Theo Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, chuyển đổi số đang mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp, lĩnh vực gắn liền với sinh kế của hàng chục triệu nông dân. Trong đó, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp tối ưu hóa năng suất, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn là lời giải cho nhiều thách thức lớn như biến đổi khí hậu, yêu cầu phát triển xanh, tiêu chuẩn bền vững và cải thiện đời sống người nông dân.
Đối với khu vực HTX nông nghiệp, chuyển đổi số được coi là “đòn bẩy tăng trưởng” giúp tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, quá trình này vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.
Theo đánh giá, các khó khăn của HTX nông nghiệp tập trung ở các nhóm chính gồm tài chính, hạ tầng công nghệ, nhân lực, chiến lược phát triển và chính sách hỗ trợ. Trong đó, chi phí đầu tư công nghệ cao lớn, trong khi khả năng tiếp cận vốn ưu đãi còn hạn chế. Hạ tầng công nghệ thông tin ở nông thôn còn hạn chế, nhân lực am hiểu công nghệ thiếu hụt, cùng với tâm lý e ngại thay đổi vẫn phổ biến.
Chuyển đổi số thực chất là quá trình nâng cao năng lực quản lý và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, truy xuất nguồn gốc, giám sát chất lượng, giảm phát thải và kết nối thị trường. Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao, việc phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, ứng dụng công nghệ cao theo hướng “xanh” và “số” không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc.
Đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ hiện đại, tăng tốc chuyển đổi số sản xuất là nhiệm vụ quan trọng được các địa phương trên cả nước đẩy mạnh triển khai, đặc biệt là tại khu vực kinh tế tập thể với nòng cốt là HTX. Toàn tỉnh Sơn La hiện có 955 HTX, trong đó 786 HTX đang hoạt động, gồm 684 HTX nông nghiệp. Các HTX từng bước phát huy vai trò tổ chức sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu, liên kết với doanh nghiệp và thị trường.
Cùng với đổi mới phương thức tổ chức sản xuất, nhiều HTX đã từng bước ứng dụng công nghệ số vào quản lý, truy xuất nguồn gốc, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Đến nay, có 63 HTX được hỗ trợ cấp mã số vùng trồng; các HTX được hỗ trợ tối đa 20 triệu đồng xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng tem điện tử QR code; được hướng dẫn sử dụng phần mềm nhật ký sản xuất, phần mềm kế toán.
Mạnh dạn đầu tư hạ tầng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ giúp nhiều HTX nâng cao giá trị sản xuất.
Liên minh HTX tỉnh duy trì và triển khai đồng bộ 3 hệ thống cốt lõi, gồm: Phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu HTX, phần mềm sản phẩm HTX và phần mềm chuyển đổi số cho hệ thống các HTX trên địa bàn tỉnh. Đến nay, hơn 100 HTX đã được tập huấn chuyên sâu và sử dụng các hệ thống này vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
HTX Nông nghiệp An Phú, phường Chiềng An duy trì liên kết sản xuất với 30 hộ dân tại các xã Tà Hộc, Chiềng Cơi và phường Chiềng An, sản xuất khoảng 50 ha cây ăn quả. Do diện tích sản xuất phân bố ở nhiều địa bàn, HTX hướng dẫn các thành viên thực hiện thống nhất quy trình chăm sóc, cập nhật nhật ký sản xuất trên phần mềm.
Thay vì ghi chép riêng lẻ như trước, các thông tin về chăm sóc, bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và thu hoạch được cập nhật theo từng diện tích sản xuất. Dữ liệu tập hợp, giúp Ban quản lý HTX theo dõi quá trình sản xuất của các thành viên, kiểm soát việc sử dụng vật tư đầu vào và tổng hợp thông tin khi cần cung cấp cho đơn vị liên kết.
Theo chia sẻ từ đại diện HTX, trước đây, thông tin sản xuất do từng hộ tự ghi chép nên khi cần tổng hợp để cung cấp cho đối tác mất nhiều thời gian. Từ khi sử dụng phần mềm, HTX thuận lợi hơn trong theo dõi tình hình sản xuất, tổng hợp dữ liệu các thành viên và phục vụ liên kết tiêu thụ. HTX đang tiếp tục hướng dẫn các thành viên sử dụng thành thạo phần mềm, cập nhật thông tin đầy đủ, thường xuyên.
Còn đối với HTX Thành Cường, xã Mai Sơn, nếu trước đây đầu ra phụ thuộc hoàn toàn vào nhà phân phối, thì nay HTX chủ động đẩy mạnh bán hàng trên các nền tảng trực tuyến. Việc đăng tải hình ảnh thực tế và cập nhật thông tin sản phẩm minh bạch, giúp HTX mở rộng tệp khách hàng và nhanh chóng nắm bắt thị hiếu, điều chỉnh phương thức kinh doanh. Theo chia sẻ từ đại diện HTX: Kinh doanh trên không gian số giúp chúng tôi tiếp cận người tiêu dùng trực tiếp và hiệu quả hơn hẳn. Để thích ứng lâu dài, HTX đang tập trung nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ phụ trách, nhằm duy trì vận hành bài bản các kênh bán hàng trực tuyến.
Tại xã Yên Châu, HTX Tây Bắc đã nghiên cứu và sản xuất đa dạng các sản phẩm nông sản địa phương như tỏi đen, mật ong ngâm tỏi đen, chuối sấy giòn, bột chuối xanh, xoài, mận hậu sấy…Từ khi đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, HTX nhận thấy sự chuyển biến rõ rệt trong khâu tiêu thụ. Người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin chi tiết về quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm cũng như các chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm do cơ quan chức năng cấp, góp phần xây dựng niềm tin. Hiện nay, ngoài tiêu thụ qua hệ thống đại lý và cửa hàng OCOP, HTX tăng cường livestream quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội góp phần tăng doanh thu hiệu quả.
Giai đoạn 2026-2030, Sơn La đặt mục tiêu quy mô kinh tế số đạt khoảng 15% tổng sản phẩm trên địa bàn. Tỉnh sẽ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, HTX, hộ kinh doanh tiếp cận và ứng dụng các giải pháp số trong quản lý, sản xuất, kinh doanh; thúc đẩy thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt.
Đặc biệt, các sản phẩm chủ lực của địa phương sẽ được xây dựng thương hiệu số, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc trong sản xuất và chế biến nông sản, qua đó nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Sơn La triển khai các giải pháp, dịch vụ, mô hình kinh doanh số nhằm khuyến khích doanh nghiệp, HTX đổi mới, sáng tạo; trang bị kỹ năng số cho người dân, cung cấp các tiện ích để người dân giao dịch trên môi trường số./.
Kiều Hiếu