Điện Biên đầu tư phát triển, hoàn thiện hạ tầng cấp nước sạch nông thôn

Nước sạch có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe con người, đời sống dân sinh và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nguồn nước không bảo đảm chất lượng hoặc bị ô nhiễm có thể là nguyên nhân làm phát sinh, lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Do đó, việc quản lý, vận hành bền vững các công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung, bảo đảm cung cấp nước ổn định, liên tục, đạt quy chuẩn kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân, phục vụ sản xuất, kinh doanh, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Đến hết năm 2025, trên địa bàn tỉnh có 1.030 công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung, gồm 1.021 công trình cấp nước tự chảy (chiếm 99,1%) và 09 công trình cấp nước sử dụng công nghệ bơm dẫn (chiếm 0,9%). Trong đó, 662 công trình hoạt động bền vững hoặc tương đối bền vững, 368 công trình hoạt động kém bền vững hoặc không hoạt động; 1.004 công trình do UBND cấp xã quản lý (chiếm 97,48%), 26 công trình do hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp quản lý (chiếm 2,52%).

Giám sát hoạt động vận hành tại các công trình cấp nước sạch nông thôn là nhiệm vụ được đẩy mạnh triển khai. 

Các công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung trên địa bàn tỉnh chủ yếu có quy mô nhỏ, phân tán, khai thác nguồn nước từ khe suối, mạch lộ, hang ngầm; được đầu tư bằng nhiều loại hình như công trình tự chảy, bơm điện, giếng khoan, giếng đào và bể chứa.

Do điều kiện kinh tế - xã hội của khu vực nông thôn còn nhiều khó khăn, nhiều công trình đã xuống cấp, hư hỏng, hiệu quả khai thác thấp, một số công trình ngừng hoạt động; nguồn thu từ dịch vụ cấp nước chưa đủ bù đắp chi phí quản lý, vận hành, duy tu, sửa chữa, ảnh hưởng đến tính bền vững và khả năng bảo đảm cấp nước an toàn.

Hiện nay, phần lớn các công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung do UBND cấp xã quản lý. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, nhiều xã chưa thành lập ban quản lý nước, chưa thu tiền sử dụng nước của người dân, dẫn đến thiếu nguồn kinh phí phục vụ quản lý, vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa công trình. Đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 96,89%, trong đó tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn đạt 20,01%. 

Trước tình hình trên, Điện Biên thực hiện cấp nước an toàn khu vực nông thôn nhằm phát hiện, phòng ngừa, giảm thiểu và loại bỏ các nguy cơ gây mất an toàn cấp nước từ nguồn nước, hệ thống thu, xử lý, dự trữ nước và hệ thống truyền dẫn, phân phối nước đến khách hàng sử dụng. Cung cấp nước ổn định, duy trì đủ áp lực, liên tục, đủ số lượng, bảo đảm chất lượng nước theo quy định của pháp luật góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ sức khỏe con người.

Công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung có công suất từ 100 m3/ngày đêm trở lên được lập và thực hiện kế hoạch cấp nước an toàn. Bảo đảm cấp nước liên tục, ổn định, đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng theo quy định của pháp luật. Các hạng mục công trình thu, xử lý, trữ, phân phối nước sạch đến khách hàng được quản lý, vận hành, bảo dưỡng theo quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Có phương án kiểm soát các nguy hại, rủi ro, sự cố có thể xảy ra trong hệ thống từ nguồn nước đến khách hàng và biện pháp cấp nước dự phòng trường hợp xảy ra gián đoạn cấp nước trên 48 giờ. Tổ chức lập, phê duyệt, thực hiện và kiểm tra, đánh giá về kế hoạch cấp nước an toàn đối với từng công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung và thực hiện quy trình kiểm soát và ứng phó trong trường hợp công trình cấp nước nông thôn tập trung gặp sự cố.

Kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch dùng cho sinh hoạt khu vực nông thôn theo Quy chuẩn kỹ thuật địa phương QCĐP 01:2023/ĐB - Quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt trên địa bàn tỉnh. Huy động, lồng ghép các nguồn lực, đầu tư cải tạo, sửa chữa, nâng cấp công trình cấp nước bị hư hỏng, xuống cấp nhằm cung ứng đầy đủ, liên tục và bảo đảm chất lượng nguồn nước sạch phục vụ nhu cầu sinh hoạt của nhân dân, nhất là khu vực khó khăn về nguồn nước, vùng sâu, vùng xa.

Việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng cấp nước sạch phải thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định pháp luật có liên quan. Đối với các công trình đầu tư mới, xác định rõ đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản, chịu trách nhiệm quản lý, vận hành, khai thác và bảo vệ công trình sau đầu tư.

Ngành chức năng tỉnh tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng cấp nước sạch theo quy định của pháp luật. Tăng cường công tác quản lý, sử dụng nước hiệu quả, tiết kiệm nguồn nước; bảo vệ chất lượng nguồn nước; xử lý nghiêm các vi phạm về xả thải, gây ô nhiễm nguồn nước, khai thác, sử dụng nguồn nước trái phép. Có phương án khai thác nguồn nước khác để thay thế trong trường hợp xảy ra sự cố ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt đang khai thác.

Tỉnh chú trọng đầu tư, nâng cao các công trình cấp nước sạch nhất là tại vùng sâu, vùng xa.  

Đầu tư xây dựng sửa chữa, nâng cấp công trình cấp nước sạch tập trung quy mô lớn, đồng bộ, liên xã, kết nối với hệ thống cấp nước đô thị ở những nơi phù hợp để đảm bảo công trình hoạt động hiệu quả, bền vững; ưu tiên sử dụng nguồn nước từ hệ thống công trình thủy lợi, hồ chứa, đập dâng cho cấp nước sinh hoạt.

Khuyến khích, ứng dụng tiến bộ khoa học trong đầu tư xây dựng, trong sản xuất, cung cấp nước sạch nông thôn bảo đảm chất lượng, an toàn, giảm tỷ lệ thất thoát nước và kịp thời ứng phó, xử lý sự cố. Ứng dụng công nghệ, giải pháp cấp nước và vệ sinh thân thiện với môi trường, không ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, ưu tiên công nghệ đơn giản; tăng cường sử dụng vật liệu mới, vật liệu địa phương trong xây dựng công trình, bảo đảm chất lượng, kỹ thuật, mỹ quan và cảnh quan công trình.

Tăng cường công tác truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước, công trình cấp nước và sử dụng nước sạch tiết kiệm, hiệu quả như: Đa dạng hóa các hình thức tổ chức tuyên truyền, vận động, khuyến khích người dân tích cực sử dụng các nguồn nước sạch sinh hoạt; nâng cao nhận thức về nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn, trách nhiệm bảo vệ nguồn nước là bảo vệ sức khỏe đến người sử dụng nước.

Đối với các công trình không thể sửa chữa được hoặc việc sửa chữa không có hiệu quả hoặc đã được công trình mới thay thế: Khẩn trương tổng hợp, báo cáo kết quả rà soát, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các bên có liên quan trước khi đề nghị thanh lý theo quy định của pháp luật. Thực hiện quản lý, khai thác, sử dụng và bảo vệ nguồn nước: Lập hành lang bảo vệ nguồn nước và xây dựng các phương án bảo vệ, cải tạo chất lượng nguồn nước. Giải pháp mua nước thô, mua buôn nước sạch đối với các công trình cấp nước gặp trường hợp khó khăn về nguồn nước, công suất nhà máy...

Đầu tư các hệ thống quan trắc, giám sát chất lượng nguồn nước; kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm. Siết chặt quản lý việc khai thác nước ngầm; kiểm soát, ngăn chặn kịp thời các hoạt động gây tác hại đến nguồn nước ngầm. Thực hiện kiểm tra, xử lý các vi phạm về xả thải, gây ô nhiễm nguồn nước, khai thác, sử dụng nguồn nước trái phép...

Thực hiện bảo đảm cấp nước an toàn và đầu tư, nâng cấp, phát triển hệ thống cấp nước: Lập và tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch bảo đảm cấp nước an toàn cho từng hệ thống cấp nước. Đấu nối, mở rộng mạng lưới tuyến ống cấp nước cho các khu vực cấp nước không ổn định từ các công trình cấp nước tập trung có đủ năng lực. Thực hiện duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, nâng cấp các hệ thống cấp nước tập trung./.

Thu Thảo