Hiện nay, hầu hết chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đang được xử lý bằng hình thức chôn lấp (tại 05 bãi rác) và đốt không thu hồi năng lượng (tại 03 cơ sở có lò đốt rác thải) nên việc phân loại rác tại nguồn còn gặp nhiều khó khăn. Phần lớn khối lượng rác thải phát sinh từ các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân chưa được phân loại riêng, do đó chưa phát huy được hiệu quả tái chế, tái sử dụng rác thải, chưa tận dụng được lượng lớn rác thải như một nguồn tài nguyên.
Phần lớn diện tích cơ sở xử lý rác thải hiện nay là các bãi chôn lấp đã có tuổi thọ trung bình từ 20 - 30 năm, khi đóng cửa các bãi chôn lấp cần thời gian để xử lý phục hồi, giảm hiệu quả sử dụng đất, khối lượng rác thải được phân loại tại cơ sở xử lý còn thấp, nguy cơ phát sinh các vấn đề về ô nhiễm môi trường cần giải quyết như: nước rỉ rác, mùi hôi, khí thải phát sinh...
Phân loại rác tại nguồn góp phần giảm áp lực đối với công tác thu gom, xử lý rác thải.
Thời gian qua, tỉnh đã triển khai Đề án phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn và thực hiện thí điểm trên địa bàn phường Vĩnh Trại, thành phố Lạng Sơn cũ (nay là phường Đông Kinh), xây dựng và phát hành Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật phân loại rác thải sinh hoạt, đồng thời các cơ quan chuyên môn đã phối hợp tổ chức nhiều lớp tập huấn, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các đơn vị thu gom, xử lý chất thải...
Tuy nhiên, đánh giá chung kết quả đạt được chưa rõ nét do các hoạt động phân loại có quy mô nhỏ, manh mún, hiệu quả từ hoạt động phân loại rác thải tại nguồn còn hạn chế; hoạt động thu gom, vận chuyển chưa đồng bộ với các hoạt động phân loại tại nguồn, chưa hình thành và duy trì thói quen phân loại rác thải tại nguồn.
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ UBND tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định mục tiêu: Đến năm 2030, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị được thu gom, phân loại và xử lý đạt trên 99%; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở khu dân cư nông thôn được thu gom, phân loại và xử lý đạt khoảng 90%. Do đó, việc xây dựng lộ trình cụ thể để thực hiện được mục tiêu phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là hết sức cần thiết, phù hợp với chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn, giảm áp lực đối với việc xử lý chất thải rắn sinh hoạt, đồng thời tăng cường mục tiêu tái chế, tái sử dụng, coi rác thải là một nguồn tài nguyên, hạn chế tối đa khối lượng rác thải phải xử lý chôn lấp.
Lạng Sơn phấn đấu từ nay đến năm 2030 tăng dần tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, phân loại, xử lý, góp phần giữ vững chất lượng môi trường, bảo vệ sức khỏe của Nhân dân. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị được thu gom, xử lý đạt trên 99%; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở khu dân cư nông thôn được thu gom, xử lý đạt khoảng 90%. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại nguồn tại 04 phường đạt khoảng 40%; tại khu vực đô thị khác (trung tâm một số thị trấn cũ, thuộc các địa bàn xã hiện nay gồm: xã Hữu Lũng, xã Chi Lăng, xã Văn Quan, xã Bắc Sơn, xã Bình Gia, xã Đồng Đăng, xã Đình Lập, xã Thái Bình, xã Na Sầm, xã Thất Khê, xã Na Dương, xã Lộc Bình) đạt khoảng 30%; tại các khu vực nông thôn còn lại, tỷ lệ phân loại đạt khoảng 20%. Chất thải rắn chưa được phân loại phải có biện pháp thu gom, xử lý đảm bảo vệ sinh môi trường.
UBND tỉnh yêu cầu chậm nhất đến ngày 31/12/2026: Tất cả UBND cấp xã ban hành chương trình, kế hoạch hoặc đề án triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) tại nguồn phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương; Xây dựng, bổ sung các tài liệu tuyên truyền về phân loại CTRSH tại nguồn (sổ tay, tờ gấp, tờ rơi, video, phóng sự hướng dẫn kỹ thuật hoặc các hình thức khác phù hợp); rà soát, kiện toàn hoặc bổ sung đội ngũ tuyên truyền viên cấp xã để tuyên truyền việc phân loại CTRSH tại nguồn đến các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư trên địa bàn.
Năm 2027: Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại nguồn tại 04 phường đạt khoảng 20%, tại khu vực đô thị khác (trung tâm một số thị trấn cũ, thuộc các địa bàn xã hiện nay gồm: xã Hữu Lũng, xã Chi Lăng, xã Văn Quan, xã Bắc Sơn, xã Bình Gia, xã Đồng Đăng, xã Đình Lập, xã Thái Bình, xã Na Sầm, xã Thất Khê, xã Na Dương, xã Lộc Bình) đạt khoảng 15%; tại các khu vực nông thôn còn lại, tỷ lệ phân loại đạt khoảng 10%.
