Túi đựng chất thải chuyên dụng: Từ vật chứa đến giải pháp môi trường

Không chỉ đơn thuần là vật chứa rác, túi đựng chất thải chuyên dụng cần được nhìn nhận như một sản phẩm cải thiện chất lượng môi trường, góp phần thay đổi hành vi xã hội, nâng cao hiệu quả quản lý CTRSH.

Từ vật dụng tiêu hao đến công cụ cải thiện môi trường

Theo Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT, CTRSH được phân loại thành các nhóm khác nhau và việc thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý có thể thực hiện thông qua giá bán bao bì đựng chất thải. Quy định này đã nâng vai trò của túi rác lên một cấp độ mới: trở thành công cụ quản lý môi trường gắn với trách nhiệm của người phát sinh chất thải.

Khi rác thải phải được bỏ vào túi đúng màu sắc, đúng quy cách và có chi phí tương ứng, người dân buộc phải cân nhắc: Mình thải ra bao nhiêu rác mỗi ngày? Loại nào có thể tái chế, loại nào phải trả phí xử lý? Làm thế nào để giảm lượng rác phải bỏ vào túi thu phí? Chính sự thay đổi trong hành vi này là tác động môi trường tích cực đầu tiên mà túi đựng chất thải chuyên dụng mang lại.

Một trong những vấn đề phổ biến hiện nay tại nhiều đô thị là nước rỉ rác, mùi hôi và rác vương vãi trong quá trình lưu chứa và thu gom. Túi đựng chất thải chuyên dụng, đặc biệt đối với chất thải thực phẩm, được thiết kế với yêu cầu chống rò rỉ, hạn chế phát tán mùi, qua đó sẽ góp phần hạn chế nước rỉ rác, giảm ô nhiễm không khí cục bộ tại khu dân cư. Ở góc độ này, túi rác chuyên dụng không chỉ là vật chứa rác mà còn ngăn chặn các nguồn ô nhiễm thứ cấp, góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống, đặc biệt tại các khu dân cư đông đúc, ngõ hẻm đô thị.

Thúc đẩy phân loại rác và tái chế hiệu quả hơn

Thông tư 02 quy định rõ: Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế được lưu chứa trong các bao bì thông thường, bảo đảm có khả năng lưu chứa và không gây ô nhiễm môi trường. Điều đó có nghĩa là loại rác thải này sẽ không phải chi trả giá dịch vụ thu gom, xử lý nếu đã được phân loại đúng. Điều này tạo ra sự phân biệt rạch ròi giữa rác phải xử lý tốn kém và rác có thể trở thành tài nguyên.

Trong bối cảnh đó, túi đựng chất thải chuyên dụng giúp người dân nhận diện rõ giá trị của việc phân loại rác. Càng phân loại tốt, càng ít phải sử dụng túi thu phí, từ đó giảm chi phí cho chính người dân, giảm chi phíthu gom, vận chuyển, xử lý rác và giảm áp lực cho môi trường.

Một điểm đáng chú ý là Thông tư 02 yêu cầu chất liệu túi đựng chất thải phải phù hợp với công nghệ xử lý của địa phương và khuyến khích sử dụng vật liệu dễ phân hủy sinh học. Đây chính là cơ hội cho các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp môi trường phát triển các loại túi sinh học dễ phân hủy, bao bì thân thiện với công nghệ đốt, ủ sinh học, bao bì có thể tích, độ bền, tính năng phù hợp từng loại chất thải.

Mẫu túi đựng chất thải chuyên dụng được thí điểm tại TP Hội An (Quảng Nam)

Nếu có lộ trình rõ ràng, tiến tới bắt buộc sử dụng túi dễ phân hủy, túi đựng chất thải chuyên dụng sẽ không chỉ giúp giảm rác thải nhựa thứ cấp mà còn thúc đẩy đổi mới công nghệ, vật liệu xanh trong nước, góp phần cải thiện chất lượng môi trường ở quy mô lớn hơn.

Những vấn đề đặt ra trong quá trình triển khai

Dù mang nhiều ý nghĩa môi trường, việc áp dụng túi đựng chất thải chuyên dụng trên thực tế có thể đối diện với không ít thách thức như: khó khăn trong giám sát việc sử dụng đúng loại túi quy định, nguy cơ phát sinh túi “không đạt chuẩn”, áp lực tăng thêm cho lực lượng thu gom rác, đặc thù phức tạp tại các khu chung cư cao tầng. Nếu thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể và cơ chế thực thi đồng bộ, hiệu quả môi trường của sản phẩm này có thể bị suy giảm.

Đơn cử như việc chất thải rắn sinh hoạt sau khi phân loại vào các túi chuyên dụng, người dân sẽ đặt ở đâu? Ở Nhật Bản rác đựng trong túi chuyên dụng được đặt trước cửa nhà. Ở Việt Nam đặt như vậy sẽ rất mất thẩm mỹ, khi trong các ngõ hẻm, đầu ngõ tràn ngập túi rác thải. Chưa kể nguy cơ các động vật nuôi như chó, mèo có thể cào bới tìm thức ăn, gây mất mỹ quan đô thị.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương chưa đồng bộ đầu tư hạ tầng xử lý, phân loại, thu gom, hầu hết rác thải sinh hoạt được xử lý bằng chôn lấp. Nếu hạ tầng xử lý chưa “sẵn sàng” tiếp nhận, rác thải sau khi được phân loại đúng cách, nhưng không được đi theo “dòng” riêng thì cũng không có ý nghĩa gì.

Từ giữa năm 2023, Hội An đã chọn phường Cẩm Nam (cũ) làm thí điểm thu phí rác thải theo lượng phát sinh. Ảnh: BUS