Theo báo cáo của Cục Quản lý đê điều và phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tình trạng sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long đang diễn biến rất nghiêm trọng, nhiều vấn đề đã vượt mức dự báo.
Kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết khu vực đồng bằng sông Cửu Long đều xảy ra sụt lún với mức từ 0,5-3 cm/năm; riêng vùng ven biển lún từ 1,5-2,5 cm/năm, nhiều nơi trên 2,5 cm/năm. Trong khi đó, số liệu đo đạc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy mức độ sụt lún tại vùng đồng bằng sông Cửu Long trong vòng 5 năm gần đây dao động từ dưới 5 cm đến trên 10 cm.
(Ảnh minh họa)
Đáng chú ý, về sạt lở, từ năm 2016 đến nay, toàn vùng xuất hiện 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài hơn 1.210 km. Trong số này có 315 điểm đặc biệt nguy hiểm với chiều dài 619 km, đe dọa trực tiếp đê điều, khu dân cư và hạ tầng quan trọng, đồng thời gây mất đất và rừng ngập mặn nghiêm trọng.
Ngập úng do triều cường cũng gia tăng mạnh cả về diện tích lẫn độ sâu. Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, độ ngập sâu trung bình hiện ở mức 0,2-0,4 m, tăng khoảng 5-6% so với 10 năm trước. Một số khu vực tại Cần Thơ và Vĩnh Long ngập sâu tới 0,6-0,7 m. Thời gian ngập thường kéo dài từ 2-4 giờ mỗi đợt triều cường; riêng tại Cần Thơ kéo dài 4-6 giờ và có thể lên tới 10-12 giờ nếu triều cường kết hợp mưa lớn.
Tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn cũng diễn biến ngày càng khốc liệt. Do thay đổi dòng chảy từ thượng nguồn, xâm nhập mặn hiện xuất hiện sớm hơn từ 1-1,5 tháng so với trước năm 2013. Trong 10 năm gần đây, đồng bằng sông Cửu Long đã trải qua hai đợt hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng nhất lịch sử là mùa khô 2015-2016 với ranh mặn 4 g/l xâm nhập sâu 60-73 km và mùa khô 2019-2020 với ranh mặn 4 g/l xâm nhập sâu 70-80 km.
Do đó, các chuyên gia kiến nghị cần ưu tiên nguồn lực cho các công trình kiểm soát sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn có tính liên vùng, đa mục tiêu và cấp bách đối với khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
Bên cạnh đó, cần đầu tư nâng cấp hệ thống quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm; hỗ trợ xây dựng hệ thống giám sát, điều hành công trình thủy lợi theo thời gian thực, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích và dự báo thiên tai. Đồng thời đề xuất hỗ trợ nghiên cứu, nhân rộng mô hình sản xuất nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu, sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước và giảm khai thác nước ngầm nhằm phát triển bền vững vùng đồng bằng sông Cửu Long.
MỸ KIM