Bảo vệ môi trường trong hoạt động nuôi trồng thủy sản ở Cần Thơ

Nhiều năm qua, thủy sản luôn giữ vai trò là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng xuất khẩu, tạo sinh kế cho hàng triệu lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế biển. Với các mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra, cá ngừ và hải sản chế biến, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia xuất khẩu thủy sản hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được việc giải quyết các vấn đề môi trường trong hoạt động thủy sản vẫn phải đối mặt với không ít hạn chế cũng như khó khăn, thách thức. Việc điều tra, đánh giá chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất thủy sản chưa được thực hiện một cách tổng thể để xác định đúng vai trò, mức độ các tác động đến môi trường, từ đó chưa có nhiều biện pháp giảm thiểu. Hệ thống, thiết bị xử lý chất thải từ hoạt động thủy sản chưa được đầu tư và quan tâm đúng mức, nhất là ở quy mô nhỏ.

Nuôi trồng thủy sản trở thành ngành kinh tế quan trọng tại nhiều địa phương. 

Việc áp dụng các biện pháp quản lý chất lượng môi trường, các công cụ kinh tế còn nhiều vướng mắc, khó áp dụng trong thực tiễn và không theo kịp tốc độ phát triển nhanh của sản xuất. Nguồn vốn tự nhiên thủy sản chưa được điều tra, đánh giá làm cơ sở hoạch định phục vụ công tác quản lý, sử dụng hiệu quả. Các mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh trong chuỗi giá trị thủy sản mới trong giai đoạn phát triển ban đầu, chưa trở thành động lực để tạo sức mạnh phát triển bền vững toàn chuỗi. Nguồn lực (tài chính và nhân lực) cho hoạt động bảo vệ môi trường trong hoạt động thủy sản còn nhiều hạn chế. 

Từ năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 911/QĐ-TTg về Đề án Bảo vệ môi trường trong hoạt động thủy sản giai đoạn 2021 - 2030 với mục tiêu kiểm soát, ngăn ngừa ô nhiễm trong các hoạt động thủy sản; phòng ngừa và giải quyết các sự cố môi trường. Bên cạnh đó, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản và môi trường sống, góp phần ngăn chặn suy giảm đa dạng sinh học. Từ đó, nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu, giảm nhẹ phát thải khí nhà kính; xây dựng và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh trong hoạt động thủy sản để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành thủy sản.

Tại TP. Cần Thơ từ đầu năm 2026 đến nay, hoạt động nuôi trồng thủy sản trên địa bàn thành phố tiếp tục phát triển ổn định, diện tích thả nuôi và sản lượng thu hoạch tăng so với cùng kỳ. Hiện tổng diện tích thủy sản thả nuôi trên địa bàn thành phố hơn 43.576ha, đạt 45,2% kế hoạch, cao hơn 3,74% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, nuôi tôm nước lợ 27.077ha (gồm tôm sú hơn 4.130ha, tôm thẻ chân trắng hơn 22.947ha); cá tra 876ha, các loại thủy sản khác 15.622ha và 437 lồng bè nuôi thủy sản. Sản lượng thu hoạch các loại thủy sản nuôi từ đầu năm đến nay hơn 259.903 tấn, đạt 35,3% kế hoạch, cao hơn 19,9% cùng kỳ. Trong đó, tôm nước lợ đạt trên 69.086 tấn, cá tra trên 106.281 tấn, các loại cá và thủy sản khác trên 84.536 tấn.

Thời gian qua, ngành Nông nghiệp thành phố tăng cường thực hiện các giải pháp quản lý nuôi trồng thủy sản, quan trắc môi trường, đưa ra các khuyến cáo kịp thời phục vụ cho người nuôi. Đến nay, thành phố có 8.122 hộ nuôi được cấp giấy xác nhận nuôi thủy sản chủ lực, đạt 21,8% tổng số hộ nuôi; cấp giấy đủ điều kiện sản xuất thức ăn và sản phẩm xử lý cải tạo môi trường cho 45 cơ sở... Ngoài ra, ngành cũng tổ chức rà soát, nắm thông tin về khai thác thủy sản nội đồng, hướng dẫn nghề và ngư cụ cấm trong khai thác thủy sản. 

Trước yêu cầu phát triển kinh tế bền vững, đặc biệt chú trọng đến công tác bảo vệ môi trường, thực hiện Đề án bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thủy sản giai đoạn 2026 - 2030, thành phố Cần Thơ kiểm soát, ngăn ngừa ô nhiễm trong các hoạt động thủy sản; phòng ngừa và giải quyết các sự cố môi trường; bảo vệ, phát triển nguồn lợi thủy sản và môi trường sống, góp phần ngăn chặn suy giảm đa dạng sinh học; nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu, giảm nhẹ phát thải khí nhà kính;

Thành phố hướng tới mục tiêu đến năm 2030, nguồn ô nhiễm, chất thải từ các hoạt động thủy sản được điều tra, đánh giá, quản lý và kiểm soát; chấm dứt việc sử dụng các loại hóa chất độc hại trong nuôi trồng thủy sản gây ô nhiễm nguồn nước và làm suy giảm đa dạng sinh học.

Hoạt động quan trắc môi trường phục vụ quản lý ngành thủy sản được triển khai hiệu quả; thiết lập và vận hành ổn định các điểm quan trắc môi trường tự động tại các vùng nuôi trọng điểm; các vùng nuôi tập trung được lấy mẫu quan trắc định kỳ theo kế hoạch được triển khai hiệu quả; cập nhật cơ sở dữ liệu về quan trắc môi trường thủy sản để tích hợp vào cơ sở dữ liệu môi trường của Bộ, Quốc gia. 

Các mô hình nuôi trồng theo hướng kinh tế tuần hoàn được đẩy mạnh triển khai nhằm kiểm soát, ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ ô nhiễm môi trường. 

Thành phố chủ động phòng ngừa, quản lý, kiểm soát nguồn ô nhiễm, chất thải từ các hoạt động thủy sản; quan trắc môi trường phục vụ quản lý ngành thủy sản: Thực hiện điều tra, đánh giá lượng thải từ các hoạt động sản xuất thủy sản trên địa bàn thành phố (vùng nuôi trồng thủy sản, cơ sở chế biến thủy sản, hệ thống cơ sở hạ tầng thủy sản, khai thác thủy sản). Điều tra, đánh giá, kiểm kê nguồn vốn tự nhiên thủy sản (hệ sinh thái, môi trường sống thủy sinh, nguồn lợi thủy sản).

Tăng cường công tác theo dõi, thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động bảo vệ môi trường lĩnh vực thủy sản tại cơ sở (thu gom, xử lý, giảm thiểu chất thải từ các hoạt động sản xuất thủy sản); đặc biệt, chú trọng đối với các khu sản xuất giống tập trung, khu vực nuôi thủy sản tập trung, nuôi công nghệ cao, nuôi thâm canh, siêu thâm canh. Chủ động, kịp thời xử lý, giải quyết các vấn đề phát sinh về môi trường trong hoạt động khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản (đặc biệt là đối với các cơ sở, hộ gia đình khai thác, nuôi trồng, chế biến, kinh doanh quy mô nhỏ).

Thực hiện các giải pháp kiểm soát chất thải từ các hoạt động thủy sản; chú trọng việc kiểm soát, ngăn ngừa ô nhiễm vùng ven biển, các khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao; triển khai Kế hoạch hành động quản lý rác thải nhựa đại dương ngành thủy sản giai đoạn 2021 - 2030; xây dựng và nhân rộng mô hình ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật thu gom và xử lý chất thải trong nuôi thủy sản. 

Đáng chú ý, Cần Thơ sẽ tiếp tục xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường (đất, nước, trầm tích); xây dựng kế hoạch, triển khai thực hiện đảm bảo đồng bộ, hiệu quả công tác quan trắc, cảnh báo và giám sát môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản thường niên tại các vùng nuôi thủy sản tập trung/trọng điểm, hệ thống cảng cá, nguồn cung nước đầu vào và đầu ra cho các vùng nuôi trồng thủy sản, các khu vực chế biến thủy sản, khu bảo tồn biển và khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản; 

Nâng cấp hệ thống quan trắc và công nghệ dự báo khí tượng thủy văn đảm bảo dự báo và cảnh báo sớm, chính xác các hiện tượng thời tiết, khí hậu cực đoan và thiên tai. Triển khai thực hiện Kế hoạch phòng chống một số dịch bệnh nguy hiểm trên thủy sản nuôi. Kiểm soát môi trường nước, kiểm soát và khống chế có hiệu quả một số dịch bệnh nguy hiểm trên thủy sản nuôi. Chủ động phòng, khống chế các bệnh nguy hiểm ở các đối tượng thủy sản chủ lực (tôm nước lợ, cá tra).

Thành phố phối hợp các Bộ, ngành Trung ương triển khai các hoạt động nâng cao năng lực, kỹ năng phòng ngừa, cảnh báo nguy cơ sự cố môi trường trong lĩnh vực thủy sản. Triển khai kế hoạch phòng ngừa, kiểm soát, cảnh báo, ứng phó sự cố môi trường thủy sản một cách hiệu quả. Xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn kỹ thuật, sổ tay về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất thủy sản.

Ứng dụng hệ thống giám sát và quản lý ao nuôi thông minh, công nghệ nuôi trồng thủy sản tuần hoàn (RAS), công nghệ biofloc, công nghệ xử lý nước, giảm ô nhiễm, tăng hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm sử dụng thuốc - hóa chất; ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất giống thủy sản, sản xuất các giống loài thủy sản mới có giá trị kinh tế, khả năng chống chịu bệnh tốt và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từng bước chuyển đổi mô hình sản xuất thủy sản theo hướng kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp xanh; phát triển sản xuất thủy sản an toàn, hữu cơ, công nghệ cao, thân thiện với môi trường. Nghiên cứu, xây dựng và từng bước áp dụng mô hình cho các doanh nghiệp, cơ sở, tổ hợp tác, hợp tác xã nuôi trồng thủy sản, chế biến, kinh doanh thủy sản theo hướng sản xuất xanh, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường; các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu dựa trên hệ sinh thái (khuyến khích phát triển các mô hình nuôi thủy sản đa tầng, kết hợp đa loài như tôm - rừng, tôm - lúa, cá - lúa, tôm - rong biển)./.

Lê Vân