Xác định nguồn thải, kiểm soát nguy cơ gia tăng ô nhiễm không khí

24/09/2026 08:52

MTNN hất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố Quảng Ninh tiếp tục được theo dõi thường xuyên thông qua các chương trình quan trắc môi trường định kỳ và hệ thống quan trắc tự động.

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nhất là tại những địa bàn có địa hình đa dạng như thành phố Quảng Ninh. Mưa lớn cực đoan, nguy cơ lũ quét, sạt lở, nước biển dâng cùng những sức ép từ đô thị hóa, công nghiệp đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhận diện rõ những nguy cơ đó, Quảng Ninh đang từng bước chuyển từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, kết hợp bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng. Trong thời gian qua, một trong những nhiệm vụ quan trọng được Quảng Ninh đẩy mạnh triển khai là xác định và đánh giá các nguồn phát thải khí thải chính gây ô nhiễm môi trường không khí, qua đó chủ động xây dựng, triển khai các phương án nhằm kiểm soát nguy cơ gia tăng ô nhiễm.

Trên địa bàn thành phố có 03 dạng nguồn ô nhiễm không khí chính bao gồm: Các nguồn điểm: Chủ yếu là các nguồn phát thải của các cơ sở hoạt động công nghiệp có ống khói phát thải khí thải lớn và các nhà máy xử lý chất thải sinh hoạt trên địa bàn. Nguồn phát thải từ 07 nhà máy nhiệt điện, đặc trưng nguồn thải này chủ yếu là bụi, CO2, CO, SO2, SO3 và NOx.

Nguồn phát thải từ 04 nhà máy xi măng, đặc trưng nguồn thải này chủ yếu là bụi, CO2, NOx. Nguồn phát thải từ 21 lò đốt chất thải rắn sinh hoạt. Đặc trưng nguồn thải này chủ yếu là NOx, CO, SO2 và CH4. Nguồn phát thải từ 01 ống khói lò đốt chất thải nguy hại công suất 0,5 tấn/giờ. Đặc trưng nguồn thải này là khí thải chủ yếu là hơi HCl, HF thấp. Bên cạnh đó, là nguồn phát thải từ 24 ống khói lò hơi công nghiệp. Đặc trưng nguồn thải từ lò hơi công nghiệp chủ yếu mang theo khói, tro bụi, CO2, CO, SO2, SO3 và NOx.

Đối với các nguồn di động bao gồm các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (ô tô, xe máy) sử dụng nhiên liệu xăng, dầu diesel (dầu DO), LPG. Các phương tiện di động khác bao gồm: Tàu chở người, tàu đánh cá, khai thác thuỷ sản, dịch vụ hậu cần khai thác thuỷ sản, tàu vận tải biển cũng đang phát sinh khí thải ảnh hưởng đến chất lượng không khí.

Đối với các nguồn diện trong đó có hoạt động khai thác than. Trên địa bàn thành phố hiện nay có 33 đơn vị hoạt động khai thác, chế biến, kinh doanh than. Các bãi thải tập trung chủ yếu tại địa bàn khu vực: Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều cũ. Đây là nguồn diện phát thải chính, tác nhân gây ô nhiễm môi trường không khí chủ yếu là bụi (TSP, PM10) và một số chất ô nhiễm khác như SO2, CO, NO2, CH4…

Với tốc độ đô thị hóa mạnh, các dự án xây dựng khu dân cư, nhà ở được mở rộng, các quá trình phá dỡ, đào, san lấp, vận chuyển vật tư và tập trung nhiều thiết bị thi công có sử dụng động cơ diezen là nguồn gây ảnh hưởng đến môi trường không khí. Ngoài ra, hoạt động xây dựng các khu chung cư, khu đô thị mới, cầu đường, sửa chữa nhà, vận chuyển vật liệu và phế thải xây dựng,… diễn ra ở khắp nơi, đặc biệt là các đô thị.

Các hoạt động như đào lấp đất, đập phá công trình cũ, vật liệu xây dựng bị rơi vãi trong quá trình vận chuyển thường gây ô nhiễm bụi đối với môi trường xung quanh. Mặc dù đã có quy định về che chắn bụi tại các công trường xây dựng và phương tiện chuyên chở nguyên vật liệu và phế thải xây dựng, rửa xe trước khi ra khỏi công trường, phun nước rửa đường nhưng việc thực hiện còn nhiều hạn chế.

