Thúc đẩy mô hình nông nghiệp linh hoạt ứng phó biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng sâu rộng đến sản xuất nông nghiệp, thể hiện qua thời tiết cực đoan, thiên tai bất thường, xâm nhập mặn và suy giảm tài nguyên đất, nước.

Trước bối cảnh đó, thúc đẩy các mô hình nông nghiệp linh hoạt được xem là giải pháp tất yếu nhằm nâng cao khả năng thích ứng và giảm thiểu rủi ro cho ngành nông nghiệp. Các mô hình canh tác thông minh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng, cùng việc ứng dụng khoa học – công nghệ đã bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Hiện nay, nhiều địa phương của tỉnh Hưng Yên đã chủ động áp dụng mô hình sản xuất tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ, tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính, qua đó vừa thích ứng với biến đổi khí hậu vừa nâng cao giá trị kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn không ít khó khăn, như thiếu vốn đầu tư, hạn chế về trình độ kỹ thuật và khả năng tiếp cận thị trường của nông dân. Do đó, việc thúc đẩy mô hình nông nghiệp linh hoạt sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sản xuất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Trước thực tế trên, ngành nông nghiệp và các địa phương trên địa bàn tỉnh Hưng Yên đã chỉ đạo nông dân sử dụng 100% các giống ngắn ngày, giống chịu mặn, úng; điều chỉnh linh hoạt lịch thời vụ phù hợp với những thay đổi về thời tiết, khí hậu nhằm hạn chế tác động của thiên tai, sâu bệnh như: Vụ xuân tập trung hầu hết vào trà xuân muộn, vụ mùa sử dụng giống lúa ngắn ngày và gieo cấy sớm để tiết kiệm được nguồn nước tưới, tránh thiên tai, giảm tác hại của sâu bệnh cuối vụ.

Từ năm 2017 đến năm 2020, tỉnh (Thái Bình cũ) được tiếp nhận dự án “Sản xuất lúa bền vững và giảm phát thải khí nhà kính” do Tổ chức phát triển Hà Lan SNV phối hợp thực hiện, nhiều phương pháp canh tác lúa giảm phát thải khí nhà kính được thực nghiệm và kiểm định quốc tế từ đó nhân rộng ra các địa phương.

Đến nay, toàn tỉnh có gần 6.000ha lúa canh tác theo hướng giảm phát thải khí nhà kính, góp phần tích cực thay đổi thói quen, nhận thức của người dân trong canh tác truyền thống, hướng đến sản xuất lúa bền vững. Ở lĩnh vực cây ăn quả, diện tích áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP, GlobalGAP), hữu cơ ngày càng được mở rộng, qua đó hình thành các vùng chuyên canh tập trung, an toàn, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Đối với chăn nuôi, xác định rõ những loại con vật nuôi chủ lực, sớm hoàn thiện quy hoạch vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh; khuyến khích phát triển chăn nuôi theo hướng thực hành chăn nuôi tốt, chăn nuôi khép kín, chăn nuôi công nghệ cao; xây dựng và phát triển hạ tầng phục vụ chăn nuôi thích ứng với BĐKH;

Trồng rau sạch trong nhà màng, tưới tự động giúp nông dân Hưng Yên giảm công lao động, bảo vệ rau khỏi tác động của thời tiết. (Ảnh: NM). 

Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, để giảm thiểu các rủi ro do BĐKH đến hoạt động sản xuất, những năm gần đây, ngành nông nghiệp và các địa phương đã tích cực chuyển đổi cơ cấu đối tượng nuôi, các hộ nuôi trồng thủy sản cải tiến công nghệ, kỹ thuật nuôi trồng thủy sản và quản lý hiệu quả vật tư đầu vào và chất thải đầu ra. Cùng với các mô hình do ngành nông nghiệp và môi trường triển khai, nhiều nông dân, hợp tác xã (HTX) đã chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hữu cơ, tuần hoàn, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát thải thấp.

Tiêu biểu là HTX Nông trại hữu cơ Thái Bình, xã Hồng Minh. Với phương châm “sạch từ nông trại đến bàn ăn”, HTX đã áp dụng mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Trên diện tích gần 2ha, HTX quy hoạch 3 khu chính: Trồng nấm, chăn nuôi gia cầm và khu nhà màng trồng cây công nghệ cao như: nho, cà chua bi, cải bó xôi... Chất thải từ chăn nuôi an toàn sinh học (sử dụng đệm lót sinh học) được xử lý, trộn với phôi nấm đã qua sử dụng làm phân bón cho cây trồng.

