Cần Thơ thúc đẩy nghiên cứu khoa học phục vụ phát triển kinh tế-xã hội

TP. Cần Thơ đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu xây dựng Thành phố đến năm 2045 là “Thành phố sinh thái, văn minh, hiện đại, phấn đấu thuộc nhóm thành phố phát triển khá của châu Á, trở thành thành phố đáng sống của Việt Nam”. Để hiện thực hóa tầm nhìn dài hạn và các mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030, UBND TP. Cần Thơ ban hành Danh mục các bài toán lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố như một công cụ định hướng chiến lược cho quá trình phát triển.

Danh mục các bài toán lớn không phải là danh mục nhiệm vụ hành chính cụ thể, mà là hệ thống các vấn đề trọng tâm, có tính liên ngành, quy mô lớn và tác động sâu rộng, đòi hỏi cách tiếp cận mới để giải quyết. Đây là những bài toán mà các phương thức quản lý và mô hình phát triển truyền thống khó có thể xử lý triệt để, cần các cách tiếp cận trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việc xác định các bài toán dưới dạng câu hỏi chiến lược thể hiện sự chuyển đổi tư duy trong quản trị phát triển, từ triển khai các giải pháp riêng lẻ sang đặt vấn đề nhằm tìm kiếm các lời giải tổng thể, có hệ thống. Đồng thời, cách tiếp cận này nhằm huy động sự tham gia rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và toàn xã hội trong nghiên cứu, đề xuất và triển khai các giải pháp mới, mang tính đột phá, phát huy trí tuệ và nguồn lực tổng hợp của toàn xã hội.

Danh mục đợt này gồm 12 bài toán lớn, thuộc 4 nhóm: điểm nghẽn đô thị kéo dài; không gian đô thị; kiến tạo, tăng trưởng kinh tế, làm chủ công nghệ; an ninh, an sinh xã hội và phát triển bền vững. Mỗi bài toán lớn được mô tả theo các nội dung chính (mang tính định hướng, không giới hạn): hiện trạng, vấn đề đặt ra; các câu hỏi chính; sản phẩm mới cần hình thành.

Trong đó tại nhóm điễm nghẽn đô thị kéo dài, Cần Thơ xác định bài toán lớn là "Làm thế nào để kiểm soát triệt để các nguồn phát thải và phục hồi chất lượng môi trường (nước, không khí) thông qua định danh nguồn thải và mục tiêu Net Zero?". Tại Cần Thơ, khi các nguồn phát thải từ giao thông, công nghiệp, xây dựng, sinh hoạt đô thị và làng nghề đang gây áp lực cực lớn lên môi trường. Nhiều sông, hồ bị ô nhiễm kéo dài. Công tác giám sát chủ yếu dựa vào thanh tra, kiểm tra định kỳ; hệ thống quan trắc và dữ liệu còn phân tán, chưa cho phép định danh và nhận diện chính xác nguồn gây ô nhiễm. Do đó cần đến Hệ thống giám sát và định danh nguồn phát thải theo thời gian thực. Công nghệ kiểm soát, giảm phát thải, xử lý ô nhiễm và phục hồi môi trường. Các công cụ, mô hình kinh tế mới.

Với bài toán "Cách thức nào để giải quyết hiệu quả tình trạng ngập úng đô thị trong điều kiện biến đổi khí hậu và đô thị hóa cao/nhanh?". Địa phương này xác định hạ tầng thoát nước hiện tại chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và các kịch bản mưa cực đoan do biến đổi khí hậu gây ra. Công tác điều hành hiện nay chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thiếu khả năng dự báo và mô phỏng chính xác.

Do vậy cần nghiên cứu Hệ thống giám sát, mô phỏng, cảnh báo sớm ngập lụt thời gian thực. Bản đồ ngập thời gian thực đến từng khu phố. Giải pháp thoát nước thông minh. Hệ thống bể ngầm chứa nước khổng lồ tích hợp trong các không gian ngầm đa năng.“Thành phố bọt biển” đi vào thực tế. Vật liệu phù hợp cho tự thoát nước. Quy trình ứng xử xã hội và các giải pháp công nghệ hỗ trợ điều tiết giao thông, dân sinh khi xảy ra tình trạng ngập úng.

TP. Cần Thơ nghiên cứu cách thức để giải quyết hiệu quả tình trạng ngập úng đô thị trong điều kiện biến đổi khí hậu và đô thị hóa cao/nhanh (Ảnh minh họa). 

