồm: 5 xã, phường thuộc thành phố Điện Biên Phủ cũ (Thanh Minh, Nam Thanh, Thanh Trường, Him Lam, Noong Bua); và 10 xã thuộc huyện Điện Biên cũ (Thanh Xương, Thanh An, Noong Hẹt, Sam Mứn, Thanh Nưa, Thanh Luông, Thanh Hưng, Thanh Chăn, Thanh Yên, Noong Luống). Dù được công bố chỉ dẫn địa lý song công tác quản lý và bảo vệ thương hiệu vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Đơn cử như hiện nay ngoài thị trường, nhất là tại các cơ sở kinh doanh gạo nhỏ lẻ, khu vực vùng sâu, vùng xa và trên không gian mạng, tình trạng gạo Điện Biên bị sử dụng tên gọi một cách tràn lan diễn ra phổ biến. Nhiều sản phẩm được quảng cáo là gạo Điện Biên chính hiệu, gạo đặc sản Điện Biên nhưng không ghi rõ nguồn gốc xuất xứ, giống lúa, đơn vị sản xuất hoặc thông tin truy xuất nguồn gốc.
Gạo Điện Biên được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng bởi chất lượng dẻo thơm. (Ảnh minh hoạ).
Từ thực tế này cho thấy, bảo vệ chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm giữ gìn uy tín, danh tiếng cho sản phẩm đặc sản của địa phương. Để bảo vệ, phát huy hiệu quả chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên, tỉnh đã ban hành quy chế quản lý và sử dụng chỉ dẫn địa lý “Điện Biên” cho gạo Bắc thơm số 7 và IR64, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất, kinh doanh cũng như điều kiện để được sử dụng chỉ dẫn địa lý này.
Theo quy định, chỉ những tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh trong vùng địa lý được xác định, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng, quy trình kỹ thuật và nguồn gốc xuất xứ mới được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý Điện Biên. Nhiều chính sách đã được triển khai nhằm khuyến khích người dân và doanh nghiệp xây dựng chuỗi liên kết sản xuất lúa gạo đối với hai giống chủ lực là Bắc thơm số 7 và IR64.
Bên cạnh đó, Cục Sở hữu trí tuệ đã ký hợp đồng giao chủ trì thực hiện dự án “Quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên của tỉnh Điện Biên với Trung tâm Nghiên cứu đất và phân bón vùng trung du, thuộc Chương trình phát triển tài sản trí tuệ. Mục tiêu nhằm quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên, qua đó đảm bảo chất lượng, phát huy danh tiếng của sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Dự án đã góp phần nâng cao công tác xây dựng và triển khai hệ thống các công cụ quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên, xây dựng và triển khai hệ thống thương mại hóa sản phẩm, tổ chức kiểm soát nguồn gốc và chất lượng sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý gạo Điện Biên. Một trong những nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý chỉ dẫn địa lý. Việc sử dụng tem điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin về sản phẩm, từ địa điểm sản xuất, đơn vị cung ứng đến thời gian thu hoạch, chế biến.
Đây là giải pháp ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng nhái. Cùng với đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp và cả người tiêu dùng về ý nghĩa của chỉ dẫn địa lý. Phát huy hiệu quả chỉ dẫn địa lý Điện Biên cho gạo Bắc thơm số 7 và IR64 không chỉ là câu chuyện về sở hữu trí tuệ mà còn là hành trình gìn giữ một giá trị văn hóa, kinh tế và niềm tự hào của vùng đất lịch sử Điện Biên.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, việc xây dựng và bảo vệ thương hiệu nông sản là yêu cầu tất yếu để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Chỉ dẫn địa lý đã trở thành công cụ quan trọng giúp minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm, hạn chế tình trạng giả mạo, đồng thời tạo niềm tin vững chắc cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, để tiếp tục nâng tầm thương hiệu gạo trong thời gian tới, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người nông dân trong việc duy trì chất lượng, mở rộng vùng sản xuất đạt chuẩn và đẩy mạnh quảng bá thương hiệu gạo Điện Biên đặc sản của địa phương.
Khánh Chi