Bộ Công Thương đang dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Đây là nghị định có tác động sâu rộng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xã hội. Đáng chú ý, cơ quan chủ trì soạn thảo xác định một trong những định hướng của Nghị định mới là giảm các khâu trung gian không cần thiết.
Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, việc giảm các khâu trung gian không cần thiết là một trong những nội dung trọng tâm của việc tái cấu trúc thị trường xăng dầu. Mục tiêu không đơn thuần là giảm số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường, mà là tinh gọn các tầng nấc phân phối, làm rõ chức năng và trách nhiệm của từng chủ thể, đồng thời để dòng hàng và trách nhiệm về nguồn cung được minh bạch hơn.
(Ảnh minh họa)
Theo Dự thảo, hệ thống được tổ chức lại theo hướng từ khâu tạo nguồn – thương nhân đầu mối - thương nhân phân phối – người tiêu dùng. Các loại hình đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối hiện nay được tổ chức lại thành thương nhân phân phối xăng dầu. Đồng thời, Dự thảo bãi bỏ thủ tục cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân phân phối, tăng quyền chủ động kinh doanh và chuyển trọng tâm quản lý sang hậu kiểm, minh bạch nguồn hàng và dữ liệu.
Đối với thương nhân phân phối, việc được chủ động lựa chọn nguồn mua, tổ chức phân phối và quyết định giá phải gắn với giao nhận hàng hóa thực tế, truy xuất được nguồn gốc, trách nhiệm về nguồn hàng và nghĩa vụ cung cấp dữ liệu cho cơ quan quản lý. Mục tiêu là bảo đảm tính linh hoạt và cạnh tranh của thị trường nhưng hạn chế việc mua bán qua nhiều tầng nấc chỉ làm tăng chi phí mà không tạo thêm giá trị cho chuỗi cung ứng.
Việc tái cấu trúc này được kỳ vọng sẽ làm cho chuỗi cung ứng ngắn hơn, minh bạch hơn và cạnh tranh hơn, giảm các chi phí trung gian không cần thiết và tạo thêm dư địa để doanh nghiệp cạnh tranh về giá và chất lượng dịch vụ. Đồng thời, trách nhiệm bảo đảm nguồn cung được xác định rõ hơn đối với thương nhân đầu mối, tương xứng với vai trò tạo nguồn và tổ chức hệ thống phân phối.
Tinh thần của dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là giảm trung gian nhưng không giảm cạnh tranh; đơn giản hóa thủ tục nhưng không buông lỏng quản lý. Nhà nước chuyển trọng tâm sang thiết lập các nguyên tắc của thị trường, quản lý bằng dữ liệu, tăng hậu kiểm và giám sát; doanh nghiệp được chủ động hơn nhưng phải chịu trách nhiệm rõ hơn về nguồn hàng và hoạt động kinh doanh của mình.
Một trong những thay đổi quan trọng khác của dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là tăng quyền lựa chọn nguồn hàng và tính chủ động kinh doanh của thương nhân phân phối, qua đó thúc đẩy cạnh tranh trong toàn bộ chuỗi cung ứng xăng dầu. Theo đó, với mô hình mới, các loại hình thương nhân phân phối, đại lý bán lẻ và thương nhân nhận quyền bán lẻ hiện nay được tổ chức lại thành thương nhân phân phối xăng dầu. Doanh nghiệp được chủ động lựa chọn hình thức kinh doanh và nguồn cung phù hợp theo quy định. Điều này tạo thêm cạnh tranh giữa các nhà cung cấp về giá, điều kiện thương mại và chất lượng dịch vụ, đồng thời giảm sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào một nguồn cung duy nhất.
Tuy nhiên, quyền chủ động phải đi cùng trách nhiệm. Nguồn hàng phải hợp pháp, có giao nhận thực tế, hóa đơn, chứng từ và truy xuất được nguồn gốc; doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của mình và thực hiện các nghĩa vụ về thông tin, dữ liệu theo quy định. Mục tiêu là tạo lập một thị trường trong đó thương nhân đầu mối có năng lực và trách nhiệm về nguồn cung, thương nhân phân phối có nhiều quyền chủ động hơn, các doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng và người tiêu dùng được hưởng lợi từ một thị trường minh bạch, hiệu quả hơn.
Khẩn trương trình Chính phủ dự thảo quy định mới
Mới đây, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản gửi Bộ Công Thương truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 83/2014 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu và các nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định này.
Theo đó, về hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 83/2014 về kinh doanh xăng dầu và các nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 83/2014, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng, Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ và các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị định, bảo đảm thực hiện đầy đủ, thực chất chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, bảo đảm các yêu cầu: Tái cơ cấu, giảm số lượng thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, nâng cao năng lực tạo nguồn, dự trữ và trách nhiệm bảo đảm nguồn cung; có lộ trình thực hiện phù hợp, khả thi, không gây xáo trộn thị trường;
Cắt giảm thực chất, tối đa các khâu trung gian không cần thiết, khắc phục triệt để tình trạng mua bán xăng dầu lòng vòng, giảm chi phí lưu thông; tổ chức hệ thống phân phối tinh gọn, minh bạch, hiệu quả; Đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý của Nhà nước; bảo đảm Nhà nước kiểm soát, giám sát được các yếu tố hình thành giá và giá bán xăng dầu, có đầy đủ công cụ điều tiết, bình ổn giá, không để xảy ra tình trạng đầu cơ, thao túng, tăng giá bất hợp lý; Phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ rà soát, khắc phục các bất cập, sơ hở trong cơ chế, chính sách kinh doanh xăng dầu đã được chỉ ra qua kết quả thanh tra; không để lợi dụng chính sách nhằm trục lợi, gây thất thoát, lãng phí.
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu khẩn trương lấy ý kiến các bộ, cơ quan liên quan đối với dự thảo Nghị định và các kiến nghị của Bộ Công Thương; tiếp thu, giải trình đầy đủ, hoàn thiện hồ sơ, trình Chính phủ chậm nhất trước ngày 10/11/2026. Người đứng đầu Bộ Công Thương chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về chất lượng và tiến độ thực hiện…/.
VĂN NHI