Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh Khánh Hoà có hệ thống công trình thủy lợi khá đa dạng và đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, nhất là sản xuất nông nghiệp và cấp nước dân sinh.
Hiện nay, toàn tỉnh có 56 hồ chứa nước thủy lợi, tổng dung tích khoảng 830 triệu m3, khoảng 230 đập dâng, gần 100 trạm bơm, hơn 4.400km kênh mương và hàng trăm kilômét đường ống dẫn nước. Nhiều hồ chứa nước lớn như: Hồ Sông Cái, Sông Chò 1, Sông Than, Đá Bàn, Sông Sắt... đang giữ vai trò quan trọng cho nhiều vùng sản xuất và khu dân cư.
Tuy nhiên, hệ thống thủy lợi Khánh Hòa phần lớn công trình nằm ở khu vực miền núi, trung du, địa hình dốc, lưu vực sông nhỏ và ngắn nên khả năng điều tiết tự nhiên hạn chế. Nguồn nước phụ thuộc chủ yếu vào lượng mưa theo mùa và khả năng tích trữ của hồ chứa nước.
Bên cạnh đó, nhiều công trình được xây dựng từ khá lâu, đã xuất hiện tình trạng xuống cấp, bồi lắng, thấm, xói lở mái đập... Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, áp lực bảo đảm an toàn công trình và an ninh nguồn nước ngày càng lớn. Đặc biệt, khu vực phía nam của tỉnh thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, được đánh giá là một trong những vùng khô hạn nhất cả nước.
Hệ thống công trình thuỷ lợi có vai trò quan trọng trong sản xuất, sinh hoạt.
Trước tình hình trên, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hoà đã và đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cấp bách, trong đó ưu tiên theo dõi sát diễn biến nguồn nước, chủ động điều tiết hồ chứa, bảo đảm an toàn công trình và nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt, đồng thời sẵn sàng ứng phó với các tình huống bất thường.
Đây cũng là một trong những mục tiêu trong kế hoạch của UBND tỉnh về thực hiện Nghị quyết số 116 của Chính phủ và Kế hoạch số 34 của Tỉnh ủy nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai trên địa bàn tỉnh. Theo đó, UBND tỉnh đề ra mục tiêu trong năm 2026, 100% hồ chứa nước trọng yếu có quy trình vận hành phù hợp để đón và điều tiết giảm lũ cho hạ du; 100% xã, phường, đặc khu có bản đồ rủi ro thiên tai và đảm bảo thông tin liên lạc thông suốt theo phương châm “4 tại chỗ”.
Bên cạnh đó, tỉnh sẽ triển khai ít nhất 3 nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ công tác dự báo, cảnh báo; đồng thời hoàn thành xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về thiên tai và biến đổi khí hậu cấp tỉnh. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu 100% quy hoạch đô thị, nông thôn, khu dân cư, khu du lịch và dự án đầu tư xây dựng được lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai.
Khánh Hoà phấn đấu 100% địa phương hoàn thành lắp đặt camera và hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn tại các vị trí xung yếu, trọng điểm. Hằng năm, các xã, phường chủ động bố trí kinh phí đầu tư các công trình phòng, chống thiên tai bảo đảm tính đồng bộ, đa mục tiêu. Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu trên, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan đầu mối, chủ trì tham mưu triển khai toàn diện kế hoạch; rà soát điều chỉnh quy trình vận hành các hồ chứa nước và hướng dẫn các xã, phường xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai.
Các ngành chức năng căn cứ chức năng nhiệm vụ chủ động xây dựng phương án ứng phó, cứu nạn và bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản cho Nhân dân. Kế hoạch cũng nhấn mạnh việc ưu tiên bố trí nguồn lực trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 và nguồn dự phòng ngân sách hằng năm để nâng cấp, sửa chữa các công trình xung yếu như: Hồ chứa nước, đê, kè sông, kè biển; kiên quyết kiểm soát, không để phát sinh các khu dân cư mới tại các vùng có rủi ro thiên tai cao, không bảo đảm an toàn.
Khánh Hoà đặt mục tiêu trong năm 2026, 100% hồ chứa nước trọng yếu có quy trình vận hành phù hợp để đón và điều tiết giảm lũ cho hạ du.
Ngoài ra, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, ngành Thủy lợi tỉnh tập trung phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của hệ thống cơ sở hạ tầng thủy lợi đã có, từng bước đổi mới theo hướng hiện đại, linh hoạt, đa dụng, đa mục tiêu, bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và cả nước.
Chủ động, linh hoạt trong quản lý và vận hành các hồ chứa có ý nghĩa quan trọng đối với Khánh Hòa, nhất là trong bối cảnh nguồn nước chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và nguy cơ hạn hán, thiếu nước. Với hệ thống hồ chứa phục vụ nhiều mục đích, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm an toàn công trình mà còn phải khai thác, điều tiết nguồn nước hợp lý, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của người dân.
Thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hoà sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quản lý hồ, chính quyền địa phương và các ngành liên quan để cập nhật thường xuyên tình hình nguồn nước, khí tượng, thủy văn; qua đó kịp thời điều chỉnh phương án vận hành phù hợp với từng thời điểm. Công tác kiểm tra, duy tu, bảo dưỡng công trình, rà soát các phương án phòng chống thiên tai, bảo đảm an toàn đập và vùng hạ du cũng cần được thực hiện thường xuyên, không để xảy ra tình huống bị động.
Cùng với đó, việc sử dụng nước tiết kiệm, nâng cao hiệu quả khai thác và tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát, quản lý hồ chứa sẽ góp phần nâng cao năng lực điều hành. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, Khánh Hòa sẽ chủ động hơn trong bảo đảm an ninh nguồn nước, giảm thiểu rủi ro do thiên tai và phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Nguyễn Bình