Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, ô nhiễm không khí tại Hà Nội chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn PM2.5; Nồng độ PM2.5 trung bình năm giai đoạn 2023-2025 thường xuyên ở mức trên 40 µg/m³; Năm 2025 đạt 48,5 µg/m³. Số ngày vượt ngưỡng QCVN 05:2023/BTNMT chiếm khoảng 1/3 số ngày trong năm, tập trung chủ yếu vào mùa khô (từ tháng 9 năm trước đến tháng 4 năm sau, đặc biệt những ngày thời tiết nghịch nhiệt).
Áp lực phát thải từ quá trình đô thị hóa, xây dựng hạ tầng, giao thông vận tải, sản xuất và sinh hoạt vẫn lớn. Cùng với điều kiện khí tượng bất lợi vào các tháng cuối năm, mây mù và hiện tượng nghịch nhiệt làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm, gia tăng nguy cơ xảy ra các đợt ô nhiễm không khí kéo dài. Vì vậy, các nhiệm vụ đã đề ra cần tiếp tục được cụ thể hóa, tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, địa phương và chủ nguồn thải.
Trước yêu cầu đó, việc tăng cường thực hiện đồng bộ các biện pháp kiểm soát tại từng nguồn thải, địa bàn; kết hợp tuyên truyền, giám sát cộng đồng với kiểm tra, xử lý vi phạm; chủ động dự báo, cảnh báo và triển khai biện pháp phòng ngừa, ứng phó trước các đợt ô nhiễm là cần thiết, cấp bách.
Thông tin từ phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), ô nhiễm không khí không đến từ một nguồn duy nhất mà do nhiều nguồn gây ra. Trong đó, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27%, giao thông 23%, xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở 12%, công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.
Hơn nữa, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn thành phố Hà Nội triển khai đồng loạt dự án lớn về hạ tầng, giao thông, đô thị… đã khiến lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức ước tính 2.550 tấn/ngày của năm 2025. Lượng chất thải tăng nhanh trong khi năng lực tiếp nhận, xử lý chưa theo kịp cũng kéo theo nguy cơ ùn ứ, đổ trộm, phát tán bụi ra môi trường. Trong bối cảnh hàng loạt dự án đang được đẩy nhanh tiến độ, yêu cầu đặt ra là tiến độ xây dựng phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ môi trường.
Tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí, Hà Nội đặc biệt chú trọng đến nhiệm vụ kiểm soát bụi, khí thải phát sinh từ hoạt động xây dựng: Sở Xây dựng chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp UBND các xã, phường: Lập danh mục các công trường, điểm phá dỡ, bãi tập kết vật liệu và điểm tiếp nhận phế thải; xác định rõ chủ đầu tư, nhà thầu, tuyến vận chuyển, thời gian hoạt động. Phân loại công trường theo mức độ nguy cơ phát tán bụi (cao, trung bình, thấp); ưu tiên kiểm soát các công trình đang đào đất, san nền, phá dỡ và công trình gần trường học, bệnh viện, khu dân cư.
Kiểm soát bụi từ hoạt động xây dựng là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí.
Yêu cầu chủ đầu tư, nhà thầu chịu trách nhiệm thực hiện nghiêm túc các giải pháp giảm thiểu phát tán bụi từ hoạt động xây dựng như che chắn phù hợp; phủ kín vật liệu rời và đất trống chưa thi công; làm cứng, duy trì sạch đường nội bộ và lối ra vào; áp dụng cắt, khoan, phá dỡ có hút bụi hoặc làm ẩm tại vị trí phát sinh. Vận chuyển phế thải từ trên cao bằng thiết bị, ống kín hoặc biện pháp bao che phù hợp; không đổ, ném tự do gây phát tán bụi. Kiểm tra biện pháp giảm bụi trước mỗi ca và duy trì trong suốt quá trình thi công.
Tổ chức điểm kiểm soát tại từng cổng có xe chở vật liệu, đất, phế thải. Xe ra vào phải được kiểm tra độ kín thùng, che phủ và tình trạng rơi vãi; xe ra khỏi công trình phải được phun, rửa làm sạch bánh xe, gầm và phần thân bám bùn đất, kiểm tra lại trước khi ra đường. Không cho xe chưa đáp ứng yêu cầu vệ sinh, che chắn rời công trường. Chủ đầu tư bố trí người chịu trách nhiệm từng ca, phương án xử lý khi thiết bị rửa xe hỏng và lối thoát nước có thu gom, lắng bùn; không để nước rửa, bùn tràn ra đường.
