Trong những năm qua, tỉnh Tuyên Quang đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát hiệu quả chất lượng nguồn nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ môi trường bền vững. Công tác quản lý tài nguyên nước được tăng cường thông qua việc rà soát, giám sát chặt chẽ các hoạt động khai thác, sử dụng và xả thải vào nguồn nước.
Hệ thống quan trắc, theo dõi chất lượng nước tại các sông, suối, hồ chứa trọng điểm từng bước được củng cố, góp phần kịp thời phát hiện nguy cơ ô nhiễm. Bên cạnh đó, tỉnh chú trọng kiểm soát các nguồn thải từ khu dân cư, cơ sở sản xuất, chăn nuôi và khai thác khoáng sản; yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường.
Song song đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ nguồn nước cũng được đẩy mạnh, tạo sự chuyển biến tích cực trong hành vi sử dụng tài nguyên nước.
Nhờ các giải pháp đồng bộ và quyết liệt, chất lượng nguồn nước trên địa bàn Tuyên Quang cơ bản được kiểm soát, phục vụ tốt nhu cầu sinh hoạt, sản xuất và phát triển lâu dài. Sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là nguồn nước mặt và nước ngầm với hệ thống sông, suối dày đặc nhưng hiện nay, nguồn nước của Tuyên Quang đang đối diện với nhiều thách thức.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, những năm gần đây các đợt nắng nóng, mưa lớn và đặc biệt lớn xảy ra trên diện rộng đang gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan làm xáo trộn lớn đến chu trình thủy văn.
Sông Gâm có ý nghĩa quan trọng trong cung cấp nguồn nước cho tỉnh Tuyên Quang. (Ảnh minh hoạ).
Trước đó, theo thống kê trong năm 2025, trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang xảy ra 20 đợt thiên tai các loại. Những đợt nắng nóng trong mùa khô kéo dài gây ra tình trạng hạn hán cục bộ, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân, đặc biệt ở các khu vực đồi núi cao.
Trong khi mùa mưa lại xuất hiện những đợt mưa lớn cực đoan gây lũ lụt, sạt lở đất, làm ô nhiễm và cuốn trôi các công trình thủy lợi, đe dọa trực tiếp đến chất lượng và số lượng nguồn nước. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là vấn đề thiếu nước hay thừa nước, các loại hình thiên tai cực đoan do BĐKH kéo theo sự suy giảm chất lượng nước do nồng độ ô nhiễm tăng cao vào mùa khô và sự gia tăng mầm bệnh vào mùa mưa lũ.
Điển hình trong đợt mưa lũ hồi cuối tháng 9, đầu tháng 10/2025 vừa qua đã phá hủy 71 công trình thủy lợi, nước sạch, ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt của hàng trăm nghìn hộ dân.
Đại diện phòng Địa chất khoáng sản và Tài nguyên nước (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: BĐKH đang đẩy Tuyên Quang vào thế khó, phải quản lý cả sự khan hiếm và sự dư thừa nước. Điều này đòi hỏi một chiến lược quản lý nước linh hoạt, đa chiều và có tầm nhìn dài hạn.
Bên cạnh đó, rừng giúp giữ đất, chống xói mòn, làm chậm dòng chảy mặt và bổ sung nước ngầm. Nhận thức rõ vai trò này, Tuyên Quang đã, đang triển khai nhiều chương trình trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn, đặc biệt là tại các khu vực xung quanh hồ chứa thủy điện lớn như Tuyên Quang, Chiêm Hóa và hệ thống sông Gâm, sông Miện… Các giải pháp trọng tâm được thực hiện như: Kiểm soát, xử lý nghiêm tình trạng chặt phá rừng trái phép; khuyến khích người dân địa phương tham gia tích cực vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; đưa người dân thành người hưởng lợi và là chủ thể bảo vệ nguồn nước;
Bên cạnh đó phục hồi sinh thái rừng một cách bền vững, tăng khả năng giữ nước của đất. Bên cạnh công tác trồng, bảo vệ rừng, tỉnh cũng kiểm soát chặt chẽ hoạt động sản xuất tác động xấu đến nguồn nước.
