Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau, chất lượng môi trường không khí trên địa bàn tỉnh đến thời điểm năm 2025 nhìn chung vẫn đang duy trì ở mức tốt, hầu hết các thông số quan trắc định kỳ đạt giới hạn cho phép, ít biến động theo mùa và chưa có phát sinh các điểm nóng ô nhiễm không khí.
Theo ước tính hiện nay, khí CO phát sinh từ các nguồn thải đã chiếm đến 92% tổng tải lượng bụi, khí thải trên địa toàn bàn tỉnh, NO2 chiếm khoảng 5%, bụi chiếm khoảng 2,7% và SO2 chiếm 0,3%. Nguồn CO chủ yếu đến từ hoạt động giao thông đường bộ (chiếm 95,8%), phát sinh từ quá trình đốt nhiên liệu hoá thạch (xăng, dầu DO) trong động cơ phương tiện giao thông. Đây là nguồn thải có tiềm năng gây ô nhiễm CO lớn nhất đối với môi trường không khí trên địa bàn tỉnh.
Trong khi đó nguồn đóng góp tải lượng bụi lớn nhất là ngành chăn nuôi (chiếm 59%). Trong hoạt động chăn nuôi, bụi chủ yếu phát sinh từ các công đoạn như vận chuyển, lưu trữ, phối trộn thức ăn; vệ sinh chuồng trại (quét dọn, thay chất độn, dọn phân, xịt rửa chuồng) và từ chất thải của vật nuôi (phân, lông).
Bụi trong chăn nuôi thường có kích thước lớn, dễ lắng và chủ yếu phát thải cục bộ trong khu vực chăn nuôi, không lan tỏa ra xung quanh. Bụi phát sinh từ nguồn giao thông (chiếm 17,4%) lại là nguồn có nguy cơ gây phát tán ô nhiễm bụi cục bộ tại các nút giao thông lớn và khu vực đô thị trung tâm.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng để Cà Mau hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh, bền vững là kiểm soát nguy cơ gây ô nhiễm không khí. Theo đó, địa phương này rà soát xây dựng hoàn thiện mạng lưới quan trắc chất lượng môi trường không khí đảm bảo kiểm soát toàn diện các tác động từ các nguồn phát sinh khí thải chủ yếu trên địa bàn tỉnh.
Nghiên cứu đầu tư lắp đặt và đưa vào vận hành ít nhất 02 trạm quan trắc không khí tự động trên địa bàn tỉnh. Kết hợp hệ thống công bố tự động các chỉ tiêu chất lượng môi trường không khí hàng ngày nhằm tăng cường công tác cảnh báo, dự báo chất lượng không khí xung quanh tại các khu vực đô thị và các khu vực tập trung nhiều nguồn thải.
Đảm bảo 100% các chủ nguồn thải thuộc đối tượng lắp quan trắc khí thải tự động phải đầu tư lắp đặt thiết bị quan trắc khí thải tự động và truyền dữ liệu quan trắc trực tiếp, liên tục về Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh. Đảm bảo 100% chủ nguồn thải thuộc nhóm đối tượng thực hiện quan trắc định kỳ phải thực hiện quan trắc giám sát khí thải theo đúng quy định hiện hành.
Cà Mau đẩy mạnh thực hiện lộ trình chuyển đổi phương tiện sang sử dụng điện, nhiên liệu xanh.
Tăng cường giám sát hoạt động của các lò hỏa táng trên địa bàn tỉnh, bảo đảm khí thải đầu ra đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường. Địa phương này đặt mục tiêu 100% cơ sở, hộ gia đình sản xuất trong làng nghề đáp ứng các quy định về bảo vệ môi trường (đảm bảo theo Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề tỉnh Cà Mau). 100% các công trường thi công xây dựng được quản lý chặt chẽ; các biện pháp bảo vệ môi trường, che chắn, rửa xe công trường được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm đúng quy định;
Đến năm 2030, Cà Mau sẽ chấm dứt hoàn toàn hoạt động đốt rác và đốt phụ phẩm nông nghiệp. Hướng tới phụ phẩm trong sản xuất trồng trọt được tái sử dụng, tái chế bằng biện pháp phù hợp; các cơ sở tâm linh, tôn giáo có giải pháp giảm bụi, khí thải từ hoạt động đốt vàng mã. 100% phương tiện tham gia giao thông đường bộ (bao gồm xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy) được quản lý, kiểm soát về khí thải theo lộ trình áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành về khí thải.
Đến năm 2030, tỷ lệ phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh trong giao thông đô thị đạt tối thiểu 50%, trong đó 100% xe buýt, xe taxi thay thế, đầu tư mới sử dụng điện, năng lượng xanh. Công tác vệ sinh khu vực công cộng được tăng cường, đảm bảo xử lý triệt để tình trạng rác thải, đất đá dọc các tuyến đường giao thông, khu vực công cộng trên địa bàn toàn tỉnh.