TP. Cần Thơ xác định bài toán "Cách thức nào số hóa toàn diện và quản trị minh bạch tài nguyên đất và thị trường bất động sản minh bạch bằng công nghệ số?" xuất phát từ hệ thống dữ liệu đất đai hiện nay còn phân tán, chưa được số hóa đầy đủ. Mức độ minh bạch của thị trường bất động sản chưa cao, thiếu công cụ giám sát và quản lý hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực. Việc thiếu một hệ thống xác thực dữ liệu phi tập trung cũng dẫn đến độ trễ trong phản ứng chính sách và rủi ro cho các nhà đầu tư. Địa phương này đặt mục tiêu cơ sở dữ liệu đất đai số hóa toàn diện. Nền tảng giao dịch bất động sản minh bạch. Hệ thống phân tích và dự báo thị trường bất động sản. Nền tảng quản trị tài nguyên đất đai dựa trên dữ liệu. Dịch vụ công số về đất đai.

"Phát triển nông nghiệp công nghệ cao thích ứng với biến đổi khí hậu gắn với kinh tế sinh thái như thế nào?" là một trong những vấn đề quan trọng được đẩy mạnh nghiên cứu. Mặc dù là thành phố trực thuộc Trung ương, Cần Thơ vẫn có diện tích nông nghiệp rất đáng kể và nhiều vùng nông thôn đang trong quá trình chuyển đổi. Việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao kết hợp với du lịch sinh thái và kinh tế tuần hoàn có thể tạo ra giá trị gia tăng lớn và góp phần phát triển bền vững tại nhiều khu vực ven đô.

Trước tình hình trên, Cần Thơ hướng tới xây dựng các vùng nông nghiệp công nghệ cao. Nền tảng nông nghiệp số: Hệ thống bản đồ số nông nghiệp: (Agricultural Digital Map): Cung cấp dashboard cảnh báo sớm về diện tích, sản lượng sắp thu hoạch và kết nối nhu cầu thu mua theo thời gian thực. Sàn giao dịch nông sản minh bạch (Transparent Agri- Marketplace): Nền tảng kết nối trực tiếp nông dân/HTX với đơn vị xuất khẩu/bán lẻ, tích hợp tem truy xuất nguồn gốc chống giả mạo và quản lý đơn hàng thông minh. Hệ thống (Digital Twin for Soil & Water): Một bản sao số của vùng sản xuất, tích hợp dữ liệu cảm biến tầng sâu và vệ tinh để đưa ra các khuyến cáo: “Tưới bao nhiêu là đủ” và “Bón gì để hoàn trả độ phì cho đất”. Hệ sinh thái du lịch nông nghiệp. Các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Với bài toán "Mô hình nào giúp phát triển hệ sinh thái UAV phục vụ kinh tế tầm thấp, nông nghiệp chính xác, giám sát môi trường và quản trị đô thị thông minh tại thành phố Cần Thơ?". Địa phương này hiện có nhu cầu lớn trong giám sát sản xuất nông nghiệp, quan trắc môi trường, kiểm tra hạ tầng, ứng phó triều cường và tổ chức các hoạt động logistics hiện đại, những phương thức thu thập dữ liệu hiện nay còn phân tán, thủ công, thiếu tính thời gian thực và chi phí triển khai trên diện rộng còn cao.

Trong bối cảnh thành phố định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, logistics thông minh, kinh tế xanh và quản trị đô thị hiện đại, việc hình thành hệ sinh thái UAV dùng chung, an toàn, có khả năng tích hợp dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định là yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, hiện chưa có mô hình tổng thể về công nghệ, hạ tầng điều hành, cơ chế quản lý bay, chia sẻ dữ liệu và tổ chức dịch vụ UAV phù hợp với điều kiện thực tiễn của thành phố.

Từ yêu cầu trên, thành phố nghiên cứu, xây dựng nền tảng UAV dùng chung phục vụ quản lý nhà nước và phát triển kinh tế tầm thấp. Hệ thống thu nhận, xử lý và phân tích dữ liệu ảnh bay, video bay và dữ liệu cảm biến từ UAV. Các bản đồ chuyên đề phục vụ nông nghiệp chính xác, giám sát môi trường, quản lý hạ tầng và cảnh báo rủi ro. Hệ thống điều hành, giám sát và quản lý hoạt động UAV bảo đảm an toàn, an ninh. Các mô hình dịch vụ UAV ứng dụng trong nông nghiệp công nghệ cao, môi trường, logistics và quản trị đô thị thông minh... 

Từ việc xác định cụ thể các bài toán lớn, TP. Cần Thơ tiếp tục cụ thể hóa thành các chương trình, đề án, nhiệm vụ và dự án; đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực của Nhà nước và xã hội để từng bước giải quyết các bài toán lớn, góp phần thúc đẩy phát triển thành phố nhanh và bền vững./.

Mạnh Dũng