Theo báo cáo của Sở Công Thương, tổng công suất nguồn điện trên địa bàn tỉnh theo quy hoạch đến năm 2030 đạt 6.424,05 MW. Trong đó, thủy điện đóng vai trò chủ đạo với 199 dự án, tổng công suất 2.978,05 MW. Đến nay, đã có 105 dự án hoàn thành phát điện với tổng công suất 1.768,85 MW.
Cơ cấu nguồn điện đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo và năng lượng mới. Cụ thể, quy hoạch bao gồm 04 dự án điện sinh khối (208 MW), 3 dự án điện gió trên bờ (360 MW), 16 dự án điện mặt trời tập trung (1.761 MW) và nguồn điện mặt trời mái nhà được phân bổ lên tới 1.104 MW. Ngoài ra, lĩnh vực điện rác cũng được chú trọng với mục tiêu đạt 13 MW.
Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg về tập trung tăng cường thực thi tiết kiệm điện và đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà, Lào Cai đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng Chỉ thị số 05/CT-UBND. Theo đánh giá sơ bộ, dư địa phát triển năng lượng tái tạo trên địa bàn rất lớn với tổng quy mô đề xuất gần 3.000 MW cho hơn 16 dự án điện mặt trời.
Đảm bảo cung ứng điện ổn định là nhiệm vụ quan trọng được ngành chức năng tỉnh đẩy mạnh thực hiện.
Trong đó, ngành Công Thương đặc biệt chú trọng hai phân khúc: điện mặt trời tập trung (chiếm ưu thế với 1.761 MW) và điện mặt trời mái nhà (khoảng 1.104 MW). Cùng với đó, các khảo sát về địa hình vùng cao cũng mở ra cơ hội cho điện gió. Ngành Công Thương đang đề xuất đưa vào lộ trình phát triển 3 dự án điện gió với tổng công suất dự kiến 360 MW. Các dự án này được định hướng tập trung tại những khu vực có tiểu khí hậu đặc thù, sở hữu các sườn đón gió lý tưởng như xã Trạm Tấu, Hạnh Phúc, Tú Lệ, Gia Hội và Púng Luông.
Theo Quyết định số 525/QĐ-UBND phương án phát triển nguồn điện của Lào Cai là tíc h hợp 122 dự án thủy điện với tổng công suất khoảng 1.750,7 MW. Nhiều dự án thủy điện trọng điểm đã được xác định, như: Bảo Hà (75 MW), Thái Niên (75 MW), An Thịnh (70 MW), An Bình (65 MW) hay Việt Thành (55 MW). Đồng thời, tỉnh cũng chủ động điều chỉnh nâng công suất cho các dự án tiềm năng như: Tân Lĩnh, Lùng Cúm, Yên Hà để tối ưu hóa nguồn thủy năng.
Tuy nhiên, thực tế triển khai đang đối mặt với nhiều rào cản về cơ chế và tiến độ. Về mặt chính sách, dù Luật Điện lực năm 2024 và các Nghị quyết của Quốc hội như Nghị quyết 254/2025/QH15, Nghị quyết 253/2025/QH15 đã đi vào hiệu lực, nhưng việc thiếu các nghị định hướng dẫn chi tiết từ Chính phủ đã gây lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, nhiều nhà đầu tư vẫn chưa chủ động hoàn thiện hồ sơ pháp lý, dẫn đến sự chậm trễ tại hàng loạt dự án như thủy điện Nha Tràng, Ngòi Hút 8, Nậm Búng, Bản Mế... Sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng truyền tải, điển hình là chậm tiến độ tại Trạm biến áp 220kV Lục Yên, đang trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng giải tỏa công suất của các nguồn điện mới.
Việc đảm bảo tiến độ triển khai các dự án điện góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng trên địa bàn.
Để đảm bảo tiến độ triển khai các dự án điện trên địa bàn, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu các cơ quan, đơn vị nghiêm túc triển khai các kiến nghị của Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh sau giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về điện lực và an toàn vận hành công trình năng lượng.
Trong đó, UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành, UBND các xã, phường và đơn vị liên quan phải tăng cường phối hợp xử lý các khó khăn, vướng mắc về quy hoạch, đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng rừng và môi trường, tạo điều kiện thúc đẩy tiến độ các công trình năng lượng. Cùng với đó là bảo đảm an toàn hồ, đập thủy điện, lưới điện cao áp và an ninh năng lượng trên địa bàn.
Sở Công Thương được giao chủ trì rà soát, tổng hợp các nội dung chồng lấn giữa quy hoạch năng lượng với các quy hoạch khoáng sản, xây dựng, đất đai, lâm nghiệp, du lịch, di tích và các quy hoạch liên quan. Trên cơ sở đó, xác định cụ thể từng dự án, vướng mắc, trách nhiệm và phương án xử lý, bảo đảm sự thống nhất giữa Quy hoạch điện và các quy hoạch chuyên ngành.
Đồng thời chịu trách nhiệm đôn đốc các chủ hồ, đập thủy điện tuân thủ nghiêm quy trình vận hành, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Đối với các dự án nguồn điện chậm tiến độ, chưa lựa chọn được nhà đầu tư hoặc chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý, Sở Tài chính được giao chủ trì rà soát, phân loại và đề xuất phương án xử lý. Đồng thời, đôn đốc nhà đầu tư hoàn thiện hồ sơ, tham mưu chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư theo quy định trong tháng 9/2026.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng rừng; hướng dẫn các dự án thủy điện thực hiện thủ tục nạo vét lòng hồ gắn với thu hồi khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường. Cơ quan này cũng được yêu cầu hướng dẫn, rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ về môi trường và tài nguyên nước theo đúng thẩm quyền, quy định pháp luật.
UBND các xã, phường được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; xây dựng k kế hoạch cụ thể theo từng khu vực, từng mốc thời gian, đồng thời tăng cường tuyên truyền, vận động để tạo sự đồng thuận của người dân. Các địa phương cần kịp thời đối thoại, giải quyết kiến nghị phát sinh; nâng cao trách nhiệm trong phát hiện, lập biên bản và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ công trình điện lực, an toàn điện và an toàn đập, hồ chứa thủy điện.
Đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, tỉnh yêu cầu rà soát, nâng cấp, cải tạo và đổi mới dây chuyền công nghệ, hiện đại hóa quy trình sản xuất; triển khai các chương trình quản lý phụ tải, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ năng lượng cũng được khuyến khích thực hiện theo quy định. Các chủ đầu tư phải chấp hành nghiêm các quy định về đầu tư, xây dựng, đất đai, môi trường, phòng cháy, chữa cháy và vận hành an toàn đập, hồ chứa; tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ các dự án điện đã được phê duyệt./.
Lê Thoa