Điện Biên: Sản xuất giảm phát thải, tăng sức cạnh tranh cho nông sản

Trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường, việc giảm phát thải không chỉ là yêu cầu mà còn trở thành yếu tố quan trọng nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương. Các mô hình canh tác theo hướng tiết kiệm nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và sử dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp đang được chú trọng.

Việc áp dụng quy trình sản xuất phù hợp giúp giảm chi phí đầu vào, hạn chế tác động đến môi trường, đồng thời tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng hơn. Đây cũng là cơ sở để Điện Biên xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa gắn với truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn thị trường.

Tại Điện Biên, thời gian qua, công tác quản lý, sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực. Cùng với việc đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nhiều địa phương trong tỉnh đã triển khai các mô hình canh tác lúa thông minh, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sản xuất hữu cơ, nông nghiệp sinh thái và kinh tế tuần hoàn.

Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ từng bước áp dụng các biện pháp sản xuất giảm phát thải; giúp giảm lượng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới đồng thời tiết kiệm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người dân theo hướng hiện đại.

Điện Biên tập trung sản xuất nông nghiệp theo hướng bảo vệ môi trường tự nhiên. (Ảnh: TH). 

Tuy nhiên, việc triển khai sản xuất giảm phát thải vẫn rời rạc, quy mô nhỏ, chưa có sự liên kết chặt chẽ, chưa tạo được sức lan tỏa. Đáng chú ý, Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050” của Bộ Nông nghiệp và Môi trường kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng cho quá trình chuyển đổi của ngành trồng trọt.

Không chỉ hướng tới giảm phát thải, đề án góp phần thúc đẩy chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, trong đó hiệu quả kinh tế luôn gắn với lợi ích môi trường và trách nhiệm xã hội. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Điện Biên đã ban hành kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, hướng tới xây dựng hệ thống sản xuất trồng trọt phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại.

Mục tiêu đặt ra đến năm 2035 giảm ít nhất 15% tổng lượng phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt, đồng thời tập trung vào các sản phẩm chủ lực của tỉnh như lúa gạo, cà phê, mắc ca và cây ăn quả...Tại xã Mường Ảng, vùng cà phê trọng điểm của tỉnh, chủ trương này đang từng bước được hiện thực hóa. Với năng suất bình quân mỗi héc-ta đạt từ 10 - 12 tấn cà phê tươi, cây cà phê nhiều năm qua đã trở thành cây trồng chủ lực, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho hàng nghìn hộ dân.

Theo lãnh đạo UBND xã Mường Ảng, cà phê Mường Ảng đã được cấp chỉ dẫn địa lý, địa phương tiếp tục đẩy mạnh xây dựng mã số vùng trồng và hoàn thiện hệ thống quản lý dữ liệu. Việc tổ chức tập huấn về thu thập dữ liệu vùng trồng, xây dựng bản đồ vùng nguyên liệu đã giúp cán bộ, hợp tác xã và người dân tiếp cận các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tạo nền tảng để từng bước hình thành hệ thống quản lý hiện đại, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Do đó, triển khai sản xuất giảm phát thải được địa phương xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm cà phê trong giai đoạn tới. Ngoài ra, thời gian vừa qua, Trung tâm Phát triển cộng đồng sinh thái (Ecode) đã tổ chức khảo sát tại xã Mường Ảng, đánh giá khả năng phát triển sản xuất ứng dụng năng lượng tái tạo, công nghệ xanh và công nghệ thông minh trong trồng trọt.

Chương trình đặc biệt quan tâm đến mô hình sản xuất, chế biến và tiêu thụ cà phê của các hợp tác xã. Đây được xem là sự khởi đầu để từng bước đưa các giải pháp giảm phát thải vào toàn bộ chuỗi sản xuất, từ khâu canh tác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Một trong những yêu cầu quan trọng của sản xuất giảm phát thải là xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải đồng bộ với hệ thống đăng ký quốc gia, cơ sở dữ liệu vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc.  Không chỉ trên cây cà phê, sản xuất giảm phát thải đang mang lại những tín hiệu tích cực đối với cây lúa - một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh.

Địa phương hỗ trợ, khuyến khích nông dân ứng dụng công nghệ và sản xuất nông nghiệp theo các mô hình kinh tế tuần hoàn. 

Mô hình kinh tế tuần hoàn ứng dụng công nghệ cao trên 60ha lúa tại xã Thanh Nưa đã góp phần giảm lượng nước tưới, tiết kiệm vật tư đầu vào, giảm chi phí sản xuất và hạn chế phát thải khí nhà kính trong quá trình canh tác.

Hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, mới đây HĐND tỉnh Điện Biên khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 26/7, thay thế Nghị quyết số 05/2018/NQ-HĐND. Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên, đặt thêm nguồn lực để các mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 đi vào thực tế.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết đó là tập trung hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo và mở rộng đến các hộ gia đình sản xuất, hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp, tạo điều kiện để những chủ thể có năng lực mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô và ứng dụng công nghệ vào sản xuất.

Đồng thời, đối với nông nghiệp thông minh, nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm, tưới thông minh được hỗ trợ tối đa 50% kinh phí. Doanh nghiệp, HTX được hỗ trợ không quá 1 tỷ đồng; tổ hợp tác, nhóm hộ không quá 700 triệu đồng; hộ gia đình không quá 300 triệu đồng. Nuôi ong lấy mật cũng được hỗ trợ một lần chi phí mua thùng ong, cầu ong, ong giống và vật tư phục vụ sản xuất theo quy định của Chương trình mục tiêu quốc gia…

Sản xuất giảm phát thải đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành nông nghiệp Điện Biên, trong đó lợi ích về môi trường được gắn chặt với mục tiêu nâng cao thu nhập và sức cạnh tranh cho người sản xuất. Các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải được địa phương từng bước đưa vào sản xuất, tạo nền tảng xây dựng thương hiệu nông sản Điện Biên, từ đó góp phần giảm tác động đến môi trường, nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường nội địa và quốc tế.

Minh Huy