Tình trạng khói mù gần như xuất hiện hằng năm tại Đông Nam Á, chủ yếu liên quan đến hoạt động đốt thực vật để dọn đất phục vụ sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, năm nay, hiện tượng El Nino mạnh bất thường khiến mùa khô kéo dài, tạo điều kiện để những đám cháy vượt ngoài tầm kiểm soát.
Các đám cháy tập trung trên đảo Borneo, Sumatra và nhiều khu vực khác của Indonesia, lan qua những cánh rừng và vùng đất than bùn khô cạn. Khác với cháy rừng thông thường, lửa trên đất than bùn có thể âm ỉ sâu dưới lòng đất trong thời gian dài, khiến công tác dập tắt đặc biệt khó khăn. Quá trình cháy giải phóng nhiều chất ô nhiễm và khí gây hiệu ứng nhà kính như methane, carbon monoxide và sulfur dioxide. Những cột khói dày đặc đôi khi có thể quan sát từ không gian, trước khi theo gió lan sang các quốc gia lân cận.
Cháy rừng đất than bùn giải phóng nhiều chất ô nhiễm và khí gây hiệu ứng nhà kính.
Indonesia đang trải qua mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất trong 11 năm, trong bối cảnh hiện tượng siêu El Nino khiến nhiệt độ tăng cao. Khói từ các đám cháy cũng làm gia tăng các bệnh về đường hô hấp tại nước này, đồng thời lan sang Malaysia và Singapore, gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Sự cố môi trường xuyên biên giới này đang gây ra ô nhiễm không khí nghiêm trọng, đe dọa sức khỏe cộng đồng và làm gián đoạn nhiều hoạt động kinh tế trong khu vực. I
Theo tổ chức nghiên cứu và bảo vệ các vùng đất than bùn Pantau Gambut (Indonesia), khoảng 16/24 triệu ha đất than bùn của Indonesia đã trở nên cực kỳ dễ cháy do phá rừng và suy giảm nguồn nước, trong khi chỉ có 3% diện tích cháy giai đoạn 2015-2019 được phục hồi. Tính đến ngày 11/10, khoảng 202.000 ha đất tại Indonesia bị thiêu rụi do cháy rừng và cháy đất than bùn trong 7 tháng đầu năm.
Chính phủ Indonesia đã căng mình triển khai công tác chữa cháy, đồng thời cảnh báo đợt thiên tai này có thể kéo dài đến tháng 11. Tại Indonesia, khói độc liên quan trực tiếp đến khoảng 175.000 ca mắc bệnh về đường hô hấp, đồng thời đe dọa nghiêm trọng môi trường sống của các loài động vật quý hiếm. Tại Malaysia, chất lượng không khí giảm mạnh buộc chính quyền nước này phải đóng cửa hàng loạt trường học tại thủ đô Kuala Lumpur, trung tâm hành chính Putrajaya và nhiều bang khác vào ngày 9/10.
Không khí tại Singapore ô nhiễm nghiêm trọng.
Khói mù bao phủ nhiều khu vực Singapore những ngày qua. Số bệnh nhân đến khám vì các vấn đề hô hấp cũng gia tăng, buộc Singapore triển khai hàng loạt biện pháp bảo vệ cộng đồng, trong đó có kích hoạt lại chương trình trợ cấp y tế do khói mù sau hơn một thập kỷ. Singapore đã triệu tập lực lượng đặc nhiệm khói mù gồm 28 cơ quan chính phủ, sẵn sàng triển khai các biện pháp bổ sung nếu chỉ số PSI vượt 200.
Đáng chú ý, từ ngày 12/10, Singapore đã kích hoạt lại Chương trình Trợ cấp Y tế do khói mù, lần đầu tiên kể từ năm 2015. Gần 1.000 phòng khám tư nhân dự kiến tham gia, cùng hệ thống phòng khám đa khoa công lập, hỗ trợ người dân điều trị các bệnh liên quan đến khói mù. Trong khi các biện pháp y tế có thể giúp giảm tác động trước mắt, giải pháp lâu dài vẫn phụ thuộc vào việc kiểm soát cháy rừng và tăng cường hợp tác với các nước láng giềng.
Khả năng chấm dứt đợt khói mù tại Đông Nam Á hiện phụ thuộc nhiều vào diễn biến thời tiết. Các nhà khoa học dự báo El Nino năm nay có thể trở thành đợt mạnh nhất từng được ghi nhận. Trong khi đó, cơ quan khí tượng Indonesia dự báo mùa mưa có thể đến muộn, bắt đầu vào tháng 11 hoặc tháng 12. Điều này đồng nghĩa các đám cháy rừng và tình trạng khói mù có nguy cơ tiếp tục kéo dài trong những tuần tới, gây thêm sức ép đối với sức khỏe cộng đồng và hoạt động kinh tế tại nhiều quốc gia Đông Nam Á./.
Đức An