Hà Nội đang từng bước chuyển đổi phương thức quản lý, xử lý chất thải rắn theo hướng hiện đại, đồng bộ và giảm phụ thuộc vào chôn lấp. Trước áp lực gia tăng lượng rác thải sinh hoạt, thành phố định hướng đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, tăng cường tái chế, tái sử dụng và ứng dụng các công nghệ xử lý tiên tiến.
Trong đó, công nghệ đốt rác phát điện được xem là một hướng đi quan trọng, vừa giảm đáng kể khối lượng chất thải phải chôn lấp, vừa tận dụng rác làm nguồn nguyên liệu sản xuất năng lượng. Cùng với đó, Hà Nội chú trọng đầu tư các cơ sở xử lý có quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu về môi trường, kiểm soát chặt khí thải.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, hiện nay, mỗi ngày, trên địa bàn thành phố Hà Nội phát sinh khoảng 3.000 - 3.400 tấn chất thải rắn xây dựng, cao điểm có thể đạt khoảng 10.000 tấn/ngày. Khoảng 90% chất thải rắn xây dựng là vật liệu vô cơ.
Dự báo đến năm 2030 khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh bình quân khoảng 5.000 tấn/ngày. Về chất thải rắn sinh hoạt, mỗi ngày các khu xử lý tập trung của thành phố tiếp nhận, xử lý trung bình hơn 8.000 tấn/ngày.
Dự báo đến năm 2030, dự kiến tổng phát sinh khoảng 13.200 tấn/ngày, nhu cầu xử lý tại các khu tập trung khoảng 11.200 tấn/ngày. Ngoài ra thành phố còn phải xử lý khoảng 34 triệu tấn rác đã chôn lấp tại các Khu xử lý Nam Sơn, Xuân Sơn. Khối lượng bùn thải chủ yếu từ nạo vét hệ thống thoát nước, hồ điều hòa và thi công các công trình ngầm, đường sắt đô thị hiện khoảng 1.500 tấn/ngày; dự báo có thời điểm đến 7000 tấn/ngày và đến năm 2030 đạt bình quân khoảng 2.500 tấn/ngày.
Cũng theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, đối với chất thải rắn xây dựng, thành phố quy hoạch tại 8 vị trí, với tổng công suất xử lý đến năm 2030 là 7.640 tấn/ngày; đang quy hoạch tiếp tại 2 vị trí… Hiện đã xác định được 21 vị trí đất với diện tích khoảng 97,74ha trên địa bàn 15 xã, phường đáp ứng đủ điều kiện cho thuê tạm, thời hạn 5 năm. Thành phố cũng đã quy hoạch 5 vị trí xử lý bùn thải, với tổng công suất xử lý đến năm 2030 là 6.600 tấn/ngày, đủ đáp ứng yêu cầu xử lý (khi dự án đi vào hoạt động).
Hiện có một vị trí tại khu C Yên Sở đang tiếp nhận, xử lý với tổng công suất xử lý 1.500 tấn/ngày. Có 4 vị trí khu đất đang triển khai dự án, tổng công suất xử lý 3.700 tấn/ngày. Dự kiến, đồng loạt hoàn thành trước ngày 31-12-2029. Ngoài ra, thành phố đang nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát áp dụng công nghệ xử lý, tái chế bùn thải tại diện tích đã hoàn nguyên bãi đổ bùn Yên Mỹ (cạnh khu C Yên Sở), dự kiến hoạt động trước ngày 15-9-2026; đang nghiên cứu đề xuất mô hình thử nghiệm xử lý bùn cho 5 tuyến đường sắt đô thị...
Ứng dụng công nghệ hiện đại trong xử lý rác thải góp phần bảo vệ môi trường và tiết kiệm nguồn tài nguyên. (Ảnh: KL).
