Chuyển đổi phát thải thấp chỉ bền vững khi nông dân thấy lợi ích kinh tế rõ ràng

Chuyển đổi sang mô hình sản xuất nông nghiệp phát thải thấp đang trở thành hướng đi chiến lược của ngành nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh kinh tế xanh và các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng chi phối mạnh thương mại toàn cầu. Không chỉ nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, quá trình "xanh hóa" sản xuất còn mở ra dư địa tăng trưởng mới cho nông sản Việt Nam thông qua giảm chi phí, nâng cao chất lượng và gia tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Hiện đã có 22 tỉnh, thành phố trên cả nước xây dựng kế hoạch triển khai Đề án "Sản xuất trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050". Mục tiêu trọng tâm của giai đoạn 2026-2030 là hình thành nền sản xuất nông nghiệp phát thải thấp trên quy mô lớn, gắn với kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và quản lý tài nguyên hiệu quả. Quá trình chuyển đổi đang được triển khai đồng bộ trên nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực.

Ảnh minh họa

Một trong những vấn đề được nhiều địa phương và chuyên gia lưu ý là chuyển đổi phát thải thấp chỉ có thể bền vững khi người dân nhìn thấy lợi ích kinh tế rõ ràng. Theo đó, tại nhiều vùng sản xuất lúa ở đồng bằng sông Cửu Long, nông dân bước đầu ghi nhận hiệu quả từ mô hình giảm phát thải thông qua giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên, khoảng cách giá trị giữa sản phẩm phát thải thấp và sản phẩm sản xuất truyền thống hiện chưa thật sự rõ nét.

Theo các chuyên gia, nếu không xây dựng được cơ chế thị trường phù hợp thì rất khó để duy trì sự tham gia lâu dài của người dân, bởi chuyển đổi xanh đòi hỏi thay đổi tập quán sản xuất cũng như đầu tư thêm chi phí ban đầu. Vì thế, việc xây dựng nhãn hiệu "nông sản phát thải thấp", cấp mã số vùng trồng và thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc được xem là giải pháp quan trọng để gia tăng giá trị sản phẩm.

Các chuyên gia cho rằng, quy trình kỹ thuật đưa đến nông dân cần đơn giản, dễ áp dụng nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quốc tế về đo đếm phát thải. Việc giảm phát thải bao nhiêu, đo đếm như thế nào là nhiệm vụ của hệ thống kỹ thuật và quản lý. Còn với nông dân, điều quan trọng nhất là quy trình phải giúp sản xuất hiệu quả hơn, giảm chi phí và tăng thu nhập. Chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, trong khi ngân sách nhà nước khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu.

Ở một góc nhìn khác, theo các chuyên gia, xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi người mua ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững. Điều này đồng nghĩa với việc nông sản muốn duy trì vị thế trên thị trường quốc tế phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, phát triển nông nghiệp phát thải thấp không chỉ giúp Việt Nam thực hiện cam kết khí hậu mà còn góp phần tái định vị thương hiệu nông sản quốc gia theo hướng "xanh - trách nhiệm - bền vững".

Nhấn mạnh rằng, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mang tính dài hạn mà đang trở thành yêu cầu cấp bách để nông nghiệp Việt Nam vượt qua các rào cản kỹ thuật mới, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng. Với sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và người dân, cùng sự hỗ trợ từ các tổ chức, nông nghiệp phát thải thấp được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu…/.

THIÊN LÝ