Cơ giới hóa sản xuất - Động lực thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp hiện đại

Cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp đã từng bước được mở rộng, góp phần giảm lao động thủ công và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cùng với tuyên truyền, tập huấn và chuyển giao kỹ thuật, nhiều mô hình ứng dụng máy móc, thiết bị, công nghệ cao và công nghệ thông minh được giới thiệu đến người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp. 

Sự thay đổi thể hiện rõ ở nhiều nhóm cây trồng. Với lúa và ngô, máy móc đã được đưa vào các khâu làm đất, thu hoạch, sấy và xử lý phụ phẩm; thiết bị bay không người lái được sử dụng trong bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật. Ở vùng rau, hoa, các hệ thống gieo hạt, tưới tiết kiệm kết hợp cung cấp dinh dưỡng và công nghệ IoT đang được ứng dụng ngày càng nhiều. 

Đối với cà phê, chè và cây ăn quả, cơ giới hóa tập trung vào các khâu làm đất, đào hố, tưới nước, cung cấp dinh dưỡng, phun thuốc và chăm sóc. Một số công nghệ như drone, tưới tự động, công nghệ sấy, chế biến ướt và chế biến khô cũng từng bước được đưa vào sản xuất. Trong lĩnh vực dâu tằm, máy móc được sử dụng trong làm đất, chăm sóc, tưới nước và băm lá dâu; trong khi ở các vùng cây ăn quả, thiết bị cơ giới được ứng dụng từ khâu làm đất, đào hố đến tưới, phun thuốc, bảo vệ trái và thu hoạch. 

Điểm đáng chú ý là cơ giới hóa không chỉ được nhìn nhận ở khía cạnh thay thế sức người bằng máy móc. Theo định hướng của ngành nông nghiệp, việc ứng dụng thiết bị và công nghệ còn hướng đến sử dụng chính xác, tiết kiệm nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, qua đó giảm chi phí đầu vào và hạn chế tác động đến môi trường. 

Thiết bị bay không người lái, hệ thống tưới tiết kiệm, IoT và các giải pháp tự động hóa nếu được vận hành phù hợp có thể giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn lượng nước, dinh dưỡng và thuốc sử dụng trên đồng ruộng. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng (IPHM) và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả. 

(Ảnh minh họa). 

Giai đoạn 2026 – 2030, thời kỳ tăng tốc chuyển từ cơ giới hóa đơn lẻ sang cơ giới hóa đồng bộ gắn với nông nghiệp thông minh. Cùng với các loại máy nông nghiệp truyền thống, nhiều công nghệ hiện đại đang được ứng dụng mạnh mẽ như máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật, hệ thống tưới tự động, cảm biến giám sát môi trường sản xuất, thiết bị điều khiển từ xa và các nền tảng quản lý trang trại bằng công nghệ số. 

Kết hợp giữa cơ giới hóa và chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho nền nông nghiệp hiện đại. Thông qua hệ thống cảm biến, dữ liệu lớn và các phần mềm quản lý sản xuất, người nông dân có thể kiểm soát chính xác hơn quá trình canh tác, tối ưu hóa việc sử dụng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nguồn nước. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Trong kế hoạch phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026-2030, tỉnh Đắk Lắk đặt mục tiêu sản xuất cây trồng chủ lực đạt 90%, cơ giới hóa đồng bộ trong trồng trọt đạt 70%. Việc đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp là một trong những nền tảng để giảm sức lao động, hạ chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.  

Ở khâu làm đất, mức độ cơ giới hóa được định hướng đạt 100%. Với những công đoạn vốn phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công như gieo trồng, chăm sóc, tỉnh sẽ từng bước chuyển sang sử dụng máy móc, thiết bị chuyên dụng. Đến năm 2030, việc sử dụng máy kéo đa năng trong các khâu vun, xới, làm cỏ, vệ sinh đồng ruộng, vườn cây đạt 100%. Khâu thu hoạch cũng được đẩy mạnh cơ giới hóa, với mục tiêu 70% sản lượng cây trồng được thu hoạch bằng máy.

Không chỉ trong trồng trọt, kế hoạch còn mở rộng cơ giới hóa sang chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp. Trong chăn nuôi, các hệ thống cung cấp thức ăn, nước uống, làm mát chuồng nuôi, vệ sinh và xử lý chất thải được định hướng từng bước tự động hóa. Đối với thủy sản, cơ giới hóa tập trung vào cấp thoát nước, kiểm soát môi trường, cho ăn và xử lý môi trường.

Trong lâm nghiệp, cơ giới hóa được đặt ra từ làm đất, sản xuất giống, trồng cây, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến khai thác, vận chuyển gỗ và lâm sản, phòng chống cháy rừng. Mục tiêu đến năm 2030, cơ giới hóa các khâu chăm sóc, khai thác, vận chuyển gỗ và lâm sản, phòng chống cháy rừng đạt trên 50%.

Cùng với đẩy mạnh cơ giới hóa, chiến lược cơ giới hóa nông nghiệp tại Đắk Lắk được đặt cùng với yêu cầu tổ chức lại sản xuất. Tỉnh định hướng thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia các chuỗi liên kết, trong đó doanh nghiệp và hợp tác xã có vai trò dẫn dắt, hỗ trợ nông dân ứng dụng máy móc vào sản xuất.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, nếu cơ giới hóa giúp nâng năng suất và giảm chi phí trên đồng ruộng, thì chế biến sâu được xác định là khâu quan trọng để giữ lại nhiều hơn giá trị của nông sản sau thu hoạch. Tỉnh đặt mục tiêu tốc độ tăng giá trị gia tăng công nghiệp chế biến nông sản đạt 10% trong giai đoạn 2026-2030. Phấn đấu 70% cơ sở chế biến, bảo quản nông sản chủ lực đạt trình độ và năng lực công nghệ từ trung bình tiên tiến trở lên. 

Cùng với gia tăng giá trị trong công nghiệp chế biến, tỉnh Đắk Lắk hướng tới giảm 2,5-5% tổn thất sau thu hoạch đối với các nông sản chủ lực. Tỉnh cũng đặt mục tiêu tỷ lệ nông sản được chế biến sâu đạt 40%, tập trung vào những sản phẩm như cà phê rang xay, sầu riêng sấy, tinh dầu tiêu, gỗ tinh chế và các sản phẩm thủy sản giá trị cao.

Đối với nhóm nông sản chủ lực, tỉnh Đắk Lắk đặt mục tiêu đến năm 2030 tỷ trọng giá trị xuất khẩu sản phẩm chế biến đạt 60%. Khi tỷ lệ sản phẩm chế biến tăng, giá trị gia tăng của nông sản cũng được kỳ vọng cải thiện, đồng thời góp phần nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Đắk Lắk trên thị trường quốc tế.

Để hiện thực hóa các mục tiêu về cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông lâm thủy sản giai đoạn 2026-2030, Đắk Lắk xác định doanh nghiệp và hợp tác xã là những chủ thể quan trọng trong xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Các mô hình hiệu quả sẽ được giới thiệu thông qua hoạt động tham quan, hội thảo để nhân rộng.

Cùng với đó, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tự động hóa và công nghệ sạch được đưa vào quá trình tổ chức sản xuất. Trung tâm Khuyến nông được giao xây dựng các mô hình trình diễn, chuyển giao và nhân rộng máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến nhằm thúc đẩy cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất nông nghiệp và chế biến nông, lâm, thủy sản./.

Thanh Hà