Trong những năm qua, tỉnh Sơn La đã kiên trì thực hiện định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, coi đây là nền tảng cho tăng trưởng. Từ chủ trương đến hành động, địa phương từng bước chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng kinh tế xanh, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô, gia tăng giá trị bằng khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái, năng lượng tái tạo… đang trở thành những lĩnh vực mũi nhọn, vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân, vừa góp phần gìn giữ hệ sinh thái. Song song với đó, Sơn La chú trọng công tác quản lý chất thải, bảo vệ rừng, sử dụng hiệu quả đất đai và nguồn nước.
Các chương trình tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường được triển khai đồng bộ, tạo chuyển biến rõ nét trong hành vi sản xuất và sinh hoạt. Cách làm này không chỉ giúp Sơn La cải thiện chất lượng tăng trưởng, mà còn khẳng định quyết tâm không đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế trước mắt.
Tuy nhiên, bên cạnh việc phát triển kinh tế, sức ép môi trường đang gia tăng rõ rệt, trở thành thách thức song hành cùng phát triển kinh tế. Cơ cấu GRDP cho thấy sự bứt phá của khu vực công nghiệp và xây dựng với mức tăng 10,68%, cùng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 6,76%.
Chính sự mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp hàng hóa, phát triển công nghiệp chế biến và gia tăng hoạt động xây dựng đã tạo động lực cho tăng trưởng, nhưng đồng thời cũng kéo theo lượng lớn chất thải, nước thải và khí thải phát sinh. Hiện nay, toàn tỉnh có 569 trang trại nông nghiệp, phần lớn quy mô nhỏ và vừa với hình thức chăn nuôi phân tán, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm mùi và nước thải nếu không được xử lý đúng quy trình.
Các công ty, doanh nghiệp phải đảm bảo nguồn nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường tự nhiên. (Ảnh: NN).
Bên cạnh đó, các cơ sở chế biến mía đường, sắn, cà phê dù đóng góp lớn cho sản xuất công nghiệp nhưng lại phát sinh lượng bã thải đáng kể. Đặc biệt, là vùng nguyên liệu cà phê hơn 20.000 ha và sản lượng trên 263.000 tấn tươi mỗi năm, tỉnh ta đang đối mặt với bài toán xử lý nước thải.
Hiện mới chỉ có khoảng 30% sản lượng được chế biến tại các nhà máy có hệ thống xử lý đồng bộ; 70% còn lại chủ yếu thực hiện tại các hộ gia đình nhỏ lẻ, gây ra tình trạng ô nhiễm cục bộ, nhất là trong những ngày cao điểm mùa thu hoạch.
Đại diện một cơ sở chế biến nông sản tại xã Sông Mã, chia sẻ: Những năm gần đây, doanh nghiệp mở rộng sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường, đóng góp vào tăng trưởng chung của tỉnh. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải, chất thải là không nhỏ. Doanh nghiệp mong muốn tỉnh tiếp tục có cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp vừa phát triển sản xuất, vừa bảo đảm tuân thủ các quy định về môi trường. Trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, năm 2025, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp tăng 9,48%; các ngành chế biến, chế tạo, sản xuất, phân phối điện và khai khoáng tiếp tục mở rộng.
Việc hình thành các khu, cụm công nghiệp như Mai Sơn, Gia Phù, Mộc Châu tạo thêm việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, song cũng gia tăng áp lực môi trường do hạ tầng thu gom, xử lý nước thải tại một số cụm công nghiệp chưa được đầu tư đồng bộ. Đô thị hóa tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, song cũng gia tăng áp lực lên môi trường.
Thế nhưng, đến nay, tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý mới đạt khoảng 22%, dù đã cải thiện so với giai đoạn trước; phần lớn còn lại xả trực tiếp ra môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm lâu dài. Kết quả quan trắc môi trường năm 2025 cho thấy chất lượng không khí cơ bản nằm trong giới hạn cho phép đối với các thông số CO, SO, NO, PM; tuy nhiên, tiếng ồn và bụi lơ lửng có thời điểm vượt quy chuẩn tại một số khu vực trung tâm đô thị, bến xe, chợ, bệnh viện, do mật độ giao thông, xây dựng và dân cư tăng cao.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Tăng trưởng kinh tế là mục tiêu quan trọng, nhưng tỉnh xác định không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng. Năm 2025, nhiều chỉ tiêu vẫn nằm trong ngưỡng cho phép, song đã xuất hiện những dấu hiệu chịu tải ở một số khu vực.
Đây là cơ sở để ngành tham mưu cho tỉnh điều chỉnh chính sách, tăng cường kiểm soát nguồn thải và đầu tư hạ tầng bảo vệ môi trường đồng bộ hơn. Đứng trước yêu cầu mới, từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế và môi trường, Sơn La tiếp tục lồng ghép chặt chẽ mục tiêu bảo vệ môi trường trong quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-XH; tập trung kiểm soát nguồn phát sinh ô nhiễm từ chăn nuôi, chế biến nông sản, khu, cụm công nghiệp và đô thị.
Các phong trào bảo vệ môi trường tại Sơn La được đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai. (Ảnh: NN).
Đồng thời, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng thu gom, xử lý nước thải; tăng cường thanh tra, giám sát các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm; đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích áp dụng công nghệ sạch, phát triển kinh tế tuần hoàn; gắn bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ rừng và đất ngập nước với mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân. Với mục tiêu bảo vệ môi trường bền vững, UBND tỉnh Sơn La ban hành Kế hoạch số 205/KH-UBND về việc triển khai nhiệm vụ quản lý chất lượng môi trường không khí trên địa bàn tỉnh Sơn La giai đoạn 2025-2030, trọng tâm các tháng cuối năm 2025.
Mục tiêu cụ thể trong giai đoạn 2026 – 2030, Sơn La phấn đấu giảm 20 - 30% phát thải từ nguồn giao thông và xây dựng; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn thải liên tỉnh và áp dụng kinh tế tuần hoàn cho phụ phẩm nông nghiệp. Thúc đẩy phát triển bền vững, sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện với môi trường;
Thúc đẩy các giải pháp thu gom, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp theo mô hình kinh tế tuần hoàn; Nâng cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo và phối hợp giữa các cơ quan Trung ương, địa phương và cộng đồng để cùng thực hiện hiệu quả các giải pháp…
Gắn bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế xanh, bền vững là hướng đi đúng đắn và phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh Sơn La. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên ngày càng rõ nét, lựa chọn mô hình tăng trưởng thân thiện với môi trường không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai.
Những kết quả bước đầu cho thấy, khi môi trường được bảo vệ tốt, nền kinh tế sẽ có nền tảng ổn định để phát triển lâu dài, chất lượng cuộc sống của người dân được nâng lên rõ rệt. Với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của xã hội và cách làm bài bản, Sơn La hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh của cả vùng và cả nước.
Hải Yến