Tại tỉnh vùng cao biên giới Điện Biên, rừng đang trở thành nguồn sinh kế bền vững của nhiều hộ dân. Từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), người dân không chỉ có thêm thu nhập để ổn định cuộc sống mà còn nâng cao ý thức bảo vệ, phát triển rừng. Những diện tích đất trống, đồi núi trọc từng bị bỏ hoang nay dần được phủ xanh, góp phần hạn chế xói mòn, sạt lở và cải thiện môi trường sinh thái.
Bản Hua Rốm, xã Nà Tấu hiện có gần 3.000ha rừng. Để giữ rừng, bản thành lập 16 tổ quản lý, bảo vệ rừng, mỗi tổ từ 8 đến 9 người. Vào mùa mưa, các tổ thực hiện tuần tra mỗi tuần một lần; riêng mùa khô hanh hoặc khi cao điểm nguy cơ cháy rừng, tuần tra từ 2 đến 3 lần/tuần. Ngoài ra, người dân còn chủ động phát dọn thực bì, tạo đường băng cản lửa, kiểm soát chặt việc đốt nương nhằm hạn chế nguy cơ cháy rừng.
Anh Vàng Ha Bôn, người dân bản Hua Rốm cho biết: Bà con ngày càng nâng cao ý thức quản lý, bảo vệ rừng hơn, bởi rừng mang lại lợi ích thiết thực cho cuộc sống. Việc đốt nương được đăng ký theo thời gian rõ ràng, có người trực đến khi lửa tắt hẳn mới được rời đi. Nhờ vậy, nhiều năm nay trên địa bàn bản không xảy ra cháy rừng lớn.
Từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, người dân càng nâng cao trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng.
Hay tại Bản Lúm, xã Mường Mùn có trên 600ha rừng, trong đó trên 300ha đủ điều kiện được hưởng tiền chi trả DVMTR. Trung bình mỗi năm bản nhận được trên 200 triệu đồng tiền DVMTR. Từ nguồn tiền này, nhiều gia đình có điều kiện mua thêm trâu bò, máy móc sản xuất, sửa chữa nhà ở và đầu tư cho con em học tập. Nguồn hỗ trợ ổn định hằng năm đã giúp người dân nâng cao ý thức giữ rừng, bởi rừng giờ đây thực sự mang lại lợi ích trực tiếp cho cuộc sống.
Được giao quản lý, bảo vệ hơn 5.200ha rừng tự nhiên, với người dân xã Mường Chà đây là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế từ rừng Một trong những cách làm hiệu quả, được coi là điểm sáng trong công tác giữ rừng ở Chà Nưa là phong trào làm đường tuần tra, bảo vệ rừng được khởi xướng từ năm 2017. Theo đó, những tuyến đường tuần tra, bảo vệ rừng ở Chà Nưa được thiết kế là đường độc đạo, đi vào từ đâu phải đi ra từ đó. Đường được mở men theo bìa rừng để tiện cho việc kiểm tra, kiểm soát số lượng người ra, vào rừng, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các vụ vận chuyển gỗ cũng như lâm sản trái phép.
Đến nay trên địa bàn Chà Nưa đã có 12 tuyến đường tuần tra, bảo vệ rừng được mở với chiều dài khoảng 50km. Không chỉ tạo thuận lợi cho việc tuần tra rừng, những tuyến đường được mở còn giúp công tác bảo vệ rừng, giữ rừng kịp thời, hiệu quả hơn. Rừng được bảo vệ tốt, người dân Chà Nưa không chỉ hưởng lợi từ dịch vụ môi trường rừng mà còn tận dụng lợi thế về rừng bằng việc phát triển các mô hình kinh tế dựa vào rừng. Điển hình như mô hình nuôi ong rừng lấy mật.
Phát triển các mô hình kinh tế dưới tán rừng trở thành nguồn lực quan trọng để người dân nâng cao thu nhập.
Từ những nương ngô, sắn trên các sườn đồi dốc cho hiệu quả kinh tế thấp, người dân xã Na Sang đã chủ động chuyển sang trồng rừng, nhằm tạo dựng sinh kế ổn định và bền vững hơn. Tham gia trồng rừng, các hộ dân được Nhà nước hỗ trợ cây giống, phân bón và tiền công trồng, chăm sóc rừng trong 4 năm đầu. Sau khi cây đạt độ cao 5m, độ tàn che 0,1 và tỷ lệ cây sống tốt, liền khoảnh, các cơ quan chuyên môn sẽ nghiệm thu và đưa vào chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Nằm trên vùng sơn nguyên rộng lớn, xã Si Pa Phìn có nhiều diện tích đồi núi khô cằn, đất nương bạc màu sau nhiều năm canh tác. Vùng đất này khan hiếm nước, nên người dân thường làm nương một vụ và chăn thả gia súc. Nương rẫy canh tác nhiều năm đã bạc màu, nhiều khu vực dần bị bỏ hoang, trở thành những quả đồi trọc. Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đã vận động người dân tận dụng quỹ đất để trồng cây, phát triển rừng.
Khoảng 10 năm trở lại đây, mỗi năm xã Si Pa Phìn trồng mới từ 5 đến 10ha rừng. Từ những quả đồi cằn cỗi, những cánh rừng thông đang dần phủ xanh các sườn núi, góp phần thay đổi cảnh quan và cải thiện môi trường sinh thái. Những rừng thông xanh tươi đang dần làm thay đổi cảnh quan nơi đây. Các địa phương như Quài Tở, Búng Lao, Na Sang, Si Pa Phìn, Mường Nhà đã trở thành những điểm sáng trong công tác trồng và phát triển rừng./.
Hồng Anh