Ngược lại, phế phẩm từ trồng trọt sẽ được tận dụng làm thức ăn cho vật nuôi. Sau 3 năm thử nghiệm, sản phẩm của HTX đã được thị trường đón nhận tích cực. Với việc mở rộng địa giới hành chính sau hợp nhất tỉnh, tổng diện tích đất nông nghiệp của tỉnh được mở rộng, thuận lợi để tổ chức sản xuất hàng hóa quy mô lớn, tạo thuận lợi thu hút doanh nghiệp đầu tư áp dụng đồng bộ khoa học công nghệ vào sản xuất, chế biến, xây dựng và phát triển bền vững chuỗi giá trị nông sản.

Giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh tập trung tối đa các nguồn lực, khai thác tiềm năng, lợi thế để phát triển nông nghiệp, thủy sản theo chiều sâu; đổi mới mô hình phát triển trên cơ sở lấy khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại làm yếu tố then chốt để đột phá sản xuất, kinh doanh; sản xuất nông nghiệp, thủy sản theo hướng tập trung quy mô lớn, xanh, sạch, hữu cơ, tuần hoàn nhằm tạo ra sản phẩm nông nghiệp có giá trị, chất lượng cao, antoàn thực phẩm, phù hợp với nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên thông tin, phát huy các tiềm năng, lợi thế của tỉnh để phát triển nông nghiệp, thủy sản theo chiều sâu, phù hợp với lợi thế của tỉnh sau hợp nhất.

Tỉnh Hưng Yên khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng gia tăng giá trị sản xuất nông nghiệp. (Ảnh: ĐT). 

Phát triển sản xuất trồng trọt quy mô lớn theo chuỗi giá trị trên cơ sở phát huy lợi thế sản phẩm và lợi thế vùng, xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo các cây có giá trị kinh tế cao sản xuất an toàn chất lượng đáp ứng nhu cầu thị trường; tiếp tục thực hiện cơ cấu lại chăn nuôi theo hướng tăng năng suất, chất lượng, rút ngắn thời gian nuôi, tăng hệ số quay vòng vật nuôi, phát triển chăn nuôi theo vùng sản xuất hàng hóa, khuyến khích phát triển chăn nuôi quy mô trang trại có ứng dụng khoa học công nghệ...

Phát triển thủy sản theo hướng bền vững, gắn mục tiêu phát triển thủy sản với bảo vệ môi trường, thích ứng với BĐKH, tích cực ứng dụng khoa học công nghệ trong khai thác thủy sản đánh bắt xa bờ. Xây dựng và nhân rộng, phát triển các mô hình sản nghiệp hiệu quả, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ cao vào sản xuất; đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất trên nền tảng tích tụ đất đai, xác định tích tụ tập trung đất đai là tiền đề, là điều kiện để tổ chức lại sản xuất theo hướng cơ giới hóa, hiện đại hóa…

Thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên khóa XIX về Chương trình bảo vệ môi trường và thích ứng với BĐKH tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2021- 2025, định hướng đến năm 2030 (Nghị quyết số 08), thời gian qua, các hoạt động ứng phó với BĐKH trong tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt là những chuyển biến từ cơ sở và trong ngành nông nghiệp đã góp phần quan trọng từng bước hiện thực hoá các mục tiêu mà Nghị quyết đề ra. Thúc đẩy mô hình nông nghiệp linh hoạt ứng phó với BĐKH không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài đối với sự phát triển của ngành nông nghiệp.

Trong bối cảnh các yếu tố tự nhiên ngày càng khó lường, việc chuyển đổi sang phương thức sản xuất thích ứng sẽ giúp giảm thiểu tổn thất, ổn định năng suất và bảo đảm sinh kế cho người nông dân. Khi được triển khai đồng bộ và phù hợp với điều kiện thực tiễn, các mô hình nông nghiệp linh hoạt sẽ trở thành trụ cột quan trọng, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, phù hợp trong bối cảnh, tình hình hiện nay.

Ngọc Giang