Hiện nay, tổng diện tích có rừng trên toàn tỉnh Quảng Ninh hơn 321.273ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên chiếm 119.652,70ha; rừng trồng 162.357,3ha, và diện tích đã trồng nhưng chưa thành rừng là 39.263,57ha. Tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh đạt 45,5%. Điều này đặt ra yêu cầu cao trong công tác quản lý để bảo đảm sử dụng tiết kiệm, bền vững tài nguyên rừng trên địa bàn.
Do đó, địa phương đẩy mạnh hiện đại hóa công tác quản lý, bảo vệ rừng thông qua việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số. Đồng thời, dữ liệu được kết nối liên thông giữa các cấp, ngành, nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và phối hợp. Công nghệ cũng góp phần giảm áp lực nhân lực tuần tra thủ công, tăng tính chính xác và minh bạch trong quản lý.
Bên cạnh đó, Quảng Ninh chú trọng đào tạo nguồn nhân lực số, từng bước hoàn thiện hạ tầng công nghệ, hướng tới xây dựng hệ sinh thái lâm nghiệp thông minh. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ bền vững tài nguyên rừng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế ngày càng gia tăng. Cụ thể, Quảng Ninh đã triển khai Trung tâm giám sát, điều hành cảnh báo cháy rừng, cùng các thiết bị quan trắc hiện đại.
Hệ thống giám sát được đầu tư đồng bộ trong khuôn khổ dự án nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm giai đoạn 2024-2025, bao gồm 7 tháp quan trắc đặt tại các khu vực trọng điểm: An Sinh, Vàng Danh, Đông Mai, Kỳ Thượng, Đường Hoa, Quảng Tân và Hải Sơn. Trung tâm giám sát đặt tại Chi cục Kiểm lâm đóng vai trò đầu mối tiếp nhận, xử lý và điều phối thông tin cảnh báo trên toàn tỉnh.
Nhờ tích hợp camera ảnh nhiệt và phần mềm giám sát hiện đại, hệ thống có khả năng phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng, hỗ trợ xử lý kịp thời, hạn chế tối đa thiệt hại. Mới đây, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã phối hợp tổ chức lớp tập huấn, chuyển giao công nghệ vận hành hệ thống này cho đội ngũ cán bộ, công chức trong toàn ngành.
Với sự tham gia của các học viên đến từ các đơn vị trực thuộc, chương trình tập huấn không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết, mà còn chú trọng thực hành trực tiếp, giúp học viên nhanh chóng làm chủ công nghệ. Thông qua tập huấn, 100% học viên đã nắm vững quy trình vận hành, từ tiếp nhận thông tin, xử lý cảnh báo đến công tác bảo trì, bảo dưỡng thiết bị. Việc thành thạo công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng lực chuyên môn, mà còn tạo nền tảng cho việc vận hành hệ thống một cách liên tục, hiệu quả, đặc biệt trong các thời điểm cao điểm nguy cơ cháy rừng.
Lực lượng chức năng tỉnh Quảng Ninh ứng dụng công nghệ để tuần tra bảo vệ rừng. (Ảnh minh hoạ).
Bên cạnh đó, thời gian gần đây, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (flycam) cũng đang mang lại hiệu quả rõ rệt trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Tại các địa bàn có địa hình phức tạp như Bình Liêu, An Sinh, Bình Khê… flycam giúp lực lượng kiểm lâm quan sát tổng thể từ trên cao, nhanh chóng phát hiện các dấu hiệu bất thường như cháy rừng, sâu bệnh hay hành vi xâm hại rừng.
Đặc biệt, trong công tác kiểm tra rừng trồng thay thế, flycam đã trở thành công cụ hữu hiệu hỗ trợ đánh giá chất lượng sinh trưởng của cây rừng, kiểm tra việc tuân thủ quy trình kỹ thuật và giám sát trách nhiệm của các đơn vị liên quan.
Dữ liệu hình ảnh có độ phân giải cao không chỉ phục vụ công tác chuyên môn, mà còn là cơ sở quan trọng cho công tác báo cáo, tuyên truyền và xử lý vi phạm. Việc ứng dụng công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống giám sát tự động, bản đồ số, dữ liệu viễn thám hay thiết bị bay không người lái đang từng bước thay đổi căn bản phương thức làm việc của lực lượng kiểm lâm.
Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, việc giám sát tài nguyên rừng không còn bị giới hạn bởi địa hình hay điều kiện thời tiết. Các hệ thống camera ảnh nhiệt, thiết bị quan trắc tự động kết hợp với dữ liệu viễn thám giúp phát hiện sớm các điểm bất thường, đặc biệt là nguy cơ cháy rừng ngay từ khi mới phát sinh.
Trong khi đó, bản đồ số và các phần mềm chuyên dụng hỗ trợ theo dõi diễn biến rừng theo thời gian thực, giúp lực lượng kiểm lâm nắm bắt chính xác hiện trạng rừng, kịp thời đưa ra các quyết định quản lý phù hợp. Bên cạnh đó, AI đang từng bước được nghiên cứu, ứng dụng trong phân tích dữ liệu, dự báo nguy cơ cháy rừng và nhận diện các điểm nóng về vi phạm lâm luật.
Khi được tích hợp với hệ thống giám sát tập trung, AI có thể hỗ trợ sàng lọc, phân tích khối lượng lớn dữ liệu thu thập được, từ đó đưa ra cảnh báo sớm với độ tin cậy cao, giúp các cơ quan chức năng chủ động hơn trong công tác phòng ngừa và ứng phó. Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao hiệu quả chuyên môn, việc ứng dụng công nghệ còn góp phần thay đổi tư duy, tác phong làm việc của đội ngũ kiểm lâm theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.
Để bảo vệ rừng hiệu quả, UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Quyết định số 646/QĐ-UBND về phê duyệt kết quả theo dõi diễn biến rừng, công bố hiện trạng rừng năm 2024, làm cơ sở pháp lý quan trọng cho các hoạt động quản lý, xử lý vi phạm và hoạch định chính sách tiếp theo. Việc áp dụng hệ thống giám sát, tích hợp dữ liệu giám sát môi trường, tài nguyên nước và khí tượng thủy văn cũng được triển khai, giúp phát hiện kịp thời các vi phạm trong khai thác, sử dụng tài nguyên trên toàn tỉnh.
Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và bảo vệ rừng đang mở ra hướng đi hiệu quả, bền vững cho Quảng Ninh. Không chỉ nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm, các giải pháp số còn tạo nền tảng cho quản trị rừng hiện đại, minh bạch, phù hợp với xu thế chuyển đổi số quốc gia.
Văn Thanh