Quy mô phát triển kinh tế, quá trình đô thị hóa và cường độ khai thác tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ngày càng lớn đã và đang gia tăng áp lực lên các thành phần môi trường trên địa bàn tỉnh như không khí, nước, đất, tài nguyên rừng và phát thải khí nhà kính,... đồng thời cũng tạo áp lực lớn đối với môi trường.
Giai đoạn 2022 - 2025, Đề án phân loại, xử lý, tái chế chất thải trên địa bàn tỉnh Cao Bằng đạt nhiều kết quả tích cực. Công tác chỉ đạo, tuyên truyền, hướng dẫn phân loại rác tại nguồn được triển khai đồng bộ; nhiều mô hình, dự án xử lý chất thải và nâng cấp bãi rác được hoàn thành, đưa vào hoạt động; hệ thống xử lý chất thải y tế được đầu tư, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chất thải và bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh.
Đến năm 2025, Đề án đã đạt được một số mục tiêu quan trọng trong công tác quản lý chất thải. Tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực đô thị đạt 92,56%, vượt mục tiêu đề ra; chất thải rắn y tế được thu gom, xử lý cơ bản đạt 100%; tỷ lệ thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật đạt 89,26%, vượt mục tiêu. Công tác thu gom, xử lý chất thải rắn công nghiệp cơ bản đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, các trang trại chăn nuôi đều thực hiện xử lý chất thải theo quy định.
Tuy nhiên, một số chỉ tiêu chưa đạt như thu gom, xử lý chất thải sinh hoạt khu vực nông thôn; phân loại chất thải nguy hại tại hộ gia đình; sử dụng túi ni lông thân thiện môi trường; tuyên truyền phân loại rác; xử lý chất thải trong chăn nuôi nông hộ, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải xây dựng và bùn bể tự hoại.
Theo đánh giá của ngành chức năng hạ tầng thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt và chất thải rắn tại một số địa phương còn thiếu và chưa đồng bộ; tỷ lệ tái chế, tái sử dụng chất thải còn thấp. Tình trạng ô nhiễm nước mặt, bụi và tiếng ồn vẫn xuất hiện cục bộ tại một số khu vực đô thị, khai thác khoáng sản, giao thông và sản xuất. Năng lực quan trắc, cảnh báo môi trường, cơ sở dữ liệu môi trường và nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường còn hạn chế.
Trước sự gia tăng của chất thải, Cao Bằng đẩy mạnh đầu tư công nghệ xử lý, tái chế rác thải, hạn chế chôn lấp trực tiếp (Ảnh minh họa).
Trước những thách thức trên, Cao Bằng xác định bảo vệ môi trường là nền tảng và điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Quan điểm nhất quán không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; đồng thời, cũng không áp dụng cứng nhắc, cực đoan làm cản trở các cơ hội phát triển kinh tế - xã hội;
Quản lý môi trường theo nguyên tắc phòng ngừa là chính, chuyển mạnh từ tư duy "kiểm soát sau" sang "phòng ngừa, sàng lọc từ đầu"; kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải lớn, nhất là trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, khai thác chế biến, khoáng sản, chăn nuôi tập trung, du lịch và đô thị; giảm thiểu ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 theo lộ trình quốc gia; giảm thiểu tác động, ảnh hưởng chất thải rắn đến chất lượng môi trường đất, nước; gắn kiểm soát ô nhiễm với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và carbon thấp.
Tỉnh kiểm soát, ngăn chặn xu hướng gia tăng ô nhiễm và suy thoái môi trường; từng bước cải thiện, phục hồi chất lượng môi trường không khí, nước, đất và hệ sinh thái; sử dụng hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả tài nguyên thiên nhiên; bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì ổn định tỷ lệ che phủ rừng. Hoàn thiện hạ tầng thu gom, xử lý nước thải và chất thải; nâng cao năng lực kiểm soát nguồn phát thải lớn, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 và phát thải khí nhà kính; thực hiện lộ trình giảm phát thải phù hợp mục tiêu quốc gia và điều kiện thực tế.
Kiểm soát hiệu quả các nguồn gây ô nhiễm; bảo đảm 100% khu công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn; các cụm công nghiệp được đầu tư, xây dựng hệ thống xử lý nước thải theo quy định. Duy trì chất lượng không khí đô thị đạt quy chuẩn quốc gia; 100% nguồn thải lớn lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, truyền dữ liệu theo quy định; kiểm soát chặt chẽ phát thải bụi mịn PM2.5.