Trong bối cảnh BĐKH phức tạp, việc ứng dụng công nghệ cũng góp phần quan trọng kiểm soát nguồn nước. Lãnh đạo Đài Khí tượng và Thủy văn tỉnh Tuyên Quang cho biết: Đơn vị đã lắp đặt các trạm quan trắc tự động, truyền dữ liệu liên tục về chất lượng và lưu lượng nước trên sông, suối, hồ chứa. Điều này giúp dự báo sớm các nguy cơ hạn hán hoặc lũ lụt, cung cấp dữ liệu chính xác cho việc điều tiết nguồn nước.
Tỉnh cũng phối hợp chặt chẽ với các tỉnh lân cận khai thác và bảo vệ nguồn nước chung; điều tiết hồ chứa thủy điện trên hệ thống sông, suối nhằm hài hòa giữa mục tiêu phát điện, chống lũ và cung cấp nước cho hạ du…
Bảo vệ tài nguyên nước không chỉ là trách nhiệm của riêng chính quyền mà là nhiệm vụ sống còn của toàn xã hội. Bằng việc kết hợp giữa bảo vệ rừng đầu nguồn, kiểm soát ô nhiễm, ứng dụng công nghệ cũng rất cần sự tham gia tích cực từ cộng đồng dân cư. Việc kiểm soát hiệu quả chất lượng nguồn nước đã và đang mang lại những kết quả tích cực, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh Tuyên Quang.
Trước đó, UBND tỉnh Tuyên Quang ban hành kế hoạch số 53/KH-UBND về việc thực hiện kết luận số 06-KL/TW của bộ chính trị về đảm bảo an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tuyên Quang đặt ra những mục tiêu cụ thể trong bảo đảm an ninh nguồn nước.
Mục tiêu cụ thể, đến năm 2030 quản lý, phân phối đảm bảo nguồn nước phục vụ cho sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và các ngành kinh tế quan trọng; 100% hộ gia đình ở thành thị và 80% hộ gia đình ở nông thôn được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn. Hoàn thành sửa chữa, nâng cấp các đập, hồ chứa nước hư hỏng, xuống cấp, thiếu năng lực phòng chống lũ, hạn chế tích nước; chủ động phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu; xây dựng và vận hành hệ thống theo dõi, đánh giá, giám sát an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước trên địa bàn tỉnh theo phương thức quản trị nguồn nước của quốc tế.
Tầm nhìn đến năm 2045 chủ động được nguồn nước phục vụ các hoạt động kinh tế- xã hội và đời sống dân sinh; bảo đảm các hộ gia đình ở nông thôn được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn; dự báo, cảnh báo dài hạn để xử lý ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt nguồn nước, ứng phó với thiên tai, biến đổi khí hậu; kiểm soát và khắc phục tình trạng suy thoái, ô nhiễm nguồn nước tại các lưu vực sông, hệ thống công trình thủy lợi; hoàn thiện chính sách về nước đồng bộ, thống nhất liên ngành, liên vùng, bảo đảm an ninh nguồn nước.
Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu, gia tăng dân số và hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng mở rộng, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức. Do đó, tỉnh cần tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài nguyên nước, tăng cường đầu tư cho hệ thống quan trắc, giám sát hiện đại, đồng thời siết chặt kiểm soát các nguồn xả thải.
Song song đó, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng dân cư và doanh nghiệp vẫn là giải pháp căn cơ, mang tính lâu dài, bền vững. Khi chính quyền, người dân và doanh nghiệp cùng chung tay bảo vệ nguồn nước, Tuyên Quang sẽ có điều kiện bảo đảm an ninh nguồn nước, cải thiện chất lượng môi trường sống và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.
Thế Trung