Hoàn thiện hạ tầng phục vụ phát triển vùng nguyên liệu tập trung

Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, khí hậu ôn đới đặc trưng và đất đai màu mỡ, Lâm Đồng trở thành “thủ phủ” của các loại cây trồng. Toàn tỉnh đang sở hữu 9 ngành hàng chủ lực có diện tích sản xuất thuộc nhóm lớn nhất cả nước như: rau, hoa, thanh long, cà phê, sầu riêng, bơ, hồ tiêu, mắc ca, dâu tằm. 

Toàn tỉnh có tổng diện tích trồng cà phê đạt khoảng trên 330.000 ha, sản lượng vượt mốc 1 triệu tấn; rau, củ, quả có diện tích hơn 75.000 ha với sản lượng trên 2,8 triệu tấn/năm; hoa tươi được trồng hơn 10.000 ha, cung ứng trên 3,8 tỷ cành/năm; trên 11.000 ha trà, sầu riêng hơn 45.000 ha, thanh long 25.820 ha… Trong đó, diện tích nông nghiệp công nghệ cao đứng đầu cả nước (hơn 110.000 ha, với khoảng 1.400 ha ứng dụng nông nghiệp thông minh.

Đáng chú ý địa phương này có trên 153.000 ha được chứng nhận sản xuất an toàn bền vững. Nông sản của Lâm Đồng hiện đã chinh phục các thị trường lớn như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Australia. Các nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và chứng nhận thương hiệu đã được công nhận góp phần khẳng định chất lượng của nông sản, như: Cà phê Arabica Cầu Đất, Cà phê Lâm Đồng, Rau Đà Lạt, Hoa Đà Lạt, Trà B’Lao, Rượu cần Chu Ru, Hồng Đà Lạt, Dâu tây Đà Lạt, Chuối Laba Lạc Dương, Cà phê Đắk Nông, Lúa gạo Krông Nô, Thanh long Bình Thuận… 

Nhận thức rõ mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói là tấm vé thông hành để nông sản vươn xa tại các thị trường, Lâm Đồng chú trọng nâng cao chất lượng sản xuất tại các vùng nguyên liệu. Tính đến tháng 9/2026, toàn tỉnh đã thiết lập 1.296 mã số vùng trồng với quy mô hơn 51.360 ha đối với các cây trồng giá trị cao (sầu riêng, thanh long, chanh dây, bưởi, xoài...). Trong đó, 1.005 mã số (diện tích 45.411 ha) đã được các nước nhập khẩu chính thức phê duyệt kiểm tra định kỳ; đồng thời 547 mã số cơ sở đóng gói đã được kích hoạt, tạo điểm tựa quan trọng cho chuỗi xuất khẩu chính ngạch. 

Ở lĩnh vực thủy sản, Lâm Đồng với lợi thế 192 km bờ biển, sản lượng khai thác hải sản của tỉnh hàng năm đạt bình quân trên 230.000 tấn, tạo nguồn cung quan trọng và đáp ứng một phần nhu cầu nguyên liệu cho hoạt động chế biến xuất khẩu của các doanh nghiệp.

Phát huy lợi thế này, hiện một số địa phương, doanh nghiệp khu vực Đông Nam tỉnh đã và đang phát triển các sản phẩm như: nước mắm, mắm nêm, thủy hải sản khô và đông lạnh, cá tầm một nắng, mực một nắng, mực bơ tỏi, mực rim me, cá đù cháy tỏi, cá bống cắt nướng ăn liền, cá mai sốt chanh, sốt Thái, cá bò rim me, cá mai giòn kim chi... 

Đẩy mạnh thực hiện Đề án “Phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026 - 2030”, Lâm Đồng sẽ hình hành và phát triển các vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung, quy mô lớn, sản xuất bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn chế biến, tiêu thụ nội địa và xuất khẩu; có hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ, giảm chi phí logistics và tổn thất sau thu hoạch;

Lâm Đồng tiếp tục rà soát, quy hoạch phát triển các vùng nguyên liệu tập trung. 

Hợp tác xã (HTX) giữ vai trò trung tâm tổ chức sản xuất; doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường và liên kết chuỗi giá trị; toàn bộ vùng nguyên liệu được quản trị bằng dữ liệu số, góp phần cơ cấu lại ngành nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng theo hướng hiện đại, tuần hoàn và phát thải thấp. Tỉnh rà soát, xây dựng và hoàn thiện khoảng 4.748 ha diện tích vùng nguyên liệu tập trung theo định hướng của Trung ương, tập trung vào các nhóm ngành hàng có lợi thế cạnh tranh.