Nâng cao hiệu quả quản lý chất thải; tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt đạt từ 95% trở lên tại khu vực đô thị và 50% tại khu vực nông thôn; đầu tư xây dựng mới cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt bảo đảm tỷ lệ chôn lấp sau xử lý không quá 20%; nâng cao tỷ lệ tái chế, tái sử dụng và thu hồi năng lượng từ chất thải đạt từ 30% trở lên; duy trì, phấn đấu 100% chất thải y tế nguy hại và chất thải y tế được quản lý, thu gom, xử lý đúng quy định; tỷ lệ chất thải rắn công nghiệp thông thường được thu gom, tái sử dụng, tái chế và xử lý bảo đảm yêu cầu về bảo vệ môi trường đạt 90%;
Bên cạnh đó, tỷ lệ chất thải rắn từ hoạt động chăn nuôi, gia súc, gia cầm được thu gom, xử lý đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường đạt 80%; tỷ lệ phụ phẩm nông nghiệp được thu gom, tái sử dụng, tái chế đạt 90%; tỷ lệ chất thải rắn xây dựng phát sinh được thu gom, vận chuyển, xử lý đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường đạt 90%; tỷ lệ bùn thải bể tự hoại, bùn thải nạo vét hệ thống cống, rãnh tại các đô thị được thu gom, vận chuyển, xử lý đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường đạt 80%.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được triển khai là nâng cao hiệu quả công tác xử lý chất thải rắn. Theo đó, Cao Bằng sẽ tổ chức thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo lộ trình; xây dựng mô hình thu gom, vận chuyển phù hợp với điều kiện từng địa bàn và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân phát sinh chất thải.
Địa phương này từng bước giảm tỷ lệ chôn lấp trực tiếp xuống dưới 20%; ưu tiên đầu tư, nâng cấp công nghệ tái chế, tái sử dụng và thu hồi năng lượng từ chất thải phù hợp quy mô phát sinh; kiểm soát chặt chẽ nước rỉ rác, khí phát sinh và ô nhiễm thứ cấp tại các bãi chôn lấp. Rà soát, điều chỉnh quy hoạch khu xử lý chất thải tập trung; nâng cấp, cải tạo các bãi chôn lấp không hợp vệ sinh; khuyến khích xã hội hóa đầu tư hạ tầng xử lý chất thải theo hình thức hợp tác công tư (PPP).
Thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, du lịch và dịch vụ; khuyến khích tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, chất thải hữu cơ; giảm thiểu rác thải nhựa dùng một lần tại đô thị, trung tâm thương mại, siêu thị, khu du lịch. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải; tích hợp dữ liệu quản lý chất thải vào cơ sở dữ liệu môi trường cấp tỉnh nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và điều hành.
Quản lý chặt chẽ nguồn phát sinh chất thải nguy hại từ các cơ sở công nghiệp, khai khoáng, y tế và dịch vụ; yêu cầu thực hiện đầy đủ việc phân định, phân loại, lưu giữ, vận chuyển và chuyển giao chất thải nguy hại theo đúng quy định; cập nhật thông tin vào hệ thống quản lý điện tử. Tăng cường giám sát hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại; ứng dụng hệ thống theo dõi, giám sát trực tuyến nhằm kiểm soát chặt chẽ quá trình vận chuyển, ngăn ngừa đổ thải trái phép và ô nhiễm môi trường.
Rà soát, quy hoạch và đầu tư cơ sở xử lý chất thải nguy hại phù hợp quy mô phát sinh; khuyến khích áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến, an toàn môi trường; bảo đảm đạt mục tiêu 93% chất thải nguy hại từ các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ được xử lý và 100% chất thải y tế nguy hại, chất thải y tế được quản lý, xử lý đúng quy định. Tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các cơ sở phát sinh, thu gom, xử lý chất thải nguy hại; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.
Tích hợp dữ liệu quản lý chất thải nguy hại vào cơ sở dữ liệu môi trường cấp tỉnh; phục vụ giám sát, cảnh báo và quản lý tổng hợp, bảo đảm minh bạch và hiệu quả. Đầu tư, nâng cấp và mở rộng mạng lưới quan trắc môi trường tự động đối với không khí, nước mặt và nước thải tại các khu công nghiệp; bảo đảm giám sát liên tục tại đô thị trung tâm, khu công nghiệp và khu vực nhạy cảm về môi trường; từng bước hiện đại hóa trung tâm tiếp nhận, xử lý và phân tích dữ liệu quan trắc.
Cao Bằng đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý môi trường; ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận hồ sơ môi trường, giám sát nguồn thải, quản lý chất thải nguy hại và theo dõi thực hiện chỉ tiêu môi trường; từng bước áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo phục vụ dự báo và quản lý tổng hợp. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ quản lý và vận hành hệ thống quan trắc, cơ sở dữ liệu; bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và vận hành ổn định hệ thống kỹ thuật phục vụ quản lý môi trường./.
Thu Trang