Mùa khô 2026-2027 được dự báo có nhiều yếu tố bất lợi khi xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm từ giữa tháng 11/2026, trong bối cảnh hiện tượng El Nino được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh, lượng mưa thiếu hụt và mùa mưa kết thúc sớm. Trước nguy cơ này, Đồng Tháp đang triển khai các giải pháp bảo vệ sản xuất, nguồn nước và đời sống dân cư; đồng thời từng bước chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động thích ứng, gắn khai thác nguồn lực đất đai với bảo vệ môi trường, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Theo Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp, mùa khô 2026-2027, xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm từ giữa tháng 11/2026 và diễn biến phức tạp. Từ tháng 12/2026, ranh mặn 1 g/l có khả năng xâm nhập sâu 25-30 km; trong một số thời điểm, mặn 4 g/l có thể vào sâu 25-30 km. Nếu các yếu tố bất lợi cùng xuất hiện, diễn biến xâm nhập mặn có thể tương đương mùa khô 2015-2016, với thời điểm mặn gay gắt nhất dự kiến vào khoảng tháng 3/2027.
Nguy cơ này gia tăng trong bối cảnh El Nino được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh, mùa mưa năm 2026 có khả năng kết thúc sớm hơn bình thường 10-15 ngày và lượng mưa thấp hơn trung bình 10-30%. Điều kiện thời tiết, dòng chảy thượng nguồn và thủy triều bất lợi có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn, tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt.
Tâm lý lo âu vẫn luôn thường trực với nhiều người dân khu vực nguy cơ cáo xảy ra hạn hán trên địa bàn. Chị Nguyễn Thị Hương, xã Phú Cường, chia sẻ với giọng đầy trăn trở: Mấy hôm nay nghe đài báo nói El Nino mạnh lắm, bà con nông dân chúng tôi đứng ngồi không yên. Nhớ lại trận hạn mặn năm 2019 - 2020 mà xót xa, ruộng lúa đang phơi bông mà thiếu nước ngọt nên lép hạt hết. Mấy vụ nay giá cả bấp bênh rồi, giờ mà gặp hạn mặn nữa thì không biết tính sao.
Còn với ông Trần Văn Ba, trồng cây ăn quả tại xã Lai Vung cho biết: Nghe tỉnh có chỉ đạo sớm, tụi tôi cũng phần nào yên tâm hơn. Vườn cây ăn trái nhà tui đầu tư bao nhiêu công sức, vốn liếng nằm ở đó. Mấy ngày nay, tôi đã tranh thủ mua thêm ống nước, chuẩn bị sẵn máy bơm và vét lại ao chứa nước ngọt trong vườn để chủ động ứng phó. Chỉ mong Nhà nước sớm nạo vét các tuyến kênh mương nội đồng để dẫn nước về kịp thời, giúp bà con vượt qua mùa khô hạn này.
Vận hành hiệu quả các công trình "ngăn mặn, trữ ngọt" là giải pháp quan trọng được ưu tiên triển khai (Ảnh: LV).
Tại các vùng chuyên canh cây ăn quả, chính quyền cơ sở và người dân đang triển khai nhiều giải pháp ứng phó. Toàn xã Long Tiên hiện có 3.685 ha vườn cây ăn quả, chủ yếu là sầu riêng và mít Thái; trong đó 2.723 ha đang cho thu hoạch, năng suất bình quân hơn 25 tấn/ha. Cùng với phát triển sản xuất, địa phương chú trọng củng cố các điều kiện phục vụ kinh tế vườn, nhất là hệ thống thủy lợi nhằm chủ động nguồn nước.
Hiện 6 tuyến kênh nội đồng với tổng chiều dài 5.290 m đang được nạo vét, kinh phí 760 triệu đồng, phục vụ tưới tiêu, phòng, chống hạn hán, ngập úng và bảo đảm nguồn nước cho sản xuất. Địa phương cũng đang rà soát các tuyến kênh nội đồng còn lại để tiếp tục đề xuất nạo vét, phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027.
Để chủ động các giải pháp phòng, chống hạn, xâm nhập mặn, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh trong mùa khô năm 2026 - 2027, UBND các xã, phường chỉ đạo các phòng, ban, đơn vị có liên quan rà soát các khu vực có nguy cơ thiếu nước, chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn; chủ động xây dựng kế hoạch, phương án bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Tổ chức kiểm tra, duy tu, sửa chữa các công trình thủy lợi, công trình ngăn mặn, dẫn và trữ nước ngọt; bảo trì, bảo dưỡng các giếng khoan dự phòng để sẵn sàng vận hành khi cần thiết.
Chủ động triển khai các giải pháp bảo vệ sản xuất vụ Đông Xuân năm 2026-2027, vụ Xuân Hè năm 2027 và các vùng cây ăn trái có giá trị kinh tế cao. Trường hợp nguồn nước bị thiếu hụt nghiêm trọng, ưu tiên bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt của Nhân dân, cơ sở y tế, trường học và các nhu cầu thiết yếu trước khi bố trí cho các nhu cầu sử dụng nước khác. Tăng cường kiểm tra đồng ruộng, tổ chức phân phối nước chặt chẽ, linh hoạt, bảo đảm sử dụng nước hiệu quả.
Trên cơ sở khả năng cân đối nguồn nước, có biện pháp hướng dẫn Nhân dân gieo trồng và bố trí cơ cấu cây trồng hợp lý; thông tin, tuyên truyền đến các tổ hợp tác, hợp tác xã và hộ dân về lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng theo hướng dẫn của ngành nông nghiệp. Kịp thời thông tin tình hình dự báo hạn, xâm nhập mặn và khả năng nguồn nước đến người dân thông qua các ấp, tổ nhân dân tự quản để chủ động bố trí sản xuất, thực hiện lịch thời vụ khuyến cáo; tuyệt đối không xuống giống tự phát tại các vùng gò cao, khu vực cuối nguồn, vùng ngoài đê bao hoặc khu vực dự báo không chủ động được nguồn nước ngọt.