Mặc dù chất lượng không khí chung trên địa bàn thành phố cơ bản ở mức tốt, nhưng ô nhiễm cục bộ vẫn là vấn đề nan giải. Trong đó, nồng độ bụi lơ lửng (TSP) vẫn vượt quy chuẩn cục bộ vào mùa khô tại các nút giao thông có mật độ xe tải cao và các khu vực giáp ranh với hoạt động khai thác mỏ. Nguồn thải di động khó kiểm soát: Sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện giao thông cá nhân (đặc biệt là xe mô tô, xe ô tô cũ) là nguồn phát thải khí CO và HC chính, nhưng hiện nay chưa có cơ chế kiểm soát khí thải hiệu quả đối với loại hình phương tiện này.

Việc sử dụng than tổ ong và đốt phụ phẩm nông nghiệp ở khu vực nông thôn, đốt thực bì vẫn diễn ra, gây ô nhiễm không khí cục bộ trong tầng thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Một số trạm quan trắc tự động sau thời gian vận hành dài đã bắt đầu xuống cấp, đòi hỏi chi phí bảo trì, thay thế linh kiện rất cao. Việc truyền dẫn dữ liệu đôi khi còn gián đoạn, ảnh hưởng đến tính liên tục của công tác giám sát.

Trước yêu cầu về bảo vệ môi trường gắn với phát triển kinh tế xanh, bền vững, thời gian tới Quảng Ninh tăng cường kiểm soát, phòng ngừa, ngăn chặn và từng bước khắc phục, cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường không khí tại các khu vực đô thị, khu công nghiệp và các khu vực trọng điểm;

Thành phố hướng tới mục tiêu 100% phương tiện tham gia giao thông đường bộ (bao gồm xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy) được quản lý, kiểm soát về khí thải theo lộ trình áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải của phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Hệ thống hạ tầng giao thông đô thị được hoàn thiện đồng bộ, đáp ứng định hướng tăng dần tỷ lệ giao thông xanh, giao thông công cộng; hệ thống phương tiện giao thông công cộng được đầu tư, nâng cấp, chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường;

Bên cạnh đó 100% các công trường thi công xây dựng được quản lý chặt chẽ; các biện pháp bảo vệ môi trường, che chắn, rửa xe công trường được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm đúng quy định; 100% chất thải phát sinh từ hoạt động xây dựng được quản lý chặt chẽ theo quy định.

Quảng Ninh yêu cầu chấm dứt hoạt động đốt rác và đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời không đúng quy định; phấn đấu 100% phụ phẩm trong sản xuất trồng trọt trên đồng ruộng (rơm, rạ...) được tái sử dụng, tái chế bằng biện pháp phù hợp; 100% các cơ sở tâm linh, tôn giáo có giải pháp giảm bụi, khí thải từ hoạt động đốt vàng mã. Khuyến khích phát triển, nhân rộng các công trình xanh; phấn đấu gia tăng số lượng công trình được công nhận, chứng nhận theo các tiêu chí, tiêu chuẩn về công trình xanh phù hợp quy định.

Hình thành và đưa vào hoạt động “Hệ thống Cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí ” nhằm thực thi công tác phối hợp liên ngành, chỉ đạo, điều phối, theo dõi, dự báo chất lượng môi trường không khí và cảnh báo nguy cơ để thực thi các hành động ứng phó với tình trạng ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng.

Việc xác định rõ các nguồn phát thải là cơ sở để Quảng Ninh xây dựng phương án ứng phó. Theo đóm thành phố kiểm soát nguồn điểm: Kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các cơ sở sản xuất thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục; đảm bảo 100% các cơ sở thuộc đối tượng lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục phải lắp đặt và truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường theo đúng quy định.

Thực hiện tốt công tác hậu kiểm sau khi đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường và kiên quyết không cho những cơ sở mới chưa đầu tư hệ thống xử lý khí thải theo quy định đi vào hoạt động; tăng cường kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phát sinh khí thải; áp dụng cơ chế thanh tra, kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm, xử lý nghiêm các cơ sở không lắp đặt hệ thống xử lý khí thải theo quy định hoặc xả khí thải vượt quy chuẩn cho phép thải ra môi trường.

Khuyến khích các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ sử dụng nhiên liệu sinh học, năng lượng tái tạo trong hoạt động; đầu tư, đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị sản xuất; áp dụng sản xuất sạch hơn, hệ thống chứng nhận theo TCVN ISO 14001; phát triển, ứng dụng các công nghệ xử lý, tái chế chất thải hướng tới kinh tế tuần hoàn.

Thực hiện di dời hoặc chuyển đổi công năng các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm môi trường không khí nằm xen lẫn trong khu dân cư, đô thị hoặc các cơ sở, kho tàng không đảm bảo khoảng cách an toàn về bảo vệ môi trường theo quy.

Bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản đặc biệt là than là nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai.