Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất nông nghiệp, lượng thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng tại Lâm Đồng ngày càng tăng. Kéo theo đó là khối lượng lớn vỏ bao gói phát sinh sau sử dụng, nếu không được thu gom và xử lý đúng quy định sẽ gây ô nhiễm môi trường đất, nước và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Trước thực trạng này, các địa phương trong tỉnh Lâm Đồng đã đẩy mạnh xây dựng hệ thống bể chứa, điểm tập kết vỏ bao gói thuốc bảo vệ thực vật tại các vùng sản xuất tập trung; đồng thời tăng cường tuyên truyền, vận động nông dân thực hiện thu gom, phân loại và bỏ đúng nơi quy định. Bên cạnh đó, các cơ quan chuyên môn thường xuyên phối hợp kiểm tra, giám sát việc quản lý chất thải nông nghiệp, tổ chức các đợt thu gom định kỳ để chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý.
Những giải pháp đồng bộ này không chỉ góp phần hạn chế tình trạng vứt bỏ bao bì bừa bãi trên đồng ruộng, kênh mương mà còn nâng cao nhận thức của người dân về trách nhiệm bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp. Để đạt mục tiêu 80% tỷ lệ bao gói thuốc bảo vệ thực vật thu gom đúng quy định đến năm 2030, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh cần đẩy mạnh ứng dụng cơ chế EPR (mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất) gắn với các chương trình sản xuất nông nghiệp xanh, chuyển mô hình "Nhà nước thu gom, xử lý" sang mô hình "Người sản xuất cùng chia sẻ trách nhiệm".
Trên địa bàn toàn tỉnh ước tính với hơn 1 triệu ha đất sản xuất nông nghiệp, hàng năm thải ra hàng triệu bao bì thuốc bảo vệ thực vật, tương ứng hàng chục tấn chất thải nguy hại đến môi trường. Toàn tỉnh đã xây dựng 4.810 bể chứa bao gói thuốc bảo vệ thực vật và 23 kho lưu chứa tạm thời.
Trong đó 3.980 bể còn đang sử dụng, 830 bể đã xuống cấp, hư hỏng, nhiều vùng nông nghiệp vẫn còn tình trạng bao bì thuốc bảo vệ thực vật bỏ ra ngoài bể chứa trên đồng, thả trôi về vùng hạ lưu gây ô nhiễm nguồn đất, nguồn nước khi thời điểm mưa nhiều. Để khắc phục nguy cơ ô nhiễm môi trường vẫn còn hiện hữu từ bao gói thuốc bảo vệ thực vật, tỉnh đã trích chi ngân sách hàng tỷ đồng trong 1 năm vừa qua để tổ chức thu gom, xử lý định kỳ.
Tỉnh Lâm Đồng đã xây dựng hơn 4.800 bể chứa bao gói thuốc bảo vệ thực vật.
Trong đó, tỉnh đã xây dựng nhiều điểm tập kết và đặt bể chứa mới thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật trên từng khu dân cư, cánh đồng trọng điểm. Đơn cử, trên diện tích 10 ha cây lâu năm hoặc 3 ha cây hằng năm, UBND cấp xã phải xây dựng bể chứa, trực tiếp tổ chức thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật, vận chuyển đến nơi xử lý theo quy định của nhà nước.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh đã tổ chức các lễ phát động, tuyên truyền cho nông dân thu gom, xử lý các bao bì thuốc bảo vệ thực vật ở những khu vực sản xuất trọng điểm hoặc khu vực đầu nguồn nước, lồng ghép với các hoạt động của doanh nghiệp và hiệp hội.
Đồng thời nhân rộng các mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) và sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP nhằm giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học...Tuy nhiên, do ngân sách khó khăn nên một số địa phương chưa triển khai hoặc triển khai với tần suất thấp, dẫn đến tỷ lệ thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật toàn tỉnh ước tính chỉ đạt 38,6%.
