Cùng với tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh tại Cần Thơ đang không ngừng tăng lên, tạo áp lực lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Trong bối cảnh yêu cầu phân loại rác tại nguồn từng bước được triển khai theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường, việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật trở thành nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải.
Do đó, trong những năm gần đây, thành phố đã tập trung đầu tư nâng cấp các điểm tập kết, phương tiện thu gom, mạng lưới vận chuyển cũng như các cơ sở xử lý rác thải. Song song đó, nhiều giải pháp công nghệ được đưa vào vận hành nhằm tăng khả năng giám sát, giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu suất xử lý.
Việc hoàn thiện hệ thống kỹ thuật không chỉ giúp giảm áp lực cho môi trường đô thị mà còn tạo điều kiện để triển khai đồng bộ hoạt động phân loại, tái chế và tái sử dụng chất thải. Theo UBND TP Cần Thơ, tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý trên địa bàn TP khoảng 1.200 -1.712 tấn/ngày với tỉ lệ thu gom và xử lý ở khu vực đô thị đạt 96,76%, hoàn thành kế hoạch đề ra.
Đối với đốt rác phát điện, Nhà máy xử lý chất thải rắn (rác sinh hoạt) Cần Thơ do Công ty TNHH Năng lượng Môi trường EB (Cần Thơ) (chủ đầu tư) tiếp nhận tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt khoảng là 529 tấn/ngày (thuộc 4 quận, huyện: Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng và Thới Lai) của TP Cần Thơ cũ. Đốt rác phát điện tại Nhà máy điện rác Hậu Giang do Công ty TNHH MTV Greenity Hậu Giang (chủ đầu tư) tiếp nhận và xử lý toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom trên địa bàn tỉnh Hậu Giang (cũ) với khối lượng bình quân khoảng 160 tấn/ngày.
Hiện nay tỷ lệ thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt ở khu vực đô thị Cần Thơ đạt gần 97%.
Bên cạnh đó, đốt rác (không thu hồi năng lượng) của Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Minh Thông, tiếp nhận tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt khoảng 148,35 tấn/ngày của 5 quận, huyện (cũ) là: Ô Môn, Cờ Đỏ, Vĩnh Thạnh, Phong Điền và Thốt Nốt. Ngoài ra, việc ủ làm phân Compost, Nhà máy xử lý chất thải rắn TP Sóc Trăng (cũ) do Công ty Cổ phần Công trình đô thị Sóc Trăng (chủ đầu tư) với công suất thiết kế 320 tấn/ngày, trong đó, xử lý chất thải rắn thành phần hữu cơ với công suất 100 tấn rác hữu cơ/ngày và chôn lấp lượng chất thải rắn sinh hoạt khoảng 215 tấn/ngày của các địa phương cũ như: TP Sóc Trăng, Thị xã Vĩnh Châu, Thị trấn Mỹ Xuyên, xã Tham Đôn, xã Đại Tâm.
Thống kế cho thấy, trên địa bàn hiện có 5 bãi chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt cũ đã ngừng hoạt động nhưng vẫn tồn đọng lượng rác lớn là: Bãi rác số 8 quận Cái Răng (cũ), diện tích khoảng 42.943m2, khối lượng rác ước khoảng 400.000 tấn; khu xử lý chất thải rắn quận Ô Môn (cũ), diện tích 47 ha, ước khoảng 41.000 tấn; khu xử lý chất thải rắn xã Đông Thắng, huyện Cờ Đỏ (cũ), diện tích 6,02 ha, ước khoảng 700.000 tấn (chôn lấp trên 11 ô chứa có diện tích 18.000 m2); bãi rác tại xã Trung Kiên, quận Thốt Nốt (cũ), có diện tích 17.000 m2, ước khoảng 60.000 tấn.