Chất thải rắn chưa được phân loại phải có biện pháp thu gom, xử lý đảm bảo vệ sinh môi trường. Các điểm tham quan, khu du lịch, siêu thị, trung tâm thương mại, khu vực công cộng, chợ được trang bị các thiết bị phân loại chất thải rắn sinh hoạt hoặc đầu tư các mô hình thu gom chất thải phù hợp. Có trên 50% các hộ gia đình trên địa bàn tỉnh được trang bị kiến thức về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn.
Đến năm 2028: Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại 04 phường đạt khoảng 25%, tại khu vực đô thị khác gồm xã Hữu Lũng, xã Chi Lăng, xã Văn Quan, xã Bắc Sơn, xã Bình Gia, xã Đồng Đăng, xã Đình Lập, xã Thái Bình, xã Na Sầm, xã Thất Khê, xã Na Dương, xã Lộc Bình đạt khoảng 20%; tại các khu vực nông thôn còn lại, tỷ lệ phân loại đạt khoảng 15%. Chất thải rắn chưa được phân loại phải có biện pháp thu gom, xử lý đảm bảo vệ sinh môi trường. Có trên 60% các hộ gia đình trên địa bàn tỉnh được trang bị kiến thức về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn.
Đến năm 2030: Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại 04 phường đạt khoảng 40%, tại khu vực đô thị khác đạt khoảng 30%; tại các khu vực nông thôn còn lại, tỷ lệ phân loại đạt khoảng 20%. Chất thải rắn chưa được phân loại phải có biện pháp thu gom, xử lý đảm bảo vệ sinh môi trường. Có trên 80% các hộ gia đình trên địa bàn tỉnh được trang bị kiến thức về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn...
Các mô hình phân loại rác thải hiệu quả tiếp tục được nhân rộng triển khai (Ảnh minh họa).
Trên cơ sở đúc kết kinh nghiệm thực tiễn qua quá trình triển khai, UBND cấp xã xem xét, đánh giá hiệu quả, tính bền vững của các hoạt động, mô hình đã thực hiện, đồng thời nghiên cứu lập phương án triển khai hoặc báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, hỗ trợ các hoạt động tái sử dụng, tái chế, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn: Tập trung nguồn lực, huy động xã hội hóa và các nguồn vốn hợp pháp để hỗ trợ một số điểm dân cư, điểm du lịch cộng đồng, hộ gia đình các thiết bị, chế phẩm vi sinh để thu gom, tự xử lý chất thải thực phẩm tại các hộ gia đình.
Tổ chức một số chương trình, ngày hội về chủ đề tái chế, xử lý chất thải. Nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách phù hợp thu hút đầu tư các dự án bảo vệ môi trường trên địa bàn, đặc biệt là các dự án có ứng dụng công nghệ, kỹ thuật tiên tiến để phân loại, tái chế chất thải; khuyến khích, thúc đẩy các hoạt động sáng chế, sáng tạo trong lĩnh vực tái chế, xử lý chất thải. Hỗ trợ, khuyến khích đầu tư các thiết bị thu gom, phân loại rác thải, mô hình “Ngôi nhà xanh” tại các khu vực công cộng, chợ, trường học...
UBND cấp xã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương để triển khai thực hiện các mô hình thí điểm về phân loại rác thải tại nguồn; đồng thời, quyết định thành phần tham gia là cán bộ Trưởng khu phố/thôn, Tổ trưởng tổ tự quản vệ sinh môi trường,... và các đơn vị khác phù hợp để tổ chức kiểm tra, giám sát công tác phân loại rác thải tại nguồn của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và hoạt động thu gom, vận chuyển rác thải trên địa bàn quản lý. Định kỳ tổng hợp, đánh giá rút kinh nghiệm, tiếp tục cải tiến nhân rộng mô hình cho những năm tiếp theo.
Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn; xây dựng kế hoạch, giải pháp cụ thể phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, nội dung kế hoạch phân công rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian thực hiện, sản phẩm kết quả đạt được, xác định rõ địa bàn, đối tượng và tiến độ thực hiện; cân đối, bố trí ngân sách nhà nước chi thường xuyên cho bảo vệ môi trường hằng năm để thực hiện công tác phân loại chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn quản lý. Triển khai thực hiện thí điểm tại các điểm dân cư tập trung và đánh giá, rút kinh nghiệm, nhân rộng hoạt động phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo đúng tiến độ; tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (nếu có) trên địa bàn quản lý.
Các đơn vị thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh: Đầu tư, cải tiến, nâng cấp phương tiện, trang thiết bị thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải đáp ứng nhu cầu và phù hợp với hoạt động phân loại rác thải của từng địa bàn (tuyệt đối không đổ lẫn rác thải sau khi đã được người dân, cơ quan, đơn vị phân loại vào chung cùng một dụng cụ chứa, đựng), việc phân loại rác phải gắn với các phương tiện thu gom và khu vực xử lý phân loại, theo lộ trình hằng năm các đơn vị thu gom phải đảm bảo tỷ lệ phương tiện, trang thiết bị đáp ứng được yêu cầu thực tiễn; tăng cường đầu tư thiết bị, dây chuyền phân loại rác thải tại các điểm tập kết/trạm trung chuyển, áp dụng các giải pháp thân thiện với môi trường; thực hiện thu gom, vận chuyển xử lý rác thải đúng hướng tuyến, địa điểm, phạm vi thực hiện và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật./.
Lê Hương