Hướng tới hoàn thiện hệ thống cây xanh đô thị theo hướng đa tầng, tạo cảnh quan đô thị và giảm phát tán bụi; tỷ lệ cây xanh, mặt nước, công viên khu vực đô thị đảm bảo quy định và quy hoạch được phê duyệt. Hệ thống hạ tầng giao thông đô thị được hoàn thiện đồng bộ, đáp ứng định hướng tăng dần tỷ lệ giao thông xanh, giao thông công cộng; hệ thống phương tiện giao thông công cộng được đầu tư, nâng cấp, chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường.
Đối với công tác kiểm soát khí thải từ nguồn giao thông: Ưu tiên áp dụng các giải pháp kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm bụi, khí thải từ nguồn giao thông cơ giới đường bộ tại các khu vực đô thị trung tâm gồm phường Hòa Thành, phường Tân Thành, phường Lý Văn Lâm, phường Bạc Liêu, phường Vĩnh Trạch.
Tỉnh tập trung hoàn thiện hạ tầng, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị xanh.
Đối với công tác kiểm soát phát thải bụi và khí thải nguồn công nghiệp: Tăng cường các giải pháp kiểm soát ô nhiễm tại các khu vực tập trung nhiều nguồn điểm hoặc phân bố nguồn điểm có công suất lớn gồm khu công nghiệp Khánh An, cụm dự án Khí - Điện - Đạm (xã Khánh An), các cơ sở chế biến thủy sản, các lò đốt chất thải y tế, chất thải sinh hoạt thuộc phường Bạc Liêu, phường Hiệp Thành, xã Ninh Quới, xã Phước Long, xã Gành Hào.
Đối với kiểm soát phát thải bụi và khí thải từ hoạt động nông nghiệp: Tăng cường các giải pháp quản lý chất thải chăn nuôi tại các khu vực tập trung chăn nuôi lớn thuộc xã Khánh Bình, xã Đá Bạc, xã Trần Văn Thời, xã U Minh và Thới Bình, xã Trí Phải, xã Tân Lộc, xã Biển Bạch, xã Phong Hiệp, xã Ninh Thạnh Lợi, xã Hưng Hội, xã Vĩnh Mỹ
Tỉnh giám sát chặt chẽ đối với các dự án đầu tư mới có nguồn khí thải lớn phải thực hiện quan trắc khí thải tự động theo quy định; thúc đẩy trách nhiệm thực hiện lắp đặt hệ thống quan trắc tự động khí thải và truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định bảo vệ môi trường, đảm bảo chất lượng hoạt động quan trắc khí thải định kỳ và diễn tập ứng phó sự cố khí thải đối với các nguồn thải phải thực hiện quan trắc khí thải định kỳ theo quy định.
Yêu cầu các cơ sở sản xuất tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, kiểm soát khí thải từ hoạt động sản xuất; chủ động thực hiện nâng cao năng lực, cải tiến đổi mới quy trình, trang thiết bị sản xuất, thiết bị xử lý khí thải đảm bảo không gây ô nhiễm và từng bước giảm dần lượng phát thải; thực hiện thường xuyên việc quan trắc, giám sát khí thải.
Rà soát, cập nhật quy định phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt và vùng hạn chế phát thải đối với khí thải trên địa bàn tỉnh; thực hiện ngừng thu hút đầu tư các ngành nghề có phát sinh khí thải lưu lượng lớn vào các phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt và đề xuất quy định, tiêu chí hạn chế thu hút đầu tư tại các phân vùng hạn chế phát thải đối với khí thải
Tiếp tục triển khai thực hiện về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các-bon và khí mê-tan trong lĩnh vực giao thông vận tải. Thực hiện rà soát, xây dựng lộ trình phù hợp với thực tế địa phương nhằm chuyển đổi và loại bỏ dần phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch; phát triển hạ tầng trạm sạc công cộng và điện hóa giao thông.
Nghiên cứu triển khai xây dựng hệ thống các cơ sở đủ năng lực kiểm định khí thải phương tiện giao thông; tổ chức kiểm định và kết nối dữ liệu phục vụ kiểm kê khí thải. Xây dựng chính sách ưu đãi/hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chuyển đổi xe mô tô, xe gắn máy cũ sang phương tiện năng lượng sạch; ưu đãi (miễn/giảm phí) cho học sinh, sinh viên sử dụng giao thông công cộng; phát triển dịch vụ xe đạp công cộng (xã hội hóa).
Nghiên cứu triển khai thí điểm các mô hình chăn nuôi xanh, chăn nuôi giảm phát thải, chăn nuôi tập trung; áp dụng kỹ thuật kiểm soát ô nhiễm mùi; khuyến khích hầm ủ biogas, ủ phân sinh học nhằm xử lý chất thải hiệu quả và tạo nguồn năng lượng tái tạo. Nghiên cứu, thí điểm thu gom - xử lý - tái chế chất thải từ vật liệu xây dựng để làm nguyên, vật liệu cho hoạt động sản xuất khác. Nghiên cứu triển khai thí điểm các giải pháp tái sử dụng, tái chế đối với phụ phẩm nông nghiệp từ đó nhân rộng ra các địa phương trên địa bàn tỉnh./.
Ngọc Minh