Đối với chất thải rắn sinh hoạt, thành phố quy hoạch tại 4 vị trí xử lý, tổng công suất xử lý đến năm 2030 là 11.200 tấn/ngày, đủ đáp ứng yêu cầu xử lý (khi dự án đi vào hoạt động). Hiện nay, tỷ lệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện tăng lên 83%, giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp còn 17%.
Bên cạnh đó, đang triển khai các dự án: Nhà máy Amaccao Thành Công, Nhà máy Điện rác Sóc Sơn mở rộng, khi đi vào vận hành theo công suất tối đa sẽ cân bằng giữa phát sinh và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố vào cuối năm 2027. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Công an thành phố Hà Nội, thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến hành vi gây ô nhiễm môi trường vẫn tồn tại. Cụ thể, từ ngày 15-12-2025 đến nay, Công an thành phố đã khởi tố 4 vụ với 13 bị can; kiểm tra, xử phạt hành chính 23 vụ với tổng số tiền 1,4 tỷ đồng và đang kiểm tra 20 vụ khác.
Công an cấp xã đã phát hiện 247 vụ vi phạm về xả rác không đúng quy định, xử phạt tổng cộng 3 tỷ đồng. Trước tình hình trên, theo lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội, hiện nay thành phố đang tập trung vào hai nhóm nội dung: Duy trì vệ sinh môi trường hằng ngày và xử lý các loại chất thải.
Thành phố đã đánh giá toàn diện khối lượng phát sinh, nhu cầu xử lý và xây dựng phương án triển khai các dự án theo quy hoạch; đồng thời bố trí các khu xử lý tạm thời hoặc xử lý tại chỗ đối với những trường hợp phát sinh cục bộ. Thành phố đặt mục tiêu cân bằng giữa lượng phát sinh và xử lý chất thải rắn xây dựng vào cuối năm 2026; cân bằng phát sinh và xử lý bùn thải giai đoạn 2026-2027; đối với chất thải rắn sinh hoạt sẽ xử lý bằng công nghệ đốt phát điện, chấm dứt chôn lấp trực tiếp vào cuối năm 2027.
Về định hướng lâu dài, thành phố nghiên cứu triển khai khu tập kết quy mô lớn, xử lý vật liệu và chất thải tại xã Trung Giã (quy mô 90ha) và Vật Lại (quy mô 100ha). Hai khu vực này có lợi thế quỹ đất công và kết nối vận tải đường thủy, góp phần giảm áp lực giao thông, giảm chi phí vận chuyển, đồng thời phục vụ lưu trữ vật liệu xây dựng và xử lý chất thải xây dựng. Song song với đó, thành phố sẽ quan tâm xử lý lượng rác tồn lưu tại các bãi rác Xuân Sơn và Nam Sơn. Trước mắt, sẽ triển khai phương án xử lý khoảng 3,6 triệu tấn rác cũ tại bãi rác Xuân Sơn, sau đó mở rộng sang Nam Sơn với khối lượng khoảng 30 triệu tấn…
Việc chuyển sang xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại là yêu cầu cấp thiết đối với Hà Nội trong quá trình phát triển đô thị. Đây không chỉ là giải pháp nhằm giảm áp lực cho các khu xử lý, hạn chế tình trạng chôn lấp và nguy cơ ô nhiễm môi trường, mà còn mở ra khả năng biến chất thải thành nguồn tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế tuần hoàn.
Tuy nhiên, để chủ trương này đạt hiệu quả, thành phố sẽ thúc đẩy triển khai đồng bộ từ phân loại rác tại nguồn, thu gom, vận chuyển đến xử lý; đồng thời lựa chọn công nghệ phù hợp, bảo đảm an toàn môi trường và hiệu quả kinh tế. Bên cạnh đầu tư hạ tầng, việc nâng cao ý thức của người dân, doanh nghiệp cũng giữ vai trò quan trọng. Với định hướng đúng đắn và lộ trình phù hợp, Hà Nội từng bước hình thành hệ thống quản lý chất thải hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng sống và xây dựng một Thủ đô phát triển xanh, văn minh.
Quang Dũng