Bắc Ninh phát huy hiệu quả vai trò cộng đồng trong phòng chống thiên tai

Năm 2025, thiên tai diễn biến cực đoan, tỉnh Bắc Ninh chịu ảnh hưởng trực tiếp của 4 cơn bão (số 3, 5, 10, 11), trong đó bão số 10 và 11 làm xuất hiện đợt lũ đặc biệt lớn trên sông Cầu, sông Thương, vượt mốc lịch sử. Toàn tỉnh xảy ra 16 đợt mưa vừa đến mưa to trên diện rộng.

Thiên tai đã làm 6 người chết, 10 người bị thương; 113 ngôi nhà đổ sập, hư hỏng, hơn 16.500 nhà bị ngập; hàng nghìn ha cây trồng ảnh hưởng; nhiều tuyến giao thông, khu dân cư bị chia cắt cục bộ, xuất hiện sạt lở đất… Tổng thiệt hại ước tính hơn 3 nghìn tỷ đồng.

Đáng chú ý, tháng 9/2025, Nhân dân xã Hoàng Vân chứng kiến trận lũ trên sông Cầu vượt mức lịch sử, gây ngập lụt, xói lở đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất, nhất là tại thôn Thắng Lợi - nơi có hơn 100 hộ dân với gần 600 nhân khẩu sinh sống ven sông. Lãnh đạo UBND xã cho biết, sau khi lũ rút, xã tổ chức kiểm tra, xác định khu vực sạt lở là bờ sông Cầu, địa chất khu vực này là đất pha cát, dễ sụt lún khi ngâm nước lâu ngày.

Trên cơ sở đó, được sự nhất trí của tỉnh, lệnh khẩn cấp xử lý sự cố sạt lở mái bờ tả sông Cầu tại thôn Thắng Lợi được ban hành với tổng mức đầu tư 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, dự án phải thu hồi hơn 40 nghìn m² đất, trong đó có một phần diện tích đất ở của 9 hộ dân, cùng một số công trình văn hóa, tín ngưỡng. Theo dự báo, năm 2026 và các năm tiếp theo, thiên tai tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ do tác động của biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, hiện tượng El Nino có thể gây thiếu nước, nắng nóng, mưa cực đoan cục bộ, bão mạnh, mưa lớn... Trên tinh thần công khai, minh bạch, vì sự an toàn cho Nhân dân, sau khi tổ chức họp dân, 100% hộ gia đình đều đồng thuận với chủ trương, tích cực phối hợp kiểm kê, bàn giao mặt bằng. Hiện nay, nhà thầu đang huy động máy móc, nhân lực tập trung thi công.

Tại nhiều xã, phường ven đê, sông như: Sơn Động, Yên Định, Tuấn Đạo, Vân Hà, Xuân Cẩm… các công trình phòng, chống thiên tai cũng diễn ra khẩn trương. Chủ đầu tư, nhà thầu huy động tối đa nhân lực, máy móc, đẩy nhanh tiến độ. Đến nay, một số dự án đã hoàn thành hoặc xong các hạng mục chính. Tiêu biểu là dự án sửa chữa khẩn cấp khắc phục hậu quả thiên tai, bảo đảm giao thông trên quốc lộ 279 đoạn Km 37 - Km 55 đi qua các xã Dương Hưu, An Lạc; dự án xây dựng khẩn cấp cống tiêu tự chảy Văn Thai, đê hữu Thái Bình, đoạn qua xã Trung Chính…Trong phòng, chống thiên tai, vai trò của cấp ủy, chính quyền cơ sở và kỹ năng ứng phó của người dân chính là yếu tố quyết định góp phần giảm thiểu thiệt hại.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, công tác phòng, chống thiên tai cần chuyển mạnh từ “ứng phó bị động” sang “chủ động quản trị rủi ro”, rà soát, loại trừ các yếu tố nguy cơ, trong đó xã, phường là địa bàn, cộng đồng dân cư giữ vai trò trung tâm. Các xã, phường kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, tổ xung kích phòng, chống thiên tai tại cộng đồng. Cùng đó, xây dựng kế hoạch, kịch bản phòng, chống thiên tai theo từng cấp độ. Tổ chức diễn tập để làm quen với các kịch bản ứng phó.

Hiện các địa phương của tỉnh Bắc Ninh đang tích cực triển khai các giải pháp để ứng phó hiệu quả với mưa lũ. Trong đó, xã Sơn Động là xã miền núi, có sông Lục Nam chảy qua, những năm gần đây thường xuyên chịu tác động của mưa lũ, lốc xoáy.

Mới đây, xã phối hợp với Hội Chữ thập đỏ tỉnh tổ chức diễn tập phòng, chống thiên tai. Thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, các lực lượng đã triển khai công tác cảnh báo, huy động phương tiện đến di dời người dân khỏi khu vực nguy hiểm. Thông qua diễn tập, người dân được trực tiếp tham gia với quy trình xử lý tình huống giả định, từ đó khắc phục tình trạng lúng túng khi sự cố thiên tai xảy ra.

Theo dự báo, năm 2026 và các năm tiếp theo, thiên tai tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ do tác động của biến đổi khí hậu. Đặc biệt, hiện tượng El Nino có thể gây thiếu nước, nắng nóng, mưa cực đoan cục bộ, bão mạnh, mưa lớn.

Nhiều công trình thuỷ lợi, đê điều tại Bắc Ninh được nâng cấp, cải tạo trước mùa mưa lũ. (Ảnh minh hoạ). 

Trước thực tế này, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc ứng phó khi sự cố xảy ra mà phải chủ động từ sớm, từ xa ngay tại cơ sở, nâng cao nhận thức, kỹ năng cho người dân để tự bảo vệ mình và hỗ trợ cộng đồng. Để giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai gây ra, UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành Kế hoạch số 55/KH-UBND thực hiện Đề án: ““Nâng cao nhận thức cộng đồng và Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng” giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”.

Tỉnh đặt mục tiêu đến hết năm 2030, phấn đấu đội ngũ giảng viên, tập huấn viên các cấp được trang bị đầy đủ kiến thức 2 về thiên tai và năng lực để tổ chức, triển khai thực hiện các hoạt động nâng cao nhận thức về thiên tai, kỹ năng ứng phó thiên tai tại cộng đồng;

100% cán bộ, công chức, viên chức, cá nhân khi tham gia bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh thuộc đối tượng 04 và đối tượng là cá nhân tiêu biểu, người có uy tín trong cộng đồng được phố biến về nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng trong phòng, chống thiên tai;

Đồng thời 100% người dân ở các xã thường xuyên xảy ra bão, sạt lở đất, lũ, ngập lụt, hạn hán và ít nhất 50% người dân ở các khu vực khác được phổ biến kiến thức về thiên tai và kỹ năng phòng tránh thiên tai tai xảy ra trên địa bàn; 100% các bậc đào tạo phổ thông đưa nội dung phòng, tránh giảm nhẹ rủi ro thiên tai vào một số môn học để giảng dạy; 100% số xã xây dựng và phê duyệt kế hoạch phòng, chống thiên tai phải có sự tham gia của cộng đồng; 100% hộ gia đình được tiếp nhận đầy đủ thông tin về thiên tai và thông tin chỉ đạo phòng, tránh thiên tai…

Thay vì chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách, địa phương chú trọng xây dựng mô hình phòng chống thiên tai dựa vào người dân, trong đó cộng đồng vừa là đối tượng thụ hưởng vừa là lực lượng trực tiếp tham gia ứng phó. Cùng với đó, nhiều hoạt động thiết thực được Bắc Ninh triển khai như tập huấn kỹ năng phòng tránh, diễn tập sơ tán, xây dựng tổ tự quản tại khu dân cư và hệ thống cảnh báo sớm đến từng hộ dân.

Nhờ đó, nhận thức của người dân về rủi ro thiên tai ngày càng được nâng cao, góp phần hình thành thế trận phòng ngừa từ cơ sở. Việc gắn trách nhiệm cộng đồng với chính quyền địa phương cũng giúp tăng tính chủ động, linh hoạt trong xử lý các tình huống khẩn cấp, hạn chế tối đa thiệt hại về người và tài sản khi thiên tai xảy ra.

Xuân Bình