Tác động của El Nino đối với Việt Nam đã thể hiện rõ từ giữa năm 2026. Từ tháng 6-8, dòng chảy trên hầu hết sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn 10-75% so với trung bình nhiều năm. Đến tháng 9, mặc dù một số lưu vực xuất hiện mưa lũ, nhưng dòng chảy nhìn chung vẫn thiếu hụt, có xu thế thấp hơn mức trung bình nhiều năm.
Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là diễn biến cần đặc biệt lưu ý bởi xu thế thiếu hụt nguồn nước hiện nay có những nét tương đồng với năm 2015, 2019 và 2023 (những năm chịu ảnh hưởng lớn của El Nino) và sau đó đã xảy ra các đợt hạn hán, thiếu nước diện rộng trên các lưu vực sông, ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống của nhân dân. Trong khi đó, theo nhận định của cơ quan khí tượng thủy văn, trong thời gian tới lượng mưa thiếu hụt và mùa mưa kết thúc sớm hơn.
Các địa phương cần sẵn sàng phương án ứng phó nguy cơ thiếu nước sản xuất. Ảnh minh họa.
Kinh nghiệm từ các năm trước cho thấy tác động của El Nino đối với nguồn nước có thể rất nghiêm trọng. Điều đáng lo ngại nhất là nguy cơ thiếu hụt kép: hồ chứa không tích đủ nước cuối mùa lũ 2026, trong khi dòng chảy tự nhiên tiếp tục suy giảm suốt 7-9 tháng mùa cạn 2027. Nếu nguồn nước cuối mùa lũ không được cải thiện, áp lực bảo đảm nước cho sinh hoạt và sản xuất sẽ rất lớn.
Để chủ động và kịp thời ứng phó, việc xây dựng kịch bản nguồn nước (KBNN) mùa khô năm 2026-2027 được xác định là cơ sở quan trọng để chủ động điều tiết, phân bổ và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, nhất là trong bối cảnh nguy cơ El Niño làm gia tăng rủi ro hạn hán, thiếu nước.
Theo đó, ở kịch bản rủi ro cao, lượng mưa và dòng chảy có thể giảm phổ biến 10-20% so với trung bình nhiều năm. Nhiều hồ chứa có nguy cơ không tích đủ nước cho mùa cạn 2027; xâm nhập mặn có thể xuất hiện sớm, lấn sâu hơn trung bình và gây ảnh hưởng cục bộ. Với kịch bản này, các địa phương cần rà soát lượng nước tích trữ tại các hồ, chủ động cân đối và phân bổ tiết kiệm ngay từ đầu mùa cạn. Nước sinh hoạt được ưu tiên hàng đầu, tiếp đến là các nhu cầu sản xuất thiết yếu và hoạt động kinh tế khác.
Ở kịch bản rủi ro rất cao, lượng mưa và dòng chảy có thể thiếu hụt phổ biến từ 20-40%. Đa số hồ thủy lợi, thủy điện có nguy cơ không tích đủ nước cuối mùa lũ, nhất là tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Khi đó, xâm nhập mặn có thể đến sớm, lấn sâu với mức độ tương đương các đợt El Nino rất mạnh giai đoạn 2015-2016 và 2019-2020. Với kịch bản này, việc phân phối nước phải được kiểm soát chặt chẽ theo thứ tự ưu tiên; hạn chế nhu cầu chưa cấp thiết, điều chỉnh lịch sản xuất hoặc cắt giảm hoạt động tiêu tốn nhiều nước nhưng hiệu quả kinh tế thấp.
Được biết, hiện Cục Quản lý tài nguyên nước đang chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng kịch bản chi tiết cho từng lưu vực sông. Các kịch bản sẽ là căn cứ để bộ, ngành và địa phương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với khả năng nguồn cung. Khi xuất hiện nguy cơ hạn hán, thiếu nước, cơ quan chức năng sẽ phối hợp đề xuất phương án điều hòa, phân phối nguồn nước, điều chỉnh hạn ngạch khai thác và chế độ vận hành hồ chứa, liên hồ chứa.
Đồng thời, căn cứ mức độ thiếu hụt, các địa phương cần chủ động điều chỉnh lượng khai thác, khai thác luân phiên giữa các nguồn, nghiên cứu dẫn chuyển nước liên vùng và chuẩn bị phương án sử dụng nguồn nước dưới đất dự phòng tại những khu vực khan hiếm nghiêm trọng, nhất là khu vực đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên…/.
HOÀI AN