Khu bảo tồn biển Hòn Cau có diện tích 12.500 ha, trên vùng biển thuộc huyện Tuy Phong, Bình Thuận cũ (nay là Lâm Đồng). Đây là một hòn đảo nổi lên giữa biển về hướng Đông Bắc, được bao quanh bởi hàng vạn khối đá có nhiều màu sắc và hình thù khác nhau, nằm thành cụm, thành nhóm hoặc riêng lẻ như bức tranh Thủy mặc đa dạng, phong phú. Nhiều bãi biển đẹp, cát trắng tinh, được bao bọc bởi những bức tường đá, tạo không gian riêng, thoải mái cho du khách khi được ngâm mình dưới làn nước trong xanh. Hệ sinh thái biển nơi đây phong phú, điển hình của vùng biển nhiệt đới: rạn san hô nhiều màu sắc và chủng loại, thảm cỏ biển, nhiều loài thủy sinh vật quý hiếm…
Với vẻ đẹp hoang sơ, đa dạng hệ sinh thái biển, Hòn Cau thu hút nhiều du khách tới nghỉ dưỡng và khám phá thế giới tự nhiên dưới biển. Tại đây, hàng năm còn có lễ hội truyền thống vào ngày rằm tháng 4 âm lịch, ngư dân tổ chức lễ hội Cầu ngư, thu hút nhiều người dân địa phương và du khách đến vui chơi, tìm hiểu văn hóa lễ hội của người dân vạn chài.
Điểm đặc biệt của Hòn Cau là quần thể san hô dài hơn 2 km với trên 230 loại như bức tranh đầy sắc màu của thế giới san hô hiện ra lung linh trong ánh sáng khúc xạ qua làn nước trong xanh. Chưa kể đến nguồn lợi thủy sản trong rạn san hô, nhất là nguồn lợi tôm hùm.
Theo kinh nghiệm của bà con ngư dân, khu vực phía Đông và Đông Bắc của Hòn Cau có các rạn ngầm chính là bãi đẻ của 3 loài tôm hùm bông, tôm hùm đỏ và tôm hùm xanh. Là vùng biển có nhiều loài động, thực vật biển, quý hiếm. Theo những kết quả nghiên cứu cho thấy, vùng biển xung quanh đảo Hòn Cau có sự hiện diện của trên 34 loài thủy sinh vật quý hiếm nằm trong danh mục có nguy cơ tuyệt chủng ở các mức độ khác nhau.
Đáng chú ý, không chỉ nổi bật về tính đa dạng sinh học, Hòn Cau còn là nơi gắn liền với công tác bảo tồn rùa biển (loài động vật nguy cấp đang cần được bảo vệ nghiêm ngặt). Trong khoảng 10 năm trở lại đây, khu bảo tồn này đã ghi nhận hơn 120 ổ rùa lên đẻ với trên 10.000 trứng. Trong số đó, khoảng 8.500 cá thể rùa con đã nở thành công, khỏe mạnh và được thả về biển tự nhiên.
Để bảo vệ môi trường sinh thái biển, những năm qua đơn vị chức năng địa phương thường xuyên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, kêu gọi tình nguyện viên tham gia tuần tra, bảo vệ bãi đẻ của rùa biển và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn thiên nhiên. Song song với nhiệm vụ bảo tồn, địa phương cũng hướng tới phát triển du lịch sinh thái bền vững.
Ngày nay, giữa nhiều điểm đến du lịch biển đang dần bị đô thị hóa, Hòn Cau vẫn giữ được nét nguyên sơ hiếm có. Nơi đây không chỉ là điểm dừng chân cho những người yêu biển, mà còn là biểu tượng cho hành trình gìn giữ thiên nhiên và bảo tồn hệ sinh thái biển Việt Nam.
Giữa đại dương bao la, Hòn Cau vẫn lặng lẽ như ‘viên ngọc xanh’ của biển Lâm Đồng (nơi vẻ đẹp thiên nhiên, sự bình yên và giá trị sinh thái cùng hòa quyện), bất cứ ai từng ghé qua đều mang theo những dư âm khó quên. Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc thiên nhiên kỳ thú, Hòn Cau còn là biểu tượng cho sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa phát triển du lịch và gìn giữ hệ sinh thái biển quý giá./.
HOÀI AN