Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, bom mìn và vật nổ vẫn nằm lại trong lòng đất, trở thành mối đe dọa thường trực đối với hàng triệu người dân. Với nỗ lực của Chính phủ, Bộ Quốc phòng, Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam (VNMAC) cùng sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, công cuộc làm sạch đất ô nhiễm đang từng bước mang lại những thay đổi rõ rệt.
Theo Bộ Quốc phòng, giai đoạn 2010 - 2025, toàn quốc đã triển khai khảo sát và rà phá bom mìn vật nổ được khoảng gần 530 nghìn héc-ta đất. Đến hết năm 2025, diện tích nghi ngờ ô nhiễm bom mìn đã giảm xuống còn khoảng 5,57 triệu ha đất, tương đương 17% diện tích cả nước; xử lý an toàn hàng trăm tấn bom mìn, vật nổ, làm hồi sinh nhiều vùng đất chết.
Trước đó, từ tháng 3/2018, bản đồ ô nhiễm bom mìn, vật nổ trên phạm vi toàn quốc và công bố số liệu làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch cũng như tổ chức triển khai thực hiện rà phá bom mìn. Sự ra đời của bản đồ giúp người dân sống an toàn ở những nơi có nguy cơ thấp về bom mìn. Đồng thời là cơ sở để bạn bè quốc tế giúp đỡ Việt Nam hiệu quả. Các dự án khắc phục hậu quả bom mìn từ nguồn viện trợ không hoàn lại của chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế đã đem lại hiệu quả thiết thực cho cuộc sống của người dân và đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Nhiều giải pháp được triển khai đồng bộ nhằm khắc phục hoàn toàn tình trạng ô nhiễm môi trường đất từ bom mìn (Ảnh minh họa).
Theo báo cáo hiện trạng tồn lưu, ô nhiễm bom mìn, vật nổ sau chiến tranh ở Việt Nam, tại Khánh Hòa có 59/64 xã, phường được xác định bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ, chiếm 86,9%. Tổng diện tích bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ trên địa bàn tỉnh được xác định là 167.168,13ha. Bom mìn, vật nổ sót lại sau chiến tranh tập trung nhiều ở các khu vực miền núi, căn cứ quân sự cũ, thao trường, bãi tập và khu vực rừng.
Từ năm 2010 - 2025, tỉnh mới rà phá được 6.188,2 ha, một con số rất nhỏ so với phần còn lại, trong khi tai nạn do bom mìn, vật nổ vẫn thường xuyên xảy ra trên địa bàn tỉnh. Trong hơn 167.000 ha đất còn ô nhiễm, phần lớn không nằm ở nơi hoang vắng. Khu dân cư tập trung và các xã biên giới chiếm diện tích lớn nhất, hơn 35.400 ha, kế đến là đất sản xuất nông, lâm nghiệp với gần 33.800 ha...
Trước tình hình trên, UBND tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành kế hoạch triển khai Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh giai đoạn 2026-2045, hướng đến làm sạch toàn bộ diện tích đất bị ô nhiễm trên địa bàn vào năm 2045. Theo kế hoạch, Khánh Hòa phấn đấu đến năm 2045 hoàn thành việc làm sạch toàn bộ diện tích đất ô nhiễm bom mìn, vật nổ đến độ sâu 0,5m.
Mục tiêu này nhằm bảo đảm an toàn cho người dân, đồng thời hỗ trợ các nạn nhân bị ảnh hưởng bởi bom mìn, vật nổ ổn định cuộc sống, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Trong thời gian 20 năm, tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành làm sạch khoảng 160.976,9ha đất bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ trên địa bàn.
Kế hoạch được chia thành 3 giai đoạn gồm 2026-2030, 2031-2040 và 2041-2045, với các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo, nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước và năng lực quản lý, tổ chức thực hiện công tác khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ.
Tỉnh sẽ tổ chức điều tra, khảo sát và rà phá bom mìn, vật nổ, trong đó ưu tiên những khu vực phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; các công trình quốc phòng, an ninh; khu kinh tế Vân Phong; các dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2; các khu tái định cư phục vụ dự án điện hạt nhân; cảng Cà Ná cùng các dự án giao thông trọng điểm, khu công nghiệp, khu đô thị, khu tái định cư và công trình phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với công tác rà phá, Khánh Hòa sẽ xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu về bom mìn, vật nổ trên địa bàn theo hướng đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ. Công tác tuyên truyền, giáo dục phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về nguy cơ, tác hại của bom mìn, vật nổ. Tỉnh đồng thời thực hiện tốt các chính sách hỗ trợ đối với những nạn nhân bị ảnh hưởng./.
Nguyễn Mai