Bảo tồn tài nguyên gắn với phát triển du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Côn Đảo

Vườn quốc gia Côn Đảo hiện có 14.000ha đất ngập nước, trong đó, có khoảng 2.113ha vùng đất ngập nước mặn ven biển gồm các vịnh nông khi triều thấp, các khu vực bờ biển, ven biển có đá, cát, sỏi, vùng có rừng ngập mặn. Hệ động vật rừng Côn Đảo được ghi nhận với 144 loài, trong đó lớp thú chiếm 28 loài, chim 69 loài, bò sát 39 loài, lưỡng cư 8 loài...

Hệ sinh thái biển của Côn Đảo cũng đa dạng và phong phú với 1.321 loài sinh vật biển đã thống kê được, trong đó thực vật ngập mặn có 23 loài, rong biển 127 loài, cỏ biển 7 loài. Các rạn san hô ở Côn Đảo cũng thuộc loại cổ xưa nhất ở Việt Nam, phân bố tại khu vực nước nông xung quanh các đảo, chiếm tổng diện tích khoảng 1,8ha. 

Trong số các vùng đất ngập nước ở Côn Đảo, rừng ngập mặn có diện tích hơn 30ha, là một trong những khu rừng nguyên sinh hiếm hoi còn lại của Việt Nam. Rừng ngập mặn phân bố rải rác ở nhiều khu vực khác nhau với diện tích không lớn nhưng đa dạng, khu vực lớn nhất khoảng 5,9ha, nhỏ nhất khoảng 0,5ha.

Công tác bảo tồn rùa biển tại Vườn quốc gia Côn Đảo là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ hiệu quả quần thể quý hiếm này

Theo các nhà nghiên cứu, Vườn quốc gia Côn Đảo gồm 2 hợp phần bảo tồn rừng và biển. Hợp phần bảo tồn rừng là hình ảnh của rừng Việt Nam thu nhỏ vì có các loài thực vật đại diện cho các kiểu rừng, các hệ sinh thái của 3 miền Bắc, Trung, Nam. Còn hợp phần bảo tồn biển, Côn Đảo được đánh giá là vùng biển ít bị tác động của con người, có các hệ sinh thái điển hình của vùng biển nhiệt đới với đa dạng sinh học cao, là mẫu chuẩn của vùng biển Việt Nam. Ba hệ sinh thái chính ghi nhận tại đây là rừng ngập mặn, cỏ biển và rạn san hô. 

Với sự đa dạng sinh học và bảo tồn nguyên vẹn tài nguyên rừng, biển trên, trước khi được công nhận Danh lục Xanh IUCN thì vào tháng 6/2013, Vườn quốc gia Côn Đảo đã được Ban Thư ký Công ước Ramsar thế giới công nhận là một trong 2.203 Khu đất ngập nước quan trọng quốc tế. Vườn quốc gia Côn Đảo là Khu đất ngập nước quan trọng  thứ 6 và là khu Ramsar biển đảo đầu tiên của Việt Nam. 

Với những nỗ lực trong công tác bảo tồn thiên nhiên, năm 2025, Vườn quốc gia Côn Đảo đã chính thức được ghi danh vào Danh lục Xanh của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Việc được ghi danh Danh lục Xanh không chỉ khẳng định giá trị sinh thái nổi bật, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, giám sát và phát huy giá trị của khu bảo tồn trong giai đoạn mới.  

Song song với việc tuần tra kiểm soát chặt chẽ cả trên rừng lẫn dưới biển, Vườn xác định nghiên cứu khoa học là nền tảng cho bảo tồn bền vững. Các chương trình hợp tác với các Viện, Trường Đại học về rạn san hô, thảm cỏ biển và linh trưởng không chỉ giúp cập nhật dữ liệu mà còn là cơ sở khoa học cốt lõi để xây dựng các phương án quản lý thích ứng trước áp lực của biến đổi khí hậu và phát triển du lịch.

Đáng chú ý, công tác bảo tồn tại Côn Đảo đã mang lại sự phục hồi mạnh mẽ của quần thể rùa biển - loài được xem là biểu tượng của hệ sinh thái nơi đây. Từ năm 2023 đến hết tháng 11/2025, hơn 2.100 cá thể rùa mẹ đã lên bãi đẻ trứng an toàn. Hàng nghìn tổ trứng được bảo vệ, ấp nở thành công, thả hàng trăm nghìn rùa con về biển tự nhiên.

TP. HCM chú trọng phát triển du lịch sinh thái, nâng cao trải nghiệm du khách tại Vườn quốc gia Côn Đảo. 

Với giá trị tài nguyên quý giá, Vườn quốc gia Côn Đảo tập trung phát triển du lịch sinh thái theo chiều sâu, chú trọng chất lượng và trải nghiệm, gắn với giáo dục môi trường. Việc chuẩn hóa dịch vụ, nâng cao năng lực đội ngũ hướng dẫn viên và tăng cường truyền thông về giá trị hệ sinh thái rừng-biển được xem là chìa khóa để bảo đảm phát triển du lịch hài hòa với bảo tồn. 

Mới đây, UBND TP. HCM vừa phê duyệt điều chỉnh, bổ sung đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí Vườn quốc gia Côn Đảo giai đoạn đến năm 2030 với mục tiêu là sử dụng các giá trị cảnh quan thiên nhiên của Vườn quốc gia Côn Đảo để phát triển du lịch sinh thái, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế-du lịch gắn với bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững tại Vườn. Thông qua đó kết hợp lồng ghép truyền thông, giáo dục môi trường về công tác bảo tồn thiên nhiên cho người dân địa phương, khách du lịch trong nước và quốc tế.

Ngoài ra, đẩy mạnh thu hút đầu tư thêm một số khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí chất lượng cao dưới tán rừng và thực hiện tốt chính sách thuê môi trường rừng. Phát triển kinh tế-xã hội, giải quyết việc làm và nâng cao đời sống cho người dân để thực hiện mục tiêu phát triển xanh, bền vững tại đặc khu Côn Đảo. 

TP. HCM đề ra mục tiêu cụ thể là phấn đấu đạt 80.000-100.000 lượt khách/năm, trong đó khoảng 30-35% là khách quốc tế…UBND Thành phố quy định rõ nguyên tắc phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí: tuân thủ pháp luật và chuẩn mực bảo tồn rừng-biển, phát triển gắn với bảo tồn tài nguyên đặc hữu, cho thuê môi trường rừng theo hướng bền vững, phát triển hạ tầng du lịch theo tiêu chuẩn xanh cũng như bảo đảm an ninh, an toàn và ứng phó biến đổi khí hậu.

Quy mô thực hiện đề án trên gồm 20 điểm tổ chức du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí với diện tích hơn 900ha, trong đó hợp phần rừng hơn 885ha và hợp phần biển là 20ha. Ngoài ra, đề án cũng quy hoạch 100ha thuộc vùng đệm biển để thu hút đầu tư khu nuôi biển công nghệ cao. Đề án cũng quy hoạch 19 tuyến du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí, trong đó có 17 tuyến dựa trên các tuyến đường tuần tra bảo vệ rừng, tuyến đường mòn hiện có và đường tàu biển với tổng chiều dài các tuyến là 293,5km và 2 tuyến cáp treo với tổng chiều dài các tuyến là 5,5km./.

Hải Minh