Đắk Lắk: Tăng cường quản lý, chống thất thu thuế trong hoạt động khai thác khoáng sản

Theo UBND tỉnh, thời gian qua công tác quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều doanh nghiệp khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã từng bước chấp hành các quy định của pháp luật. Hoạt động khai thác, vận chuyển và tiêu thụ khoáng sản được kiểm soát tốt hơn, góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Tuy nhiên, qua quản lý còn phát hiện một số tồn tại, hạn chế, tiềm ẩn nhiều rủi ro thất thu thuế từ khâu khai thác, vận chuyển, kinh doanh (khai thác khoáng sản chưa đúng quy định, khai thác trái phép; khai báo sản lượng tính thuế, giá tính thuế, doanh thu tính thuế và nghĩa vụ tài chính chưa đúng với thực tế; còn vi phạm về nghĩa vụ của tổ chức được cấp giấy phép theo quy định của Luật địa chất và Khoáng sản)...Trước thực tế trên, UBND tỉnh yêu cầu thực hiện nghiêm các nhiệm vụ tại Đề án tăng cường quản lý, chống thất thu ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản.

Đối với hoạt động khai thác, UBND tỉnh yêu cầu tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản, khai thác tận thu khoáng sản trực tiếp lập bản đồ hiện trạng, bản vẽ mặt cắt hiện trạng nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về đo đạc và bản đồ. Trường hợp thuê tổ chức khác lập bản đồ hiện trạng, bản vẽ mặt cắt hiện trạng thì tổ chức được thuê phải có đầy đủ chức năng và đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về đo đạc và bản đồ.

Thực hiện thống kê, kiểm kê trữ lượng, khối lượng khoáng sản; lắp đặt, duy trì vận hành, sử dụng thiết bị cân hoặc thiết bị đo đạc để kiểm soát sản lượng khoáng sản khai thác phục vụ công tác thống kê trữ lượng khoáng sản đã khai thác theo quy định. Tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản, khai thác tận thu khoáng sản phải lắp đặt các thiết bị kiểm soát sản lượng khoáng sản khai thác theo quy định.

Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, bên cạnh quản lý khâu khai thác, đề án cũng đặt ra nhiều giải pháp nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận chuyển, kinh doanh và sử dụng khoáng sản, là những khâu có nguy cơ cao dẫn đến thất thu ngân sách. Đối với khoáng sản được tàng trữ, vận chuyển, tiêu thụ đều phải có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp.

Trong quá trình vận chuyển, chủ phương tiện phải chứng minh được nguồn gốc của khoáng sản; thông tin, dữ liệu, sổ sách, chứng từ về khối lượng đang vận chuyển; bên bán phải xuất hóa đơn cho bên mua theo quy định của pháp luật. Các doanh nghiệp thực hiện ký cam kết vận chuyển khoáng sản đúng tải trọng theo quy định. Cơ quan chức năng quản lý việc vận chuyển thông qua ứng dụng giám sát hành trình.

Riêng đối với vận chuyển cát, sỏi lòng sông phải đáp ứng các yêu cầu về điều kiện hoạt động của phương tiện theo quy định của pháp luật có liên quan về giao thông đường thủy nội địa và quy định trong Giấy phép khai thác khoáng sản. Trường hợp đơn vị không trực tiếp vận chuyển cát, sỏi sau khai thác thì phải ký hợp đồng vận chuyển với các chủ phương tiện đủ điều kiện vận chuyển theo quy định trên.

Khoáng sản vận chuyển trên đường không có hóa đơn hợp pháp khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, phát hiện hành vi vi phạm thì đơn vị bị xủ phạt vi phạm hành chính về hóa đơn theo quy định tại điểm b khoản 14 Điều 1 Nghị định số 310/2025/NĐ-CP ngày 02/12/2025 của Chính phủ. Trong quá trình quản lý, trường hợp phát hiện tổ chức, cá nhân có dấu hiệu tội phạm thì chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để tiến hành điều tra và xử lý theo quy định.

Việc tăng cường quản lý, chống thất thu thuế trong lĩnh vực khoáng sản tạo động lực cho phát triển kinh tế-xã hội tại các địa phương. 

Địa phương này cũng tăng cường công tác quản lý nguồn thu ngân sách nhà nước đối với các đơn vị khai thác khoáng sản, xử lý vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, phí tại trụ sở cơ quan Thuế thông qua đối chiếu dữ liệu đơn vị kê khai về giá tính thuế, tỷ lệ quy đổi từ số lượng khoáng sản thành phẩm ra số lượng khoáng sản nguyên khai, thuế suất tính thuế Tài nguyên và mức tính phí Bảo vệ môi trường của đơn vị với quy định của Hội đồng nhân dân tỉnh, Ủy ban nhân dân tỉnh và Quốc hội.

Thực hiện phân loại các đơn vị khai thác tài nguyên, khoáng sản theo loại tài nguyên khai thác, lĩnh vực, quy mô, địa bàn hoạt động và hình thức quản lý thuế để có sự so sánh sản lượng tài nguyên, giá tính thuế Tài nguyên, phí Bảo vệ môi trường, thuế Giá trị gia tăng và thuế Thu nhập doanh nghiệp phải nộp ngân sách nhà nước trên tờ khai giữa các đơn vị, để có sự đối chiếu xác định việc kê khai thuế.

Cơ quan Thuế dựa trên thông tin có liên quan đến các đơn vị khai thác khoáng sản do Sở Nông nghiệp và Môi trường cung cấp (giấy phép, sản lượng được phép khai thác, dữ liệu trạm cân, camera,...) để theo dõi quản lý thuế, tiền thuê đất và các nghĩa vụ tài chính có liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản; thực hiện kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở cơ quan Thuế trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro theo quy định tại quy trình kiểm tra thuế; quy trình áp dụng quản lý rủi ro lựa chọn hồ sơ khai thuế.

Tập trung kiểm tra đối với các đơn vị kê khai thuế giá trị gia tăng âm liên tục, đơn vị kê khai lỗ nhưng vẫn mở rộng đầu tư, đơn vị có quy mô khai thác lớn nhưng thuế phát sinh ít, mâu thuẫn giữa sản lượng khai thác với chi phí (như: Nhân công, điện, nước, nhiên liệu sử dụng cho máy khai thác, thuốc nổ, khấu hao tài sản cố định), giữa sản lượng với công suất,... cần kiểm tra, các nội dung xác định: Việc tính toán sản lượng kê khai thiếu; sản lượng tài nguyên đã khai thác chưa kê khai; giá tính thuế Tài nguyên.../.

Bùi Minh