Các bãi rác có lượng rác chôn lấp lâu năm kết hợp với nền đất yếu có thể dẫn đến sạt lở, đặc biệt khi có mưa lớn, có phát sinh nhiều vấn đề môi trường. Do đó, trong thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã và đang phối hợp, hướng dẫn với UBND cấp xã có các phương án phòng ngừa ô nhiễm từ các bãi rác này. Hiện tại, TP có 2 bãi chôn lấp đã đóng cửa (bãi rác Hải Ngư và bãi rác phường 7); có 4 bãi chôn lấp ngưng hoạt động (bãi rác xã An Ninh huyện Châu Thành (cũ); bãi rác xã Mỹ Quới và bãi rác phường 3 thị xã Ngã Năm (cũ); bãi rác thị trấn Mỹ xuyên (cũ).
Các biện pháp tạm thời để quản lý bãi rác là tiến hành phủ bạt nhằm tránh nước mưa thấm, phun chế phẩm sinh học, thực hiện quan trắc môi trường định kỳ hàng năm. Ngoài ra, TP cũng đã thực hiện dự án thu gom tự động rác nổi trên sông tại TP Cần Thơ do Tổ chức Làm sạch biển của Hà Lan tài trợ.
TP.Cần Thơ đẩy mạnh thu hút và đầu tư các dự án xử lý rác thải, chất thải rắn. (Ảnh minh hoạ).
Mục tiêu thực hiện dự án thí điểm, nhằm ngăn chặn, hạn chế chất thải nhựa trôi nổi trên sông Cần Thơ. Tổng vốn của dự án khoảng 855.941 USD, bắt đầu từ cuối năm 2021. Từ thời điểm vận hành đã vớt được khoảng 194 tấn rác thải trên sông (tính đến thời điểm năm 2025).
Việc tồn đọng nhiều rác thải đòi hỏi phải đẩy mạnh đầu tư và triển khai các dự án xử lý rác thải ứng dụng công nghệ cao. Đáng chú ý, để bảo vệ môi trường hiệu quả, UBND TP.Cần Thơ ban hành Kế hoạch số 220/KH-UBND thực hiện Nghị quyết số 67/NQ-CP ngày 25 tháng 3 năm 2026 của chính phủ ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết số 247/2025/QH15 ngày 10 tháng 12 năm 2025 của Quốc hội về tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trên địa bàn TP.Cần Thơ.
Kế hoạch nhằm tổ chức quán triệt sâu rộng Nghị quyết số 247/2025/QH15 và Nghị quyết số 67/NQ-CP đến các cấp, các ngành, toàn xã hội và Nhân dân trong quá trình triển khai thực hiện.
Đồng thời nâng cao vai trò, trách nhiệm, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của các cấp chính quyền, huy động sự tham gia của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể và người dân trong công tác bảo vệ môi trường; xác định bảo vệ môi trường là trung tâm xuyên suốt trong tư duy, tầm nhìn và định hướng phát triển bền vững của địa phương; thống nhất trong nhận thức và hành động coi chi cho môi trường là đầu tư cho phát triển, bảo đảm an ninh môi trường. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát ở các cấp, các ngành trong quá trình triển khai, thực hiện Kế hoạch bảo đảm đúng mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra…
Bài toán rác thải không chỉ được giải quyết bằng việc tăng cường thu gom mà đòi hỏi một hệ thống kỹ thuật đủ năng lực để tiếp nhận, phân loại, tái chế và xử lý theo từng nhóm chất thải khác nhau. Vì vậy, việc tập trung hoàn thiện hệ thống kỹ thuật xử lý rác thải rất quan trọng.
Đối với một đô thị trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long như Cần Thơ, hiệu quả của công tác quản lý rác thải không chỉ tác động đến chất lượng môi trường sống mà còn phản ánh năng lực quản trị đô thị trong giai đoạn phát triển mới. Những bước đi trong hoàn thiện hệ thống kỹ thuật vì thế góp phần phục vụ nhu cầu hiện tại, đáp ứng yêu cầu lâu dài về môi trường, cảnh quan và chất lượng sống của người dân đô thị.
Hoàng Quân