Ứng dụng công nghệ trong giám sát, bảo vệ hệ sinh thái rừng tự nhiên

Việc ứng dụng công nghệ số trong giám sát và bảo vệ hệ sinh thái rừng tự nhiên tại Vườn quốc gia Tràm Chim đang tạo bước chuyển mạnh mẽ trong công tác quản lý tài nguyên và bảo tồn đa dạng sinh học. Thông qua ứng dụng công nghệ cao cùng các phần mềm quản lý dữ liệu, lực lượng kiểm lâm có thể theo dõi diễn biến tài nguyên rừng theo thời gian thực, nhanh chóng phát hiện các điểm có nguy cơ cháy, xâm nhập trái phép hoặc những biến động bất thường của thảm thực vật.

Công nghệ cũng hỗ trợ thu thập, lưu trữ và phân tích dữ liệu về các loài động, thực vật, đặc biệt là các loài quý hiếm, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu khoa học và hoạch định các giải pháp bảo tồn lâu dài. Bên cạnh đó, việc số hóa quy trình quản lý giúp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị chức năng, giảm thời gian tuần tra, tối ưu nguồn nhân lực và nâng cao tính chính xác trong công tác kiểm tra, giám sát.

Đây là nền tảng quan trọng để Vườn quốc gia Tràm Chim hướng đến mô hình quản lý rừng hiện đại, thông minh và bền vững. Theo lãnh đạo Vườn quốc gia Tràm Chim, ngay từ đầu mùa khô, đơn vị đã kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng cháy chữa cháy rừng, phối hợp chặt chẽ với các địa phương vùng đệm. Điểm nhấn quan trọng nhất là việc hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số trong quản lý lâm nghiệp của tỉnh.  Hiện nay đơn vị đã vận hành dựa trên nền tảng dữ liệu thực tế.

Việc ứng dụng công nghệ giúp công tác quản lý rừng trở nên chủ động, giúp lực lượng chức năng nhìn xa, nghe thấu mọi biến động của hệ sinh thái. Tại trung tâm điều hành, hệ thống 24 camera chuyên dụng có độ phân giải cao, tầm quét rộng được lắp đặt tại các chốt trọng điểm, liên tục truyền tín hiệu 24/24 giờ. Những hình ảnh này là cơ sở dữ liệu sống giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như: Khói, lửa hay các hành vi xâm nhập trái phép để đánh bắt thủy sản.

Bên cạnh đó, hiện nay, mọi quyết định từ điều tiết nước, xử lý thực bì đến phục hồi sinh cảnh đều được “định lượng hóa” thông qua hệ thống trạm quan trắc tự động.  Vườn quốc gia Tràm Chim hiện sở hữu hệ thống máy đo khí tượng thủy văn và cảm biến chất lượng nước hiện đại.

Vườn quốc gia Tràm Chim có tính đa dạng sinh học cao.

Các chỉ số về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, tốc độ gió, độ pH, oxy hòa tan trong nước... được cập nhật theo thời gian thực và tích hợp trực tiếp vào thiết bị thông minh của cán bộ quản lý. Đây chính là bản đồ sức khỏe của rừng, cho phép lực lượng chuyên môn của Vườn quốc gia Tràm Chim đưa ra các giải pháp về điều tiết nước; phục hồi rừng phù hợp ở từng phân khu khác nhau cũng như đưa ra các dự báo chính xác về nguy cơ cháy rừng theo từng cấp độ.

Theo cán bộ Phòng Quản lý bảo vệ rừng và Phòng cháy chữa cháy rừng, Vườn quốc gia Tràm Chim chia sẻ ngày nay, nhờ có camera giám sát và thiết bị bay không người lái, các cán bộ có thể ngồi tại trạm mà vẫn nắm chắc địa bàn. Khi phát hiện điểm cháy nhỏ hoặc người lạ vào rừng, đơn vị lập tức điều động lực lượng can thiệp chính xác tọa độ, hiệu quả cao hơn gấp nhiều lần.

Không dừng lại ở việc bảo vệ, tầm nhìn của lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp và Ban Quản lý Vườn quốc gia Tràm Chim là hướng tới sự phục hồi bền vững. Công nghệ số lúc này đóng vai trò là “kiến trúc sư” tái thiết những mảng xanh đã suy thoái.  Hệ thống camera giám sát góp phần bảo vệ an toàn hệ sinh thái đất ngập nước tại Vườn Quốc gia Tràm Chim. Bên cạnh đó, thông qua việc ứng dụng công nghệ viễn thám và bản đồ số GIS, các chuyên gia tại Vườn quốc gia Tràm Chim có thể định vị chính xác các khu vực cần ưu tiên phục hồi.

Những thiết bị bay flycam thế hệ mới tích hợp cảm biến nhiệt và hồng ngoại không chỉ “canh lửa” tốt, mà còn được dùng để khảo sát hiện trạng thảm thực vật ở những phân khu lõi khó tiếp cận. Từ đó, xây dựng ngân hàng dữ liệu không gian để theo dõi tiến trình sinh trưởng của các loài đặc hữu như: Lúa ma, năng kim…

Việc sử dụng máy bay không người lái giám sát hướng gió và nhiệt lượng từ trên cao giúp lực lượng chức năng làm chủ hoàn toàn ngọn lửa, vừa giúp giảm vật liệu cháy, vừa tạo điều kiện cho các mầm xanh tự nhiên tái sinh sau mùa khô. Tại trung tâm điều hành, hệ thống 24 camera chuyên dụng, độ phân giải cao được lắp đặt tại các vị trí trọng điểm, truyền tín hiệu liên tục 24/24 giờ phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và áp lực từ các hoạt động của con người ngày càng gia tăng, ứng dụng công nghệ vào giám sát và bảo vệ hệ sinh thái rừng tự nhiên là xu hướng tất yếu đối với Vườn quốc gia Tràm Chim. Những giải pháp công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, phát hiện và xử lý kịp thời các nguy cơ tác động đến tài nguyên rừng mà còn tạo nền tảng dữ liệu phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát triển hệ sinh thái theo hướng bền vững.

Khi công nghệ được kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn của lực lượng kiểm lâm và sự tham gia của cộng đồng địa phương, công tác bảo vệ rừng sẽ ngày càng chủ động, hiệu quả hơn. Đây cũng là giải pháp quan trọng góp phần gìn giữ giá trị sinh thái đặc sắc của Vườn quốc gia Tràm Chim, bảo tồn đa dạng sinh học và thực hiện mục tiêu phát triển xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu của tỉnh Đồng Tháp.

Lê Mai