Lập nhật ký xe gắn với biển số, đơn vị vận tải, thời gian vào-ra, loại vật liệu và kết quả kiểm tra, rửa xe. Lắp camera giám sát tại khu vực rửa xe và cổng ra, ưu tiên nhận diện biển số; lưu trữ, kết nối dữ liệu theo phương án kỹ thuật và quy định bảo vệ dữ liệu. Trong tháng 10/2026, Sở Xây dựng hoàn thành danh mục công trình lớn (diện tích trên 01 ha) và công trình có nguy cơ cao; yêu cầu 100% công trình lớn thực hiện giám sát bụi bằng cảm biến, camera, AI hoặc giải pháp công nghệ phù hợp.
Rà soát, hướng dẫn, xây dựng quy trình thi công cuốn chiếu, đồng bộ theo từng phân đoạn; đối với các công việc đào mở mặt đường, vỉa hè, hạ tầng kỹ thuật, lát vỉa hè và các công việc có phát sinh bụi, phải bố trí liên hoàn các công đoạn đào - thi công - thu gom đất, phế thải - hoàn trả mặt bằng, phấn đấu hoàn thành trong ngày; không để đất đào, vật liệu rời, phế thải xây dựng tồn lưu, phát tán bụi qua đêm. Trường hợp chưa thể hoàn trả ngay, phải che phủ, quây kín, vệ sinh và áp dụng biện pháp kiểm soát bụi theo quy định.
Hàng rào công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị… phải đáp ứng các yêu cầu sau (hoàn thành trước 15/11/2026): Chiều cao tối thiểu 3m, màu sắc, hình thức phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật và đặc điểm khu vực; xây tường bao cao tối thiểu 40cm; bảo đảm tồn tại ổn định trong suốt quá trình thi công; nếu hư hỏng phải sửa chữa, phục hồi ngay. Xung quanh được lắp hệ thống phun sương dập bụi, hệ thống camera giám sát xung quanh công trường lưu trữ tối thiểu 30 ngày.
Riêng các dự án thi công hạ tầng giao thông phải có phương án lập hàng rào che chắn phù hợp, cầu rửa xe ra vào công trường, lắp hệ thống phun sương dập bụi, hệ thống camera giám sát theo quy định. Triển khai đợt cao điểm 30 ngày kiểm tra, rà soát việc chấp hành quy định về vệ sinh môi trường tại các công trình đầu tư công, làm điển hình trong việc bảo đảm vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường trên địa bàn.
Thành phố yêu cầu các đơn vị kiểm soát vận chuyển vật liệu và làm sạch bụi đường. Công an Thành phố chủ trì kiểm tra, xử lý nghiêm các phương tiện vận chuyển nguyên vật liệu xây dựng, đất, đá, phế thải không che phủ hoặc che phủ không kín; làm rơi vãi vật liệu, kéo theo bùn đất gây ô nhiễm môi trường; chở quá tải, đổ thải trái phép; đồng thời truy xuất công trường, chủ phương tiện, đơn vị vận tải để xử lý trách nhiệm theo quy định. Sở Xây dựng phối hợp Công an Thành phố, UBND các xã, phường xác định tuyến vận chuyển, điểm nóng ô nhiễm bụi trọng điểm và phương án tổ chức giao thông phù hợp; yêu cầu đơn vị vận tải chấp hành điều kiện, tuyến, giờ được phép hoạt động.
Chủ đầu tư phải tổ chức thu gom ngay bùn đất do hoạt động công trường làm rơi vãi ở cổng và đoạn đường bị ảnh hưởng trong phạm vi bán kính 50-100 m theo tuyến xe ra vào, bảo đảm an toàn giao thông; không chờ lịch vệ sinh định kỳ UBND các xã, phường và đơn vị được giao quản lý hợp đồng vệ sinh môi trường chịu trách nhiệm lập danh mục và lịch làm sạch theo từng tuyến, ưu tiên các tuyến đường trọng điểm ô nhiễm bụi.
Thực hiện thu gom vật liệu rơi vãi, hút bụi hoặc quét hút có kiểm soát, sau đó rửa mặt đường khi phù hợp; thu gom bùn, nước bẩn theo điều kiện hạ tầng. Không quét khô, thổi bụi hoặc chỉ tưới nước làm bùn đất phát tán sang khu vực khác, tích tụ rồi khô trở lại. Áp dụng chỉ số đánh giá hiệu quả công việc KPI về mức độ sạch, tình trạng tái phát sinh bụi và thời gian xử lý điểm rơi vãi. Chủ động rà soát để có phương án tăng cường kiểm tra bảo đảm giảm thiểu bụi trên các tuyến giao thông trên địa bàn quản lý.
Trong đợt tăng cường, đề xuất tổ chức ít nhất 02 lượt làm sạch/ngày tại tuyến trọng điểm có tích tụ bụi; tăng lượt tại đoạn cổng công trường, điểm rơi vãi theo kiểm tra thực tế. Ưu tiên đêm, sáng sớm trước giờ cao điểm và khung giờ thấp điểm phù hợp; điều chỉnh hoặc bỏ lượt tưới khi mưa, mặt đường đã ướt hoặc có nguy cơ mất an toàn. Nghiên cứu cơ chế điều hành tần suất quét, hút bụi, rửa đường theo tình hình thực tế và trên cơ sở dự báo chất lượng không khí của cơ quan có thẩm quyền.
Thành phố kiểm soát chặt chẽ hoạt động đốt hở đặc biệt với nguồn thải từ sinh hoạt.
Cùng với bụi thải từ hoạt động xây dựng, thành phố ngăn chặn đốt hở gắn với thu gom và xử lý thay thế. UBND các xã, phường chịu trách nhiệm lập bản đồ điểm thường xảy ra đốt rác, lá cây, phụ phẩm nông nghiệp; lập phương án giám sát, phân công cán bộ, công an cấp xã và lực lượng tại chỗ kiểm tra theo địa bàn, khung giờ có nguy cơ. Bảo đảm không để phát sinh các vụ việc trên địa bàn. Khi nhận thông tin đốt đang diễn ra phải tổ chức xác minh, ngăn chặn, xử lý ngay theo thẩm quyền và chịu trách nhiệm trước UBND Thành phố về các điểm phát sinh.
Bố trí lịch, địa điểm thu gom lá cây, cành cây, rác cồng kềnh và rơm rạ phù hợp; hướng dẫn ủ hữu cơ, thu gom làm nguyên liệu hoặc chuyển giao đơn vị xử lý. Công khai đầu mối tiếp nhận và phương án thay thế trước mùa thu hoạch. Xử lý nghiêm hành vi đốt rác, lá cây để giảm khối lượng thu gom của các đơn vị vệ sinh môi trường.
Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tiếp nhận tín hiệu điểm cháy từ vệ tinh, camera và phản ánh cộng đồng để chuyển ngay cho các địa phương, Công an Thành phố. Theo dõi điểm tái diễn và trách nhiệm giải quyết của chính quyền sở tại. Trên cơ sở quy chế phối hợp giữa các tỉnh vùng Thủ đô về bảo vệ môi trường, chủ động làm việc với các tỉnh để giải quyết dứt điểm tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp.
Giảm phát thải từ nguồn giao thông với việc đầu tư, hoàn thiện mạng lưới giao thông công cộng (xe buýt, đường sắt đô thị, xe đạp công cộng và các dịch vụ hỗ trợ vận tải khác), tăng số lượng bãi đỗ xe công cộng; thực hiện lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh theo chương trình, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng giao thông sử dụng năng lượng sạch; chính sách hỗ trợ tổ chức, cá nhân chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch. Kiểm soát khí thải ô tô, xe mô tô, xe gắn máy theo lộ trình của Chính phủ; điều tiết, phân luồng giao thông hợp lý để hạn chế ùn tắc tại các nút giao thông, góp phần giảm phát thải.
Tiếp tục triển khai Vùng phát thải thấp, đầu tư, hoàn thiện hệ thống trạm/trụ sạc, điểm đổi pin và dịch vụ phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch; đồng thời rà soát phương án phân vùng môi trường, vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô và quy định của pháp luật./.
Bùi Hà