Giảm rủi ro trong nuôi trồng thủy sản trước tác động từ El Nino

Theo nhận định của Cục Khí tượng Thủy văn, hiện tượng El Nino có thể mạnh tương đương hoặc hơn các đợt năm 2015-2016 và 2019-2020. Do đó, nhiệt độ được dự báo cao hơn bình thường, nắng nóng gay gắt, trong khi lượng mưa thiếu hụt và mùa mưa có thể kết thúc sớm. Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô 2026-2027 rất cao, nhất là tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long.

Đối với khu vực đồng bằng sông Cửu Long, hạn hán và thiếu nước phụ thuộc đáng kể vào dòng chảy từ thượng nguồn sông Cửu Long, diễn biến thủy triều và mức độ xâm nhập mặn tại các cửa sông. Tác động dự kiến bắt đầu từ cuối tháng 12/2026 và đạt cao điểm trong giai đoạn tháng 1 – 4/2027.

Theo dự báo, nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long có thể thấp hơn 15 – 20% so với trung bình nhiều năm. Xâm nhập mặn được nhận định có khả năng tương đương mùa khô năm 2015 – 2016. Ranh mặn 4 g/l tại các cửa sông Cửu Long có thể xâm nhập sâu 50 – 70 km, xa hơn 7 – 13 km so với trung bình nhiều năm. Tại các cửa sông Vàm Cỏ, ranh mặn có thể vào sâu 110 – 130 km, xa hơn 30 – 42 km so với mức trung bình.

Các địa phương chủ động phương án đảm bảo hoạt động nuôi trồng trước tác động từ hiện tượng El Nino. 

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong điều kiện El Niño mạnh và kéo dài, lượng mưa thiếu hụt, dòng chảy mùa khô suy giảm cùng tình trạng xâm nhập mặn xuất hiện sớm, vào sâu và kéo dài có thể tác động trực tiếp đến hoạt động nuôi trồng thủy sản. Các vùng nuôi nước ngọt tại khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn sẽ đối mặt với rủi ro thiếu nguồn nước cấp; trong khi vùng nuôi mặn, lợ có thể chịu biến động mạnh về độ mặn, nhiệt độ và chất lượng nước, làm tăng chi phí cấp, xử lý và thay nước.

Đáng chú ý, biến động môi trường nước cũng làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh, thủy sản chết, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sản xuất. Trong điều kiện nguồn nước không bảo đảm, việc duy trì mật độ nuôi cao hoặc thả giống không phù hợp có thể khiến rủi ro thiệt hại gia tăng. Một số khu vực có thể phải giãn vụ, giảm mật độ, thu hoạch sớm hoặc chuyển đổi đối tượng, phương thức nuôi để thích ứng.

Các nghiên cứu về thiệt hại do thiên tai đến năm 2030 cho thấy, trong điều kiện năm ít nước và chưa tính đến tác động giảm thiểu của hệ thống đê điều, công trình thủy lợi, diện tích nuôi trồng thủy sản có nguy cơ bị thiệt hại có thể lên tới khoảng 67.534 ha, tương ứng giá trị thiệt hại khoảng 871,8 tỷ đồng. Rủi ro tập trung chủ yếu tại đồng bằng sông Cửu Long, nơi có tổng diện tích nuôi trồng thủy sản khoảng 839.400 ha.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đây là kết quả dự báo dài hạn chưa phải dự báo trực tiếp cho mùa khô 2026-2027. Tuy nhiên số liệu cho thấy quy mô rủi ro tiềm tàng đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản khi xảy ra thiếu nước, xâm nhập mặn, đòi hỏi các địa phương và người nuôi chủ động xây dựng phương án ứng phó từ sớm.

Các vùng sản xuất lúa-tôm đặc biệt chú trọng kiểm soát trữ lượng, chất lượng nguồn nước. 

Trước dự báo về tác động từ hiện tượng El Nino, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định giải pháp trọng tâm là rà soát, xác định các vùng nuôi có nguy cơ chịu ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn; phân vùng theo điều kiện sinh thái và mức độ rủi ro để xây dựng phương án sản xuất phù hợp với từng kịch bản nguồn nước. Trong đó, lịch thời vụ, mật độ nuôi, đối tượng nuôi và phương thức nuôi cần được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến nguồn nước và điều kiện môi trường.

Các khu vực chưa bảo đảm nguồn nước không nên mở rộng diện tích hoặc thả giống, tránh phát sinh rủi ro ngay từ đầu vụ. Cùng với đó, cần tăng cường quan trắc và cảnh báo môi trường tại các vùng nuôi tập trung, khu vực có nguy cơ cao. Việc kết hợp dữ liệu quan trắc với dự báo khí tượng thủy văn, nguồn nước và xâm nhập mặn sẽ giúp hình thành hệ thống “quan trắc – cảnh báo – hành động”. Thông tin cảnh báo cần gắn với khuyến cáo cụ thể về thời điểm lấy nước, thay nước, thả giống, điều chỉnh mật độ, quản lý thức ăn và thu hoạch.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến cáo người nuôi cần tránh thả giống theo lịch cố định khi nguồn nước chưa đáp ứng yêu cầu; chủ động điều chỉnh thời vụ, giảm mật độ tại vùng có nguy cơ cao và thu hoạch sớm những diện tích đã đạt kích cỡ thương phẩm khi xuất hiện cảnh báo môi trường bất lợi. Trong đó, khuyến khích các mô hình phù hợp với điều kiện sinh thái như tôm – lúa, tôm – rừng, quảng canh cải tiến, nuôi nhiều giai đoạn và nuôi an toàn sinh học nhằm giảm rủi ro và nâng cao khả năng thích ứng với điều kiện môi trường.   

Trong suốt thời kỳ nắng nóng, thiếu nước và biến động độ mặn, việc giám sát sức khỏe thủy sản cần được tăng cường. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần kịp thời xác định nguyên nhân và xử lý theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn; không xả nước từ ao nuôi bị bệnh hoặc ô nhiễm chưa qua xử lý ra môi trường. Việc lựa chọn đối tượng nuôi có khả năng thích nghi tốt với điều kiện môi trường, phát triển công nghệ tiết kiệm nước và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro cho người nuôi./.

Nguyễn Mai