Dù đạt nhiều kết quả, công tác bảo vệ môi trường ứng phó biến đổi khí hậu còn một số hạn chế

Mục tiêu tổng quát

Nghị quyết 24-NQ/TW (ban hành tháng 6/2013) của Ban Chấp hành Trung ương về chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường đặt mục tiêu tổng quát đến năm 2020, về cơ bản, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, phòng tránh thiên tai, giảm phát thải khí nhà kính; có bước chuyển biến cơ bản trong khai thác, sử dụng tài nguyên theo hướng hợp lý, hiệu quả và bền vững, kiềm chế mức độ gia tăng ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học nhằm bảo đảm chất lượng môi trường sống, duy trì cân bằng sinh thái, hướng tới nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường. Đến năm 2050, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu; khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả và bền vững tài nguyên; bảo đảm chất lượng môi trường sống và cân bằng sinh thái, phấn đấu đạt các chỉ tiêu về môi trường tương đương với mức hiện nay của các nước công nghiệp phát triển trong khu vực.

Nghị quyết 24 đặt mục tiêu chủ động thích ứng biến đổi khí hậu, phòng tránh thiên tai, giảm phát thải khí nhà kính. Ảnh minh họa.

Cơ sở pháp lý triển khai thực hiện Nghị quyết 24

Trong giai đoạn triển khai thực thiện Nghị quyết 24, Quốc hội đã xem xét, thông qua 7 dự án luật liên quan đến bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu. Đáng chú ý, Chính phủ ban hành gần 80 Nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành hơn 100 Quyết định và  các bộ, ngành ban hành trên 500 văn bản hướng dẫn về chuyên môn. Đây là những cơ sở pháp lý, cơ chế chính sách quan trọng giúp các bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện hiệu quả Nghị quyết.

Kết quả triển khai

Sau hơn 10 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 24, tăng trưởng kinh tế từng bước chuyển dịch theo hướng xanh và bền vững; các mục tiêu về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu được lồng ghép vào quy hoạch phát triển. Hệ thống cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số trong lĩnh vực môi trường, khí hậu có nhiều chuyển biến tích cực.

Công tác bảo vệ môi trường chuyển từ tư duy bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa và kiểm soát. Hoạt động thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt từng bước được cải thiện; công tác kiểm soát ô nhiễm không khí được quan tâm hơn. Chương trình xây dựng nông thôn mới tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Đặc biệt, Đề án "Trồng một tỷ cây xanh" đã vượt 44% kế hoạch sau 5 năm triển khai.

 

Hoạt động thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt từng bước được cải thiện.

Các khu bảo tồn thiên nhiên tiếp tục được mở rộng; công tác bảo vệ và phát triển rừng được đẩy mạnh; hệ thống quản lý an toàn sinh học đối với sinh vật biến đổi gene đã đi vào vận hành. Một số mô hình bảo tồn cộng đồng, chi trả dịch vụ môi trường rừng và phát triển sinh kế xanh bước đầu phát huy hiệu quả.

Năng lực giám sát biến đổi khí hậu từng bước được nâng cao; mạng lưới quan trắc được bổ sung, hiện đại hóa. Công tác tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ tiếp tục được tăng cường; các hoạt động bảo vệ, phục hồi và trồng rừng ngập mặn, rừng phòng hộ ven biển được thúc đẩy. Nhiều công trình thủy lợi, đê biển, phòng, chống thiên tai và bảo đảm an toàn hồ chứa được đầu tư, nhất là tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050; cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC); thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính. Năng lượng tái tạo phát triển nhanh; việc chuyển đổi phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện giao thông điện gia tăng mạnh. Chương trình REDD+ (Chương trình hành động quốc gia về “Giảm phát thải khí nhà kính thông qua nỗ lực hạn chế mất rừng và suy thoái rừng, quản lý bền vững tài nguyên rừng, bảo tồn và nâng cao trữ lượng carbon rừng) tiếp tục được triển khai hiệu quả; Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt nhiều kết quả tích cực.

Hạn chế từ thực tiễn

Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết 24, công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu vẫn còn nhiều hạn chế: Ô nhiễm không khí tại Hà Nội và một số đô thị lớn tiếp tục ở mức nghiêm trọng; ô nhiễm lưu vực sông, làng nghề và chất thải nhựa chưa được xử lý hiệu quả; đa dạng sinh học suy giảm nhanh; hạ tầng bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai tại nhiều địa phương còn yếu. Ngoài ra, cơ chế tài chính xanh và thị trường carbon mới ở giai đoạn đầu phát triển; hệ thống dữ liệu môi trường còn phân tán, thiếu kết nối; công tác hậu kiểm, thanh tra và xử lý vi phạm chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đề xuất 11 nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Đảng ủy Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng, trình đề án Nghị quyết về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Nghị quyết mới sẽ thay thế Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 3/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đưa vào dự thảo Nghị quyết mới các mục tiêu đến năm 2035 là xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, phục hồi hệ sinh thái và thúc đẩy chuyển đổi xanh. Tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam trở thành quốc gia có môi trường sống trong lành, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn giữ vai trò chủ đạo, đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero).

Đồng thời, đề xuất 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm gồm: (1) Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và phát huy vai trò của các đoàn thể; (2) Hoàn thiện thể chế; (3) Đổi mới phương thức quản lý nhà nước; (4) Thúc đẩy thị trường xanh và quản lý phát thải; (5) Kiểm soát chặt chẽ nguồn gây ô nhiễm; (6) Xử lý dứt điểm các điểm nóng môi trường; (7) Bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; (8) Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu; (9) Phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; (10) Huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực; (11) Đẩy mạnh hợp tác quốc tế…/.

PHẠM DUNG