Tự động hóa quan trắc, nâng hiệu quả kiểm soát ô nhiễm ở Gia Lai

Quan trắc nước thải tự động được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát nguồn thải và bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Thay vì chỉ kiểm tra theo từng thời điểm, hệ thống quan trắc tự động cho phép theo dõi liên tục các thông số của nước thải trước khi xả ra môi trường. Dữ liệu được truyền về cơ quan quản lý, tạo cơ sở để giám sát thường xuyên hoạt động của các cơ sở sản xuất, kinh doanh và xử lý nước thải.

Việc triển khai hệ thống này giúp cơ quan chức năng nhanh chóng nhận diện những dấu hiệu bất thường trong chất lượng nước thải, từ đó có biện pháp kiểm tra, xử lý phù hợp. Đây cũng là công cụ hỗ trợ nâng cao tính minh bạch trong quản lý môi trường, hạn chế tình trạng xả thải không đúng quy định. Bên cạnh đó, dữ liệu quan trắc được lưu trữ còn phục vụ công tác đánh giá, phân tích diễn biến chất lượng nguồn nước và xây dựng các giải pháp quản lý lâu dài.

Thống kê cho thấy, toàn tỉnh Gia Lai hiện có 29 đơn vị thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục, kết nối dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong đó 28 đơn vị đã lắp đặt. Hệ thống giúp cơ quan quản lý giám sát từ xa, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát chất lượng nước thải và kịp thời điều chỉnh quy trình xử lý.

Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Gia Lai, tại tỉnh có 2 khu kinh tế là Nhơn Hội (phường Quy Nhơn Đông) và Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh (xã Ia Dom); 13 khu công nghiệp trong đó 9 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, thu hút 516 dự án với tổng vốn đầu tư đăng ký 256.393 tỷ đồng. Theo quy định, các khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung phải lắp đặt trạm quan trắc nước thải tự động, liên tục để kiểm soát nguồn nước sau xử lý.

Đến nay, 6 khu công nghiệp đã hoàn thành lắp đặt, vận hành và truyền số liệu trực tiếp về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Còn lại, khu công nghiệp Trà Đa (phường Pleiku) đã lắp đặt từ năm 2019, đang được nâng cấp; khu công nghiệp Hòa Hội (xã Hòa Hội) và khu công nghiệp Nam Pleiku (thuộc xã Bờ Ngoong và xã Ia Tôr) đã lắp đặt, chờ nghiệm thu.

Trong thời gian này, công tác kiểm tra, giám sát bảo vệ môi trường vẫn được triển khai. Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Gia Lai cho biết, thông qua hoạt động của trạm quan trắc, ngành chức năng và các chủ đầu tư có thể kiểm soát chất lượng nước thải, kịp thời xử lý khi xảy ra sự cố, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường của các dự án. Đến nay, 100% chủ đầu tư hạ tầng các khu công nghiệp và doanh nghiệp là chủ đầu tư các dự án có phát sinh nguồn nước thải lớn đều áp dụng công nghệ sinh học trong vận hành hệ thống xử lý nước thải, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý ô nhiễm, bảo đảm nước thải sau xử lý đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Công tác kiểm tra, giám sát bảo vệ môi trường được triển khai thường xuyên. (Ảnh minh hoạ).

Tại khu công nghiệp Nhơn Hòa (phường An Nhơn Nam), hiện có 63 dự án đầu tư, trong đó 47 dự án đang hoạt động; trung bình mỗi ngày phát sinh khoảng 500 m³ nước thải. khu công nghiệp đang tiếp tục đầu tư hạ tầng giai đoạn 2 với kinh phí hơn 480 tỷ đồng, trong đó hơn 50 tỷ đồng dành để nâng cấp hệ thống xử lý nước thải. Lãnh đạo Công ty TNHH Đầu tư hạ tầng khu công nghiệp Nhơn Hòa cho hay, cùng với hệ thống xử lý nước thải tập trung kết hợp công nghệ hóa lý và vi sinh, đạt cột B, công ty đầu tư hệ thống quan trắc tự động, liên tục, truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường để giám sát từ xa, cảnh báo sớm.