Trong đó, hình thành 8 - 10 vùng cà phê chất lượng cao và đặc sản (quy mô 2.000 - 2.200 ha); 5 - 8 vùng cây ăn quả chủ lực: Sầu riêng, bơ (quy mô 1.000 - 1.200 ha); 2 - 3 vùng chè chất lượng cao phục vụ chế biến (quy mô 400 - 500 ha) 4 - 6 vùng rau an toàn, rau chế biến công nghệ cao (quy mô 450 - 500 ha); 4 - 5 vùng hồ tiêu, mắc ca, chanh dây và khoai lang xuất khẩu (quy mô 500 - 700 ha). Giai đoạn 2026 - 2028: Tập trung ưu tiên nguồn lực đầu tư hoàn thiện mô hình vùng nguyên liệu cà phê trọng điểm tại xã Phúc Thọ và xã Di Linh với quy mô tối thiểu 500 ha.

Tỉnh chú trọng phát triển hạ tầng giao thông, logistics kết nối: Nâng cấp, kiên cố hóa tối thiểu 20 km các trục đường giao thông nội vùng kết nối trực tiếp với các tuyến quốc lộ, đường tỉnh và hệ thống cơ sở sơ chế, đóng gói, bảo quản, logistics. Qua đó, 100% vùng nguyên liệu được hỗ trợ có HTX/THT làm đầu mối tổ chức sản xuất và có doanh nghiệp ký hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm trung và dài hạn (từ 03 năm trở lên) 100% diện tích vùng nguyên liệu được hỗ trợ hoàn thành lập bản đồ số GIS, tích hợp tọa độ định danh ranh giới lô thửa phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng quy định EUDR. 

Lâm Đồng cũng sẽ phát triển hạ tầng giao thông kết nối và hạ tầng dùng chung thiết yếu phục vụ vùng nguyên liệu. Ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cho các dự án xây dựng mới, nâng cấp, mở rộng đường trục chính nội vùng, đường kếtnối trực tiếp từ vùng nguyên liệu ra các tuyến Quốc lộ 20, Quốc lộ 27, Quốc lộ 28, Quốc lộ 55 và hệ thống đường tỉnh, đường liên xã, đường liên thôn, liên vùng.

Lâm Đồng khuyến khích doanh nghiệp, HTX đầu tư hạ tầng phục vụ chế biến, logistics.  

Đầu tư đồng bộ các công trình phụ trợ gắn với tuyến đường giao thông: cầu nông thôn, ngầm tràn, hệ thống thoát nước, kè bảo vệ, điểm tránh xe tải trọng lớn và hệ thống biển báo, mốc nhận diện vùng nguyên liệu. Hỗ trợ xây dựng, nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng, trạm bơm tưới tiêu tiết kiệm nước dùng chung phục vụ vùng sản xuất tập trung.

Khuyến khích các doanh nghiệp, HTX tự nguyện đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng phục vụ thương mại, logistics và chế biến của chuỗi giá trị: kho bảo quản nông sản, kho lạnh, sân phơi, nhà sấy năng lượng mặt trời, trung tâm sơ chế, phân loại và đóng gói đạt chuẩn. Sau khi hoàn thành nghiệm thu, công trình hạ tầng được bàn giao toàn bộ cho UBND các xã, phường, đặc khu tiếp nhận, hạch toán quản lý tài sản công theo đúng quy định.

Tỉnh xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu số vùng nguyên liệu: Tổ chức đo đạc, số hóa ranh giới vùng nguyên liệu trên nền tảng bản đồ số GIS đến từng thửa đất của hộ gia đình. Triển khai áp dụng rộng rãi nhật ký canh tác điện tử trên thiết bị di động thông minh cho các hộ thành viên HTX; bảo đảm tính minh bạch, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe.

Đáng chú ý, Lâm Đồng củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của các Tổ khuyến nông cộng đồng tại cơ sở; xác định công tác đào tạo, chuyển giao kỹ thuật là nhiệm vụ hỗ trợ kỹ thuật xuyên suốt quá trình vận hành vùng nguyên liệu; phân công cán bộ khuyến nông trực tiếp bám sát địa bàn, hướng dẫn kỹ thuật canh tác VietGAP/hữu cơ, chuyển giao công nghệ số, hỗ trợ ghi chép nhật ký điện tử và làm cầu nối thúc đẩy liên kết giữa người dân, HTX và doanh nghiệp./.

Đức Trí