Đồng Nai có nguồn nước mặt phong phú, được cung cấp bởi hệ thống sông suối chính là sông Đồng Nai; sông La Ngà; sông Buông; sông Ray; sông Xoài, sông Thị Vải, sông Măng, sông Chiu Riu …, lưu lượng nước phụ thuộc theo mùa, thường tập trung lớn trong mùa mưa, ở mùa khô lượng nước chỉ còn khoảng 20% tổng lượng nước trong năm. Tổng lượng nước mặt hàng năm thành phố nhận được từ hệ thống sông Đồng Nai và các sông suối nhỏ khác khoảng 26.552 tỷ m3.
Theo kết quả Điều tra đánh giá sơ bộ tài nguyên nước dưới đất do Liên đoàn Quy hoạch và điều tra Tài nguyên nước miền Nam thực hiện: Trữ lượng tiềm năng nước dưới đất trên địa bàn thành phố Đồng Nai là 8.156.368 m3 /ngày.
Đồng Nai là địa phương có tốc độ đô thị hóa cao, với nhiều khu công nghiệp lớn như Biên Hòa, Amata, Long Thành, Nhơn Trạch... đã và đang hình thành nhu cầu rất lớn về cấp nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt và dịch vụ. Nhu cầu sử dụng nước tăng mạnh không chỉ về lượng mà còn về chất lượng, gây áp lực lên các nguồn nước mặt, nước ngầm, trong khi hệ thống cấp thoát nước chưa đồng bộ. Việc mở rộng hạ tầng, san lấp mặt bằng cũng làm biến đổi dòng chảy tự nhiên, ảnh hưởng đến khả năng trữ nước, thẩm thấu nước mưa, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt và suy giảm nước ngầm.
Nguồn nước mặt dồi dào đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn thành phố.
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan: hạn hán kéo dài, mưa cực đoan, lũ quét và ngập úng cục bộ. Những biến động này làm suy giảm trữ lượng nước mặt và nước ngầm, làm gia tăng mức độ ô nhiễm khi lưu lượng dòng chảy thấp, đồng thời gây áp lực lớn cho cấp nước sinh hoạt, sản xuất và bảo vệ hệ sinh thái. Đây là xu hướng chung, tác động trực tiếp đến nguồn tài nguyên nước của thành phố.
Mặc dù có tài nguyên và mạng lưới sông hồ phong phú, mật độ dày nhưng khả năng phục vụ tưới tiêu cho sản xuất nông nghiệp là rất hạn chế, nhất là khu bực. Nguyên nhân là do dòng sông hẹp, dốc, khả năng gây lũ cao vào mùa mưa nhưng lại hạn hán vào mùa khô. Tình trạng hạn hán xảy ra khi lượng mưa thấp dẫn đến thiếu nước trên diện rộng và các hồ chứa không trữ đủ lượng nước nhu cầu làm ảnh hưởng đáng kể đến năng suất cây trồng.
Trước tình hình trên, tại điều chỉnh quy hoạch thành phố Đồng Nai, địa phương này xác định đảo đảm an ninh nguồn nước trên lưu vực sông, quản lý, phân phối, khai thác, sử dụng nguồn nước đảm bảo hài hòa, hợp lý giữa các ngành, tổ chức, cá nhân dùng nước, giữa thượng lưu và hạ lưu, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước, cấp đủ nước cho các ngành kinh tế, ưu tiên đảm bảo 100% nước cấp cho sinh hoạt. Bảo vệ tài nguyên nước, phòng chống suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước và tác hại do nước gây ra, có lộ trình phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm, đáp ứng yêu cầu quản lý tổng hợp tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đồng Nai đặt mục tiêu đến năm 2030 khai thác, sử dụng, phân bổ nguồn nước hợp lý đảm bảo hài hòa giữa các vùng, các địa phương, các đối tượng sử dụng nước trong tỉnh; khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả nhằm nâng cao giá trị kinh tế của nguồn nước, bảo đảm an ninh nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu. Quản lý việc xây dựng, vận hành các công trình khai thác trên địa bàn, đảm bảo lượng nước cấp nước.
Bảo vệ nguồn nước mặt, nước dưới đất, bảo vệ chức năng nguồn nước, hành lang bảo vệ nguồn nước, nguồn sinh thủy, các nguồn nước có chức năng điều hòa (hồ, ao, kênh, rạch,…), các nguồn nước có giá trị cao về đa dạng sinh học, lịch sử, văn hóa nhằm từng bước bảo đảm số lượng, chất lượng nước đáp ứng các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội; Địa phương này phấn đấu đạt chỉ tiêu 100% nước thải tại các đô thị, các khu công nghiệp khu chế xuất hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung được xử lý theo quy định đạt quy chuẩn quốc gia trước khi xả vào nguồn nước.