Bên cạnh đó, tại khu công nghiệp, Đô thị và Dịch vụ Becamex VSIP Bình Định (xã Canh Vinh), lượng nước thải phát sinh hiện khoảng 200 m³/ngày đêm. Công ty CP Becamex Bình Định đã đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung gồm 8 module, tổng công suất 32.000 m³/ngày đêm, đạt tiêu chuẩn loại A (hiện có một module công suất 4.000 m³/ngày đêm hoạt động) và trạm quan trắc nước thải tự động. Lãnh đạo công ty cho rằng, hệ thống giúp doanh nghiệp theo dõi chất lượng nước theo thời gian thực, phát hiện bất thường để điều chỉnh vận hành; dữ liệu được truyền trực tiếp về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Cùng với các khu công nghiệp, những cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguồn nước thải lớn cũng đầu tư hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục và kết nối dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường theo quy định.

Đáng chú ý, tại Công ty TNHH một thành viên Cao su Chư Prông (xã Chư Prông), đây là doanh nghiệp cao su đầu tiên ở Tây Nguyên đầu tư trạm quan trắc nước thải tự động, kết nối dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Mỗi ngày, công ty phát sinh khoảng 900 m³ nước thải từ chế biến mủ cao su và đã đầu tư hơn 50 tỷ đồng xây dựng hệ thống xử lý công suất 1.200 m³/ngày đêm, đạt cột A.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, toàn tỉnh có 29 đơn vị thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục, kết nối dữ liệu về Sở; 28 đơn vị đã hoàn thành, riêng KCN Cát Trinh (xã Phù Cát) đã vận hành nhưng chưa đấu nối dữ liệu. Dữ liệu được truyền 5 phút/lần, cơ bản đáp ứng yêu cầu. Qua theo dõi, một số thời điểm thông số quan trắc vượt quy chuẩn nhưng chưa có trường hợp vượt liên tục 24 giờ. Cùng với giám sát dữ liệu, Sở tăng cường hậu kiểm công tác bảo vệ môi trường.

Nhiều Khu công nghiệp đã đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung. 

Năm 2025 và 7 tháng năm 2026, Sở kiểm tra hơn 40 cơ sở, xử phạt 14 cơ sở vi phạm với tổng số tiền 2,6 tỷ đồng. Thời gian tới, Sở tiếp tục hướng dẫn các đơn vị ứng dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến, tăng cường quản lý, giám sát nguồn thải bằng công nghệ thông tin; giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm.

Nhằm tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân, doanh nghiệp, ngày 03/07/2026, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Chỉ thị số 13/CT-UBND tăng cường công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh, yêu cầu Thủ trưởng các sở, ban, ngành, Chủ tịch UBND cấp xã và các cơ quan, đơn vị có liên quan tập trung triển khai thực hiện nghiêm túc, quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ. 

Chỉ thị nhấn mạnh, yêu cầu tổ chức triển khai đồng bộ công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh theo Kế hoạch số 106/KH-UBND ngày 28/10/2025 của UBND tỉnh về quản lý chất thải rắn sinh hoạt tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026 – 2030; phối hợp Sở Tài chính tham mưu đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ đầu tư, kêu gọi đầu tư các nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt; xây dựng quy trình, định mức kinh tế - kỹ thuật và giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và dịch vụ vệ sinh công cộng trên địa bàn tỉnh Gia Lai, hoàn thành trong năm 2026; Đặc biệt, duy trì vận hành hệ thống quan trắc môi trường tự động, công khai dữ liệu quan trắc, tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý môi trường…

Đẩy mạnh quan trắc nước thải tự động là hướng đi phù hợp trong quá trình hiện đại hóa công tác quản lý môi trường tại Gia Lai. Hệ thống không chỉ giúp tăng khả năng giám sát các nguồn thải mà còn góp phần chuyển phương thức quản lý từ kiểm tra bị động sang chủ động theo dõi và cảnh báo. Đây là yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm ngay từ nguồn.

Trung Hải