Hướng dẫn người dân áp dụng kỹ thuật tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm nước, gia cố bờ bao, ao trữ nước ngọt cục bộ để bảo vệ cây trồng có giá trị kinh tế cao, hạn chế thấp nhất thiệt hại do hạn, xâm nhập mặn. Chủ động ưu tiên cân đối, bố trí, sử dụng ngân sách địa phương theo quy định và huy động các nguồn lực hợp pháp khác để sửa chữa, duy tu công trình thủy lợi, nạo vét các tuyến kênh, rạch thuộc phạm vi quản lý; phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan rà soát, đề xuất nạo vét các tuyến kênh trục chính, kênh cấp 2, cấp 3 theo phân cấp quản lý nhằm bảo đảm khả năng dẫn và trữ nước.
Chuẩn bị, bố trí phương tiện, thiết bị, máy bơm dã chiến để tổ chức bơm chuyền, cấp bổ sung, tích trữ nước phục vụ sản xuất và dân sinh khi cần thiết; ưu tiên các vùng cây ăn trái có giá trị kinh tế cao, khu vực gò cao, cuối nguồn có nguy cơ thiếu nước; vận động người dân chủ động gia cố, tôn cao bờ bao, bờ thửa tại các khu vực trũng, thấp có nguy cơ bị ảnh hưởng trong quá trình tích trữ nước.
Các địa phương chủ động tích trữ nước, đảm bảo hoạt động sinh hoạt trong cao điểm mùa khô.
Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp, Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia và Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang thường xuyên theo dõi diễn biến hạn, mặn, đặc biệt theo dõi chặt chẽ hướng xâm nhập mặn từ phía sông Tiền, sông Vàm Cỏ, sông Hậu và sông Hàm Luông (tỉnh Vĩnh Long);
Phối hợp chặt chẽ với Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang, Công ty TNHH MTV Cấp nước Tiền Giang, UBND các xã, phường tổ chức kiểm tra việc thực hiện kế hoạch cấp nước sinh hoạt cho Nhân dân trong mùa khô, đặc biệt là các xã cù lao, xã ven biển. Phối hợp với UBND các xã, phường chỉ đạo thực hiện lịch thời vụ theo hướng né rầy, né mặn; hướng dẫn, tập huấn cho nông dân ở các địa phương về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc và bảo vệ cây trồng phù hợp với tình hình nguồn nước trong mùa khô.
Đối với vùng ngọt hoá Gò Công, thực hiện lịch thời vụ đảm bảo thu hoạch dứt điểm lúa vụ Đông Xuân 2026-2027 trong tháng 2/2027. Hỗ trợ, hướng dẫn các địa phương thực hiện các giải pháp cấp nước hộ gia đình và công trình cấp nước tập trung; rà soát quy định về quản lý chất lượng nước sinh hoạt nông thôn; đôn đốc đẩy nhanh tiến độ, sớm hoàn thành các công trình thủy lợi, cấp nước sinh hoạt, nhất là các khu vực có nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn.
Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang: Chủ động tổ chức kiểm tra, thực hiện duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa các công trình cống, các thuyền bơm, Trạm bơm Bình Phan… được giao quản lý nhằm bảo đảm sẵn sàng vận hành phát huy hiệu quả công năng lấy, trữ nước, ngăn mặn triệt để, phục vụ sản xuất và dân sinh. Xây dựng kế hoạch vận hành hệ thống công trình thủy lợi phục vụ có hiệu quả cho nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của Nhân dân trong mùa khô đảm bảo tiết kiệm chi phí thấp nhất.
Theo dõi sát tình hình diễn biến thời tiết, nguồn nước, xâm nhập mặn trên các tuyến sông Tiền, sông Vàm Cỏ, sông Hàm Luông; thường xuyên quan trắc, đo đạc, kiểm tra chặt chẽ diễn biến chất lượng nguồn nước, mực nước, mặn trên các tuyến sông, kênh, rạch và nội đồng để có biện pháp tổ chức vận hành công trình cống phục vụ sản xuất đạt hiệu quả cao nhất. Tập trung kiểm tra, có giải pháp kiểm soát các khu vực cục bộ thường bị nhiễm mặn, hạn. Thực hiện chế độ kiểm tra, báo cáo theo quy định về diễn biến mặn nội đồng để có biện pháp tháo rửa kịp thời.
Công ty TNHH MTV Cấp nước Tiền Giang: Theo dõi sát diễn biến xâm nhập mặn trên tuyến sông Tiền, kế hoạch vận hành công trình của Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiền Giang để tăng cường dự trữ nguồn nước ngọt, thường xuyên kiểm tra chất lượng nước và độ mặn tại các điểm khai thác nước thô; chủ động điều chỉnh phương án khai thác nguồn nước phù hợp với thực tế.
Chủ động triển khai các giải pháp bảo đảm nguồn nước và cấp nước sinh hoạt ổn định, an toàn, liên tục trong suốt mùa khô; rà soát, bảo trì, bảo dưỡng công trình, máy móc, thiết bị, giếng khoan dự phòng để sẵn sàng vận hành và chuẩn bị đầy đủ vật tư cần thiết; xây dựng phương án bảo đảm cấp nước cho các khu vực có nguy cơ thiếu nước, chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn, nhất là các xã, phường phía Đông, khu vực Cai Lậy, Cái Bè và trung tâm hành chính tỉnh./.
Lê Hà