Số liệu thống kê từ Hải quan Việt Nam cho thấy, tháng 6/2026, xuất khẩu thủy sản đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng 20,6% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 6 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 5,77 tỷ USD, tăng 12,7% Trong đó, xuất khẩu sang nhiều thị trường đạt mức tăng trưởng trên 2 con số như: Trung Quốc tăng hơn 38%; Australia tăng 16%; Thái Lan tăng 18%;...
Đáng chú ý, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ để trở thành nước nhập khẩu thủy sản Việt Nam nhiều nhất thế giới. Cụ thể, nước này đã chi gần 1,4 tỷ USD nhập khẩu các sản phẩm thủy sản Việt Nam. Nếu tính cả Hong Kông, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đã đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tức tăng gần 38%. Đây là mức tăng nổi bật trong nhóm thị trường chính, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Trung Quốc đối với các sản phẩm tôm, cá tra, tôm hùm, nhuyễn thể, thủy sản sống và đông lạnh.
Tôm trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực với kim ngạch xuất khẩu cao (Ảnh minh họa).
Trong nửa đầu năm 2026, tăng trưởng xuất khẩu thủy sản còn phản ánh khả năng xoay chuyển thị trường, điều chỉnh cơ cấu sản phẩm và khai thác tốt hơn các khu vực có lợi thế gần về địa lý, chi phí và nhu cầu tiêu thụ ổn định.
Trong bối cảnh chi phí vận tải đến các thị trường xa vẫn ở mức cao, Trung Quốc có lợi thế lớn nhờ khoảng cách địa lý gần, chi phí logistics thấp và thời gian thu hồi vốn nhanh hơn so với các thị trường truyền thống. việc Mỹ và châu Âu gia tăng các rào cản thương mại đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp chủ động mở rộng xuất khẩu sang Trung Quốc.
Ngoài yêu cầu nhập khẩu được đánh giá là thuận lợi hơn, thị trường này còn có lợi thế về vận chuyển khi nhiều mặt hàng thủy sản tươi sống có thể xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới, giúp rút ngắn thời gian giao hàng và giảm đáng kể chi phí bảo quản.
Xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục gặp nhiều sức ép. Theo các chuyên gia tại Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Mỹ siết chặt quy định đối với thủy sản khai thác theo Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA), yêu cầu doanh nghiệp bổ sung giấy chứng nhận COA với quy trình cấp khá phức tạp, đặc biệt đối với mặt hàng cá ngừ. Bên cạnh đó, tôm Việt Nam vẫn chịu mức thuế chống bán phá giá cao.
Ngoài các rào cản kỹ thuật, lượng hàng xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh trước thời điểm áp dụng các chính sách thuế mới đã khiến tồn kho tại thị trường này gia tăng. Trong khi đó, người tiêu dùng Mỹ có xu hướng thắt chặt chi tiêu và ưu tiên các sản phẩm có giá thấp, khiến kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này gần như đi ngang trong nửa đầu năm.
Bên cạnh rủi ro thị trường, cước vận tải container toàn cầu đang tạo ra thách thức lớn đối với xuất khẩu thủy sản trong nửa cuối năm. Thủy sản là ngành có tỷ trọng vận chuyển container lạnh cao, yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ, lịch tàu và thời gian giao hàng. Vì vậy, mọi biến động về cước biển, phụ phí container lạnh, phụ phí nhiên liệu, phí bảo hiểm, tắc nghẽn cảng hoặc thiếu chỗ trên tàu đều tác động trực tiếp đến giá thành và khả năng giao hàng của doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia VASEP, với kim ngạch 5,77 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, mục tiêu duy trì tăng trưởng hai chữ số của xuất khẩu thủy sản năm 2026 là có cơ sở. Nếu giữ được nhịp độ hiện nay và tận dụng tốt nhu cầu tăng trong mùa tiêu dùng cuối năm, kim ngạch cả năm hoàn toàn có khả năng vượt 11 tỷ USD. Tuy nhiên, để tiến tới mốc 12 tỷ USD, xuất khẩu thủy sản cần duy trì bình quân trên 1 tỷ USD mỗi tháng trong nửa cuối năm, trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều biến động.
Thị trường Trung Quốc, các thị trường thuộc khối Hiệp định đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), ASEAN và Hàn Quốc được kỳ vọng tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng, trong khi Mỹ và thị trường Liên minh châu Âu vẫn tiềm ẩn rủi ro từ thuế, phòng vệ thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và kiểm soát khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp trong đa dạng hóa thị trường, kiểm soát chi phí và nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, ngành thủy sản cũng cần sự đồng hành của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, logistics và tiếp cận thị trường. Đây sẽ là những điều kiện quan trọng để duy trì đà tăng trưởng và cải thiện giá trị xuất khẩu trong những tháng cuối năm.
Trung Quốc hiện là một trong những thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam.
Thương mại nông sản đang là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc. Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Đặc biệt, trong quý I/2026, xuất khẩu nông sản và thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao hơn 6 lần mức tăng trưởng xuất khẩu chung (5,9%), trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông sản.
Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là nhà cung cấp rau quả lớn thứ hai của Trung Quốc, chiếm 22,55% thị phần. Năm 2025, xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Riêng mặt hàng sầu riêng đạt sản lượng xuất khẩu 941.000 tấn, với giá trị hơn 3,4 tỷ USD.
Hiện Việt Nam có hơn 20 loại rau quả, gồm bưởi, dừa, ớt... được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Điều này không chỉ tạo đầu ra ổn định, lâu dài cho nông dân Việt Nam mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các loại trái cây nhiệt đới chất lượng cao của người tiêu dùng Trung Quốc./.
Bùi Hằng