Để có thêm nguồn lực cho các địa phương duy trì và mở rộng hệ thống thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp thực thi cơ chế EPR không chỉ đóng góp tài chính mà cần tham gia trực tiếp thu hồi thông qua mạng lưới đại lý, đầu tư trang thiết bị và nâng cao hiệu quả xử lý chất thải nguy hại ngay từ thời điểm phát sinh. Đại diện Trung tâm Khuyến nông tỉnh thông tin, để phát huy hiệu quả cơ chế EPR, bên cạnh sự tham gia của doanh nghiệp, cần tăng cường hướng dẫn nông dân phân loại, thu gom kịp thời đưa bao bì thuốc bảo vệ thực vật đến các điểm tập kết.
Chỉ khi có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân, mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ chất thải bao bì thuốc bảo vệ thực vật sẽ góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh trên toàn tỉnh…Cụ thể, với chính quyền địa phương thống kê đầy đủ lượng bao bì thuốc bảo vệ thực vật để đề xuất kinh phí EPR bố trí các điểm thu gom, bể chứa thuận tiện nhất tại vùng sản xuất. Với người nông dân, sau khi sử dụng, bao bì thuốc bảo vệ thực vật phải rửa thu hồi nước vào bình phun, sau đó đục thủng để ngăn tái sử dụng và tập kết về điểm thu gom.
Đặc biệt, trong quá trình sản xuất cần tăng cường áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, ưu tiên sử dụng thuốc sinh học sẽ góp phần giảm phát sinh chất thải bao bì thuốc bảo vệ thực vật nguy hại ngay từ đầu, bảo vệ sinh kế lâu dài cho nông dân... Theo Luật Bảo vệ môi trường, cơ chế EPR quy định các nhà sản xuất, nhập khẩu phải có trách nhiệm trực tiếp tổ chức thu gom, tái chế bao bì thuốc bảo vệ thực vật hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường để hỗ trợ các hoạt động này.
Người dân Lâm Đồng thu gom, vứt vỏ bao thuốc bảo vệ thực vật đúng nơi quy định. (Ảnh: VL).
Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Nông nghiệp và Môi trường) đã ban hành Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT về việc hướng dướng thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng. Thông tư nêu rõ, bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng phải được thu gom về các bể chứa. Bể chứa phải đảm bảo yêu cầu sau: Đặt tại các vị trí thích hợp, dễ nhận biết ven đường, trục giao thông nội đồng, bờ ruộng lớn; không bị ngập lụt, gần Điểm pha chế thuốc trước khi đem đi phun rải để thuận tiện cho việc thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng; không làm ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt, khu dân cư, giao thông và mỹ quan nông thôn;
Khu vực lưu chứa phải đảm bảo yêu cầu sau: Bố trí tại địa Điểm xa khu dân cư, nguồn nước, chợ, bệnh viện, trường học và đảm bảo các yêu cầu khác về bảo vệ môi trường. Khu vực lưu chứa phải kín, không bị khuyếch tán mùi ra bên ngoài, có độ cao nền đảm bảo không bị ngập lụt, thiết kế tránh nước mưa chảy tràn từ bên ngoài vào, có mái che kín nắng, mưa cho toàn bộ khu vực lưu chứa bằng vật liệu không cháy, có biện pháp hoặc thiết kế hạn chế gió trực tiếp vào bên trong, có rãnh thu chất lỏng về một hố ga thấp hơn sàn để đảm bảo không chảy tràn chất lỏng ra bên ngoài khi vệ sinh, chữa cháy hoặc sự cố rò rỉ. Mặt sàn, hố ga trong khu vực lưu chứa được làm bằng vật liệu chống thấm;…
Việc tăng cường quản lý và xử lý vỏ bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh phát triển nền nông nghiệp hiện đại, an toàn và bền vững. Để duy trì kết quả lâu dài, Lâm Đồng cần tiếp tục mở rộng mạng lưới thu gom, nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền và tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Đồng thời, khuyến khích nông dân áp dụng các giải pháp canh tác thân thiện với môi trường, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng” nhằm giảm lượng chất thải phát sinh trong quá trình canh tác nông nghiệp.
Huyền Anh