Việc điều hoà, phân phối tài nguyên nước cho các mục đích sử dụng phải căn cứ vào quy hoạch lưu vực sông, tiềm năng thực tế của nguồn nước, bảo đảm nguyên tắc công bằng, hợp lý và ưu tiên về số lượng, chất lượng cho nước sinh hoạt. Trong trường hợp thiếu nước, việc điều hoà, phân phối phải ưu tiên cho mục đích sinh hoạt; các mục đích sử dụng khác được điều hòa, phân phối theo tỷ lệ quy định trong quy hoạch lưu vực sông và bảo đảm nguyên tắc công bằng, hợp lý.
Thành phố xác định, trong điều kiện bình thường: Thực hiện đúng chức năng đã xác định của các đoạn sông, nguồn nước của hệ thống sông thuộc tỉnh; ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, ansinh xã hội; đảm bảo duy trì dòng chảy tối thiểu của nguồn nước; các ngành sản xuất có giá trị kinh tế cao trên cơ sở khả năng nguồn nước. Trong điều kiện khô hạn, thiếu nước xảy ra: Ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, an sinh xã hội; đảm bảo dòng chảy tối thiểu của nguồn nước; cấp đủ nước cho nhu cầu công nghiệp; phân bổ theo nhu cầu tối thiểu của các đối tượng sử dụng nước còn lại theo tỷ lệ phù hợp.
Trước tác động của biến đổi khí hậu, quản lý khai thác hiệu quả nguồn nước là nhiệm vụ cần được ưu tiên triển khai.
Bên cạnh đó, thành phố thực hiện việc rà soát, kiểm tra thường xuyên, phát hiện các tổ chức, cá nhân khoan, thăm dò, khai thác nước dưới đất chưa có giấy phép hoặc chưa đăng ký. Định kỳ lập danh sách các tổ chức, cá nhân chưa có giấy phép, thông báo và công bố trên các phương tiện thông tin. Xây dựng và thực hiện chương trình thanh tra, kiểm tra hằng năm, kết hợp với công tác kiểm tra đột xuất, chú trọng đối với các tổ chức, cá nhân khai thác sử dụng nước lớn, các công trình có quy mô khai thác, chiều sâu giếng lớn và đối với các khu vực có nguy cơ ô nhiễm.
Việc xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp, khu đô thị, khu – cụm dân cư tập trung, khu du lịch, vui chơi, giải trí tập trung, tuyến giao thông đường thủy, đường bộ, công trình ngầm, công trình cấp, thoát nước, công trình khai thác khoáng sản, nhà máy điện, khu chứa nước thải và cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, các công trình khác có nguy cơ tiềm ẩn về suy thoái, cạn kiệt nguồn nước dưới đất phải có phương án phòng, chống ô nhiễm, suy thoái và cạn kiệt nguồn nước dưới đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì mới được phép triển khai xây dựng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, xung đột địa chính trị kéo dài, kinh tế thế giới phục hồi chậm và thiếu bền vững, vấn đề an ninh nguồn nước đang nổi lên như một thách thức toàn cầu mang tính sống còn. Đối với Việt Nam, quốc gia có mạng lưới sông ngòi dày đặc nhưng phụ thuộc lớn vào nguồn nước xuyên biên giới, bảo đảm an ninh nguồn nước không chỉ là yêu cầu phát triển bền vững mà còn là một cấu phần quan trọng của an ninh quốc gia.
Kết luận số 36-KL/TW của của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 khẳng định bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, đạt được nhiều kết quả tích cực, cơ bản đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đời sống, sinh hoạt của người dân. Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về bảo đảm an ninh nguồn nước, an toàn đập, hồ chứa nước từng bước được hoàn thiện; nguồn lực đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng ngành nước được tăng cường.
Công tác điều tra cơ bản, quy hoạch liên quan đến nguồn nước được quan tâm. Công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động quản lý, khai thác, sử dụng nước, xả nước thải vào nguồn nước, chấp hành pháp luật về tài nguyên nước, thuỷ lợi, phòng, chống thiên tai được thực hiện thường xuyên. Hợp tác quốc tế được mở rộng, nhất là với các quốc gia có chung nguồn nước với Việt Nam trong khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững nguồn nước xuyên biên giới./.
